Đồng Tháp Có Hay Bị Bão Không? Thực Trạng Dông Lốc, Sét Đánh & Lũ Đầu Nguồn

Đồng Tháp hầu như không bao giờ phải chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các cơn bão mạnh nhờ vị trí nằm sâu trong đất liền Tây Nam Bộ và được che chắn bởi dải địa hình Nam bán đảo Đông Dương, nhưng tỉnh lại thường xuyên đối mặt với các hiểm họa thiên tai thứ cấp vô cùng khốc liệt như dông lốc xoáy đầu mùa, sét đánh cực đoan trên đồng trống, ngập lụt mùa nước nổi và sạt lở bờ sông Tiền nghiêm trọng. Hiểu rõ bản chất khí tượng thủy văn giúp chính quyền, nông dân canh tác lúa sen và các nhà vườn hoa kiểng Sa Đéc chủ động xây dựng phương án ứng phó, bảo vệ tối đa tính mạng và thành quả mùa màng.

1. Vị trí địa lý và nguyên nhân Đồng Tháp hiếm khi chịu bão trực tiếp

Trong hệ thống phân vùng rủi ro bão của Tổng cục Khí tượng Thủy văn Quốc gia, vùng Tây Nam Bộ nói chung và tỉnh Đồng Tháp nói riêng thuộc vùng có tần suất bão đổ bộ thấp nhất toàn lãnh thổ Việt Nam. Thực tế này bắt nguồn từ các quy luật khí tượng học và vị trí địa lý kín gió tự nhiên:

Thứ nhất, quỹ đạo di chuyển của các cơn bão nhiệt đới trên vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông chịu sự chi phối bởi dòng dẫn đường của áp cao cận nhiệt đới. Trong giai đoạn cao điểm mùa bão (từ tháng 6 đến tháng 10), bão chủ yếu hướng vào đất liền miền Bắc, Bắc Trung Bộ và Trung Trung Bộ. Vào cuối mùa bão (tháng 11 đến tháng 12), rãnh áp thấp hạ xuống phía Nam khiến bão có xu hướng di chuyển vào Nam Trung Bộ, nhưng khi tiến sát bờ biển, khối không khí lạnh từ phương Bắc tràn xuống làm bão suy yếu nhanh chóng thành áp thấp nhiệt đới trước khi có thể đi sâu vào nội địa miền Tây.

Thứ hai, Đồng Tháp là tỉnh hoàn toàn không giáp biển, nằm sâu trong lục địa đồng bằng sông Cửu Long, cách bờ biển Đông khoảng 80 km và cách vịnh Thái Lan hơn 100 km. Khoảng cách đệm đất liền rộng lớn kết hợp với vị trí địa lý lòng chảo hạ lưu sông Mekong của Đồng Tháp được che chắn bởi dải đồi núi Thất Sơn (An Giang) ở phía Tây và cao nguyên Nam Trung Bộ ở phía Đông Bắc đã tạo thành bức bình phong làm tiêu hao năng lượng gió bão, khiến sức gió giảm cấp rất nhanh.

2. Những hiểm họa thiên tai thực tế đe dọa sinh kế người dân Đồng Tháp

Mặc dù bão đổ bộ trực tiếp là hiện tượng cực kỳ hiếm thấy, người dân Đồng Tháp tuyệt đối không được mất cảnh giác trước những hình thái thiên tai thời tiết nguy hiểm diễn ra thường niên:

2.1. Dông lốc xoáy và sét đánh dữ dội trong giai đoạn chuyển mùa

Giai đoạn chuyển mùa từ khô sang mưa (tháng 4 và tháng 5) cùng thời điểm giao mùa cuối năm (tháng 10 và tháng 11) là thời kỳ xuất hiện dông lốc dày đặc nhất. Dưới nền nhiệt độ mặt đất bị hun nóng trên 36°C, các luồng không khí ẩm chuyển mùa thâm nhập kích thích sự đối lưu không khí cực kỳ mạnh mẽ. Những đám mây dông phát triển theo phương thẳng đứng cao hàng chục cây số, gây ra gió giật cấp 7 – 9, lốc xoáy cục bộ và sấm sét dữ dội.

Lốc xoáy tại Đồng Tháp có sức tàn phá kinh hoàng: trong những năm gần đây, lốc xoáy đã làm tốc mái và sập hoàn toàn hàng trăm căn nhà tại các huyện Tháp Mười, Tam Nông, Cao Lãnh, quật ngã hàng ngàn cây ăn trái đặc sản và làm gãy đổ các giàn hoa kiểng chuẩn bị xuất bán. Đồng thời, địa hình đồng bằng trống trải không có cây cao chắn sét khiến nông dân lao động ngoài đồng dễ gặp tai nạn sét đánh thương tâm.

2.2. Lũ sông Mekong và áp lực ngập úng đê bao kết hợp triều dâng

Nằm ngay cửa ngõ tiếp nhận nguồn nước từ Biển Hồ và sông Mekong đổ về qua sông Tiền, Đồng Tháp là rốn lũ lớn nhất miền Tây. Khi tổng lượng mưa trung bình hàng năm của Đồng Tháp trút xuống dồn dập vào tháng 9 kết hợp dòng lũ thượng nguồn đổ về đạt lưu lượng đỉnh trên 35.000 m³/s, mực nước tại trạm Tân Châu và Hồng Ngự có thể vượt báo động III (trên 4.5 mét). Nguy cơ vỡ đê bao bảo vệ lúa vụ 3 và các vườn cây ăn trái giá trị cao tại các ô bao xung yếu huyện Thanh Bình, Tam Nông là thách thức thủy văn sống còn.

2.3. Sạt lở bờ sông nghiêm trọng do dòng chảy siết và biến đổi thủy triều

Đặc điểm địa chất đất bồi phù sa pha cát tại đôi bờ sông Tiền và các cồn bãi (cồn Tân Thuận Đông, cồn An Hòa, bãi bồi Hồng Ngự) rất kém liên kết. Vào mùa mưa lũ, lưu tốc dòng chảy dưới lòng sông tăng mạnh kết hợp hiện tượng xoáy ngầm khoét sâu vào chân mái bờ tạo nên những hàm ếch khổng lồ. Hàng chục vụ sạt lở kinh hoàng xảy ra mỗi năm, nuốt chửng nhà cửa, đường giao thông nông thôn và hàng chục hecta đất sản xuất xuống đáy sông Tiền chỉ trong vài phút.

3. Bảng tổng hợp mức độ rủi ro thiên tai theo từng giai đoạn trong năm tại Đồng Tháp

Bảng dưới đây hệ thống hóa các loại hình thiên tai phổ biến và phân cấp mức độ cảnh báo rủi ro tương ứng theo từng mùa khí hậu:

4. Những địa bàn trọng điểm xung yếu tại Đồng Tháp cần đặc biệt lưu ý

Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Đồng Tháp phân định rõ các khu vực địa lý nhạy cảm có nguy cơ rủi ro cao nhất:

4.1. Vành đai sạt lở nguy hiểm dọc hành lang sông Tiền

Các điểm nóng sạt lở nghiêm trọng nhất tập trung tại xã Thường Phước 1, Bình Thạnh (thành phố Hồng Ngự), xã Tân Bình, An Phong (huyện Thanh Bình) và xã Bình Hàng Trung (huyện Cao Lãnh). Dòng nước lũ đổ về với lưu tốc lớn đâm thẳng vào bờ lõm uốn khúc của dòng sông Tiền làm sập đổ nhiều công trình dân sinh. Tỉnh đã tiến hành di dời khẩn cấp hàng ngàn hộ dân vào các cụm, tuyến dân cư vượt lũ an toàn.

4.2. Vùng trũng ngập sâu đầu nguồn và các ô đê bao lúa vụ 3

Huyện Tân Hồng và Tam Nông là hai địa bàn tiếp nhận lượng nước tràn đồng đầu tiên. Mực nước ngập tại các cánh đồng ngoài đê bao có thể sâu từ 2 đến 3 mét. Chính quyền địa phương luôn kiểm soát nghiêm ngặt việc xuống giống vụ 3, kiên quyết chỉ cho phép canh tác tại các ô bao có đê kiên cố bảo đảm an toàn trên mức đỉnh lũ năm 2011 để tránh nguy cơ mất trắng hoa màu.

5. Cẩm nang an toàn ứng phó dông lốc, sét đánh và lũ dâng cho người dân

Để bảo vệ tính mạng bản thân và tài sản gia đình trước các cơn dông lốc bất ngờ và mùa lũ sông Tiền, mỗi người dân Đồng Tháp cần ghi nhớ các nguyên tắc sống còn sau:

5.1. Kỹ năng chủ động phòng tránh lốc xoáy và sét đánh ngoài đồng trống

• Kiểm tra và chằng chống nhà cửa trước tháng 4: Sử dụng nẹp gỗ, dây thép gia cố mái tôn, vít chặt các góc mái nhà. Chặt tỉa các cành cây cao, tán rậm quanh nhà có nguy cơ bật gốc đổ đè vào nhà cửa hoặc đường dây tải điện.
• Quy tắc tránh sét sống còn ngoài ruộng lúa và đầm sen: Khi thấy mây đen vần vũ kèm tiếng sấm xa, lập tức rời khỏi các cánh đồng trống, ao đầm ngập nước. Tuyệt đối không trú mưa dưới gốc cây to đứng độc lập, không đứng gần máy cày, máy gặt đập hoặc các kết cấu bằng kim loại. Nếu không kịp tìm chỗ trú ẩn kiên cố, hãy ngồi xổm thu mình trên bờ đất khô ráo, chụm hai chân sát nhau, cúi đầu thấp và bịt chặt hai tai.

5.2. Biện pháp an toàn đường thủy và bảo vệ trẻ em trong mùa nước nổi

• Quản lý chặt chẽ trẻ nhỏ: Mùa nước nổi nguy cơ đuối nước ở trẻ em là rất cao. Gia đình có con nhỏ ven sông rạch cần làm rào chắn kiên cố quanh nhà sàn, cho trẻ mặc áo phao và gửi trẻ tại các điểm giữ trẻ mùa lũ do chính quyền xã tổ chức.
• Quy định bắt buộc khi đi xuồng vỏ lãi: Tuyệt đối không chở quá tải trọng, không chạy xuồng máy với tốc độ cao tạo sóng lớn đánh lật xuồng nhỏ khác. Luôn trang bị phao cứu sinh cầm tay hoặc áo phao cho tất cả mọi người trên phương tiện.

6. Vai trò của hệ thống cảnh báo sớm và công tác cứu hộ chuyên nghiệp

Tỉnh Đồng Tháp đã xây dựng và hoàn thiện phương châm “4 tại chỗ” (Chỉ huy tại chỗ, Lực lượng tại chỗ, Phương tiện vật tư tại chỗ, Hậu cần tại chỗ) đến tận từng ấp, khóm. Lực lượng dân quân tự vệ và công an cơ sở luôn túc trực 24/7 với hệ thống ca nô cứu hộ cao tốc, phao cứu sinh cơ động sẵn sàng sơ tán nhân dân khỏi các điểm sạt lở khẩn cấp.

Hệ thống truyền thanh thông minh và ứng dụng di động e-DongThap, cổng thông tin Zalo chính thức của tỉnh liên tục phát đi các bản tin dự báo mực nước lũ tại Tân Châu – Hồng Ngự, cảnh báo triều cường và khuyến cáo an toàn đê bao giúp người nông dân chủ động thu hoạch mùa màng, hạn chế tối đa tổn thất kinh tế.

7. Câu hỏi thường gặp về tình hình bão lũ tại Đồng Tháp (FAQ)