Bạn đang xem một con số dự báo và tự hỏi: số này ở đâu ra, có mới không, và tin được đến đâu? Trang này trả lời lần lượt cả ba câu hỏi đó. Với một website thời tiết, chúng tôi cho rằng minh bạch về nguồn số liệu không phải điều nên làm, mà là điều bắt buộc phải làm.
Số liệu đến từ đâu
Toàn bộ dữ liệu thời tiết trên website Thoitiethomnay.org được lấy từ OpenWeather, một trong những hệ thống dữ liệu khí tượng lớn trên thế giới. Hệ thống này kết hợp số liệu từ các trạm quan trắc mặt đất, ảnh vệ tinh, radar thời tiết và mô hình dự báo số trị, sau đó tính toán ra dự báo cho từng tọa độ cụ thể trên bản đồ.
Chính cách tiếp cận theo tọa độ này là nền tảng kỹ thuật cho điểm mạnh nhất của website: mỗi xã, phường trong hơn 3.000 địa phương được gắn với tọa độ riêng và nhận về bản dự báo riêng. Khi bạn xem thời tiết một phường ven biển và một xã miền núi trong cùng tỉnh, hai nơi đó không dùng chung một bản tin mà là hai kết quả tính toán độc lập.
Vì sao mỗi ứng dụng thời tiết báo một kiểu
Đây là thắc mắc chúng tôi cho rằng người dùng nào cũng từng có: cùng một địa điểm, cùng một ngày, nhưng mỗi trang web hay ứng dụng lại đưa ra con số khác nhau. Lý do nằm ở chỗ trên thế giới có nhiều mô hình dự báo khác nhau, mỗi mô hình chạy trên dữ liệu đầu vào, thuật toán và độ phân giải riêng. Mỗi nền tảng thời tiết chọn một mô hình hoặc tổ hợp mô hình khác nhau, nên kết quả chênh lệch là chuyện bình thường, nhất là về giờ mưa và lượng mưa.
Điều đó không có nghĩa là số liệu ngẫu nhiên. Các mô hình lớn thường thống nhất với nhau về xu hướng chính: có đợt nắng nóng hay không, không khí lạnh về ngày nào, khả năng mưa cao hay thấp. Khác biệt chủ yếu nằm ở chi tiết. Vì vậy nếu bạn thấy website của chúng tôi và một ứng dụng khác lệch nhau vài độ hoặc vài phần trăm xác suất mưa, hãy nhìn vào xu hướng chung thay vì so từng con số.
Bao lâu cập nhật một lần
Dữ liệu được làm mới liên tục, trung bình chưa đến một giờ mỗi lần. Bạn không cần tin lời chúng tôi suông: mỗi trang dự báo đều hiển thị thời điểm cập nhật gần nhất, nên bạn luôn tự kiểm chứng được số liệu mình đang xem thuộc thời điểm nào. Nếu mở trang vào sáng sớm và thấy giờ cập nhật là tối hôm trước, chỉ cần tải lại trang để nhận số liệu mới.
Tin được đến mức nào
Khí quyển là hệ thống hỗn loạn, nên mọi dự báo đều có sai số và sai số tăng dần theo thời gian. Điều đó đúng với mọi mô hình khí tượng trên thế giới, không riêng nguồn nào. Thay vì né tránh, chúng tôi nói rõ từng khung dự báo nên được dùng vào việc gì:
- Hôm nay và theo giờ: đáng tin nhất. Dùng được cho quyết định trong ngày như mang áo mưa, phơi đồ, chọn giờ ra đường.
- Ngày mai và 3 ngày: nhiệt độ và khả năng mưa thường sát thực tế, riêng giờ mưa cụ thể có thể xê dịch vài tiếng.
- 5 và 7 ngày: nắm được xu hướng chung như đợt nắng nóng, đợt mưa hay không khí lạnh sắp về. Chi tiết từng ngày sẽ còn thay đổi, nên hãy xem lại khi gần đến ngày bạn quan tâm.
- 10 và 15 ngày: chỉ nên dùng để hình dung sơ bộ cho kế hoạch xa. Đừng chốt việc quan trọng chỉ dựa vào khung này.
- 30 ngày: là nhận định xu hướng theo mùa, không phải dự báo từng ngày. Con số ở khung này chắc chắn thay đổi khi đến gần.
Quy tắc dễ nhớ: việc càng quan trọng, xem dự báo càng sát ngày. Ví dụ bạn tổ chức sự kiện ngoài trời sau hai tuần thì xem trước để nắm xu hướng, rồi kiểm tra lại lần cuối trong vòng 48 giờ trước sự kiện.
Khi có thiên tai, hãy theo thứ tự này
Khi xuất hiện bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lũ diện rộng hoặc rét đậm rét hại, thứ tự nguồn tin bạn nên theo là: thứ nhất, bản tin chính thức của Cục Khí tượng Thủy văn thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan duy nhất có thẩm quyền phát tin cảnh báo thiên tai tại Việt Nam; thứ hai, thông báo của chính quyền địa phương nơi bạn ở, vì họ nắm tình hình thực địa như điểm ngập, khu vực sạt lở; và cuối cùng mới là các nền tảng thời tiết như website của chúng tôi, với vai trò kênh tham khảo bổ sung để theo dõi diễn biến. Chúng tôi nói thẳng điều này dù nó có nghĩa là khuyên bạn ưu tiên nguồn khác, vì an toàn của bạn quan trọng hơn lượt truy cập của website.
Chỉ số chất lượng không khí đo thế nào
Số liệu bụi mịn PM2.5, PM10 và các chất NO₂, O₃, CO, SO₂ cũng lấy từ hệ thống quan trắc của OpenWeather. Cần lưu ý AQI phản ánh một vùng rộng quanh điểm đo, còn không khí ngay tại chỗ bạn đứng có thể khác, chẳng hạn xấu hơn nếu bạn ở cạnh trục đường lớn hay công trường đang thi công. Với người nhạy cảm như trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có bệnh hô hấp, nên xem chỉ số này trước khi tập thể dục ngoài trời, đặc biệt vào khung giờ giao thông cao điểm.
Khi bạn thấy số liệu sai
Không hệ thống nào hoàn hảo, và phản hồi của người dùng là cách tốt nhất giúp chúng tôi phát hiện vấn đề. Nếu số liệu trên website lệch nhiều so với thực tế nơi bạn ở, hãy gửi email về [email protected], kèm ba thông tin: tên xã, phường bạn đang xem; thời điểm bạn quan sát; và hiện tượng thực tế bạn thấy. Chúng tôi sẽ đối chiếu lại với nguồn dữ liệu và kiểm tra xem vấn đề nằm ở khâu nào.
Cam kết của chúng tôi
Chúng tôi giữ nguyên số liệu như nguồn cung cấp, không chỉnh sửa cho đẹp, và luôn công khai thời điểm cập nhật để bạn tự đánh giá. Phạm vi trách nhiệm khi sử dụng thông tin được nêu tại trang Miễn trừ trách nhiệm. Còn nếu muốn biết ai đứng sau website này và vì sao chúng tôi làm nó, mời bạn đọc trang Giới thiệu.
