Lào Cai hiếm khi bị bão trực tiếp tấn công do vị trí địa lý, nhưng hoàn lưu bão và mưa lớn cực đoan gây thiệt hại nghiêm trọng. Điển hình là bão số 3 (Yagi) năm 2024 với ước tính thiệt hại hơn 7.000 tỷ đồng và hàng trăm thương vong.

Bão Yagi và thảm họa thiên tai lịch sử tại Lào Cai

Lào Cai thuộc nhóm tỉnh miền núi phía Bắc không tiếp giáp biển, nên nguy cơ bão trực tiếp tấn công rất thấp. Tuy nhiên, địa hình hiểm trở khiến nơi đây nhạy cảm với tác động từ hoàn lưu bão. Mỗi khi bão đổ bộ vào vùng Đông Bắc hoặc Bắc Bộ, hệ thống mây mưa của nó thường gây ra những trận mưa lớn diện rộng tại Lào Cai.

Cơn bão số 3 (Yagi) là ví dụ điển hình nhất về sức hủy diệt khủng khiếp mà thiên tai có thể gây ra. Đây được ghi nhận là cơn bão mạnh nhất trong 30 năm qua trên Biển Đông, mang tính dị thường với mức độ tàn phá chưa từng có. Sức mạnh của bão tăng vọt nhanh chóng, trong vòng 48 giờ, cấp độ gió tăng tới 8 bậc. Khi vào sát vùng Quảng Ninh – Hải Phòng, gió ở tâm bão đạt cấp 13-14, kèm theo gió giật cấp 16-17.

Đặc biệt, bão số 3 duy trì trạng thái siêu bão trong một khoảng thời gian khá dài, với thời gian lưu lại trên đất liền lên tới 12 giờ. Hoàn lưu của bão đã gây mưa lớn trên diện rộng khắp Bắc Bộ và Thanh Hóa, ảnh hưởng trực tiếp đến 26 tỉnh, thành phố.

Tại Lào Cai, sự cộng hưởng giữa gió mạnh, mưa lớn và địa hình dốc đứng đã khiến mực nước các con sông đều vượt mức báo động 3. Hiện tượng sạt lở đất, lũ ống và lũ quét xảy ra dày đặc tại hầu hết các tỉnh miền núi, trong đó Lào Cai nằm trong số những địa phương chịu thiệt hại nặng nề nhất.

Chi tiết thiệt hại về người và cơ sở hạ tầng

Thảm họa do bão số 3 (Yagi) và hoàn lưu gây ra đã khiến 239 người chịu ảnh hưởng, trong đó 139 người tử vong, 12 người mất tích và 88 người bị thương. Về tài sản, tổng cộng 10.109 ngôi nhà bị ảnh hưởng bởi ngập lụt, sạt lở hoặc lũ cuốn.

Cụ thể, 854 nhà bị phá hủy hoàn toàn (hư hỏng trên 70%), 475 nhà hư hỏng rất nặng (50–70%), 1.138 nhà hư hỏng nặng (30–50%) và 6.073 nhà hư hỏng dưới 30%. 1.569 nhà bị hư hỏng các công trình phụ trợ, với tổng giá trị thiệt hại ước tính hơn 261 tỷ đồng.

Hệ thống giao thông chịu tổn thất nghiêm trọng với ước tính thiệt hại hơn 1.622 tỷ đồng. Trên quốc lộ 4, 4D, 4E và 279, ghi nhận 879 vị trí sạt taluy dương với khối lượng đất đá sạt lở 622.917 m³, 91 vị trí sạt taluy âm, cùng 110 vị trí hư hỏng mặt đường. Tại tỉnh lộ 151-162, 1.599 vị trí bị sạt taluy dương với khối lượng sạt 1.045.471 m³. Các tuyến đường do huyện và xã quản lý cũng bị sạt lở, hư hỏng tại 1.255 điểm.

Các hạ tầng kỹ thuật khác cũng bị tác động mạnh mẽ. Lĩnh vực cấp nước sinh hoạt ghi nhận 204 trong số 825 công trình bị hư hỏng, ảnh hưởng trực tiếp đến 19.962 hộ dân. Ngành thủy lợi có 484 trong 1.143 công trình bị hư hỏng, sạt lở, làm gián đoạn việc tưới tiêu cho hơn 5.000 ha lúa vụ Đông Xuân.

Hệ thống viễn thông gặp sự cố với 3.109 cột treo cáp bị đổ/gãy, 478 tuyến cáp đứt và 7 nhà trạm bị thiệt hại. Ngành điện lực ghi nhận 466 cột điện gãy đổ. Y tế có 34 trạm, phòng khám bị ảnh hưởng, trong khi giáo dục ghi nhận 149 điểm trường chịu thiệt hại.

Phân bổ thiệt hại kinh tế theo địa phương

Tổng mức thiệt hại kinh tế do bão số 3 Yagi cùng hoàn lưu gây ra lên tới hơn 7.000 tỷ đồng, với mức độ ảnh hưởng khác biệt tùy thuộc vào tình trạng mưa và sạt lở đất ở từng địa bàn. Trong đó, huyện Bảo Yên chịu tổn thất nặng nề nhất với con số ước tính 1.700 tỷ đồng.

Huyện Bát Xát ghi nhận mức thiệt hại 1.262,8 tỷ đồng, tiếp theo là huyện Bắc Hà với 881,5 tỷ đồng. Khu vực thành phố Lào Cai mất mát 800 tỷ đồng, trong khi thị xã Sa Pa chịu thiệt hại 600,2 tỷ đồng.

Huyện Si Ma Cai bị ảnh hưởng 723,3 tỷ đồng, huyện Bảo Thắng là 369,7 tỷ đồng, huyện Văn Bàn 140 tỷ đồng, và huyện Mường Khương là 91,4 tỷ đồng. Lĩnh vực viễn thông cũng chịu thiệt hại 72,3 tỷ đồng.

Sự phân hóa này phần nào phản ánh đặc thù về địa hình và mật độ dân cư; các huyện vùng cao như Bát Xát, Bắc Hà, Si Ma Cai thường xuyên đối mặt với nguy cơ sạt lở đất đá quy mô lớn, gây hậu quả nghiêm trọng cho nhà ở và hạ tầng, trong khi những khu vực đồng bằng nhỏ hẹp như Bảo Yên – nơi tập trung sản xuất nông nghiệp và khu dân cư – cũng chịu tổn thất lớn về đất canh tác và nhà cửa.

Nguy cơ sạt lở và lũ quét hiện tại

Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhấn mạnh tình trạng nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại Lào Cai, vốn thường trầm trọng hơn trong mùa mưa. Lượng mưa dự kiến rơi xuống nhiều vùng của tỉnh dao động phổ biến từ 10 đến 20 mm, với một số nơi ghi nhận lượng nước mưa cục bộ vượt mức 40 mm. Tình trạng đất đai ẩm ướt, đặc biệt ở những khu vực đã đạt hoặc tiến gần đến ngưỡng bão hòa, khiến rủi ro sụt lún, sạt lở taluy đường và lũ quét trên các con suối nhỏ gia tăng.

Danh sách các địa phương thuộc diện cảnh báo đỏ bao gồm: Bắc Hà, Bản Lầu, Bản Liền, Bản Xèo, Bảo Nhai, Bảo Thắng, Bát Xát, Cao Sơn, Cốc Lầu, Cốc San, Gia Phú, Hợp Thành, Lùng Phình, Mường Khương, Nghĩa Đô, Phường Cam Đường, Phường Lào Cai, Phong Dụ Hạ, Phong Dụ Thượng, Phong Hải, Si Ma Cai, Tả Củ Tỷ, Tân Hợp và Xuân Ái. Các xã như Dền Sáng, Tằng Loỏng, Trịnh Tường và Y Tý cũng nằm trong nhóm đối tượng cần đặc biệt lưu ý.

Nguy cơ thiên tai được xếp vào cấp độ rủi ro 1. Người dân sinh sống ở vùng núi và ven suối được khuyến cáo theo dõi sát sao thông tin dự báo và hạn chế di chuyển qua các tuyến đường tiềm ẩn nguy hiểm khi trời mưa to.

Ứng phó và hỗ trợ từ Chính phủ

Sau khi bão Yagi gây thiệt hại nghiêm trọng, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 143/NQ-CP ngày 17/9/2024 nhằm xác định các nhiệm vụ và giải pháp trọng tâm để khắc phục hậu quả. Nội dung này tập trung hỗ trợ người dân, lao động, nhóm yếu thế, hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp, với việc triển khai chủ yếu trong hai tháng 9 và 10/2024, một số chính sách có thể kéo dài đến hết năm 2025.

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam yêu cầu các tổ chức tín dụng áp dụng các giải pháp hỗ trợ khách hàng vay vốn, bao gồm cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi vay, cho vay mới để khôi phục sản xuất, và xử lý nợ theo quy định. Các chính sách này được thực hiện dựa trên Nghị định số 55/2015/NĐ-CP và Nghị định số 116/2018/NĐ-CP.

Trung ương đã bổ sung 150 tỷ đồng cho Lào Cai, trong khi Quỹ cứu trợ trung ương hỗ trợ 180 tỷ đồng, các tổ chức và cá nhân khác đóng góp 154,38 tỷ đồng. Quỹ Tấm lòng Việt của Đài Truyền hình Việt Nam hỗ trợ tái thiết khu tái định cư Làng Nủ, thôn Kho Vàng, thôn Nậm Tông. Quỹ Thiện Tâm hỗ trợ xây nhà cho các gia đình bị mất nhà.

Tỉnh Lào Cai đã huy động trên 25.000 lượt người tham gia ứng phó và khắc phục hậu quả. Tỉnh cấp 24 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách. Tổng kinh phí từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân quyên góp khoảng 307 tỷ đồng. Tỉnh đang rà soát, phân phối 298 tỷ đồng cho các nội dung cấp bách như nhà ở, trường học, giao thông, khôi phục sản xuất.

Lào Cai không thường xuyên chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão, nhưng hoàn lưu bão và mưa lớn cực đoan gây ra thảm họa nghiêm trọng. Bão số 3 (Yagi) năm 2024 là ví dụ điển hình với thiệt hại hơn 7.000 tỷ đồng và 139 người thiệt mạng.

Nguy cơ sạt lở đất, lũ quét vẫn hiện hữu do địa hình phức tạp và độ ẩm đất cao. Chính phủ và tỉnh Lào Cai đang tập trung khắc phục hậu quả, hỗ trợ người dân và tái thiết cơ sở hạ tầng. Người dân cần tuân thủ cảnh báo thiên tai, đặc biệt trong mùa mưa bão.