Hiện tượng El Niño được Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) dự báo sẽ gia tăng cường độ trong khoảng thời gian từ tháng 8 đến tháng 10 năm nay, kéo theo chuỗi biến động khí hậu bất thường có thể ảnh hưởng đến toàn cầu và kéo dài đến năm 2028.

Trước bối cảnh đó, Việt Nam đang chủ động khẳng định vị thế thông qua việc tham gia sâu rộng vào các kỳ họp của Đại hội đồng WMO cũng như Hiệp hội khí tượng khu vực II châu Á. Việc nắm bắt các cảnh báo khí hậu mới nhất và bám sát lộ trình hợp tác kỹ thuật sẽ giúp chúng ta chủ động thích nghi với những dao động thời tiết trong tương lai.

WMO cảnh báo El Nino mạnh lên từ tháng 8: Tác động thời tiết thế nào?

Cảnh báo từ WMO chỉ ra rằng El Niño sẽ bắt đầu tăng sức mạnh từ tháng 8, đồng thời kéo theo những biến động nghiêm trọng về nhiệt độ và lượng mưa trên phạm vi toàn cầu.

Sau khi năm 2024 chính thức vượt mốc nhiệt độ cao nhất từng được ghi nhận, Trái Đất dự kiến sẽ tiếp tục duy trì mức nhiệt vượt ngưỡng an toàn trong 5 năm tới, đánh dấu đỉnh điểm của một thập kỷ nóng kỷ lục. Chỉ số CO2 trong khí quyển năm 2024 cũng phá vỡ biên độ tăng trưởng lớn nhất so với bất kỳ giai đoạn nào kể từ khi hoạt động đo đạc bắt đầu vào năm 1957.

Những hiện tượng như lũ quét và hạn hán ngày càng khốc liệt cho thấy chu trình nước đang mất ổn định nghiêm trọng. WMO nhận định khả năng El Niño sẽ tái xuất với cường độ cao vào cuối năm 2026, đồng thời đưa ra con số 55% cho kịch bản La Nina yếu trong mùa đông 2025–2026. Tổ chức này cũng khuyến nghị tránh dùng cụm từ “siêu El Nino” trong truyền thông để đảm bảo tính chính xác của thông tin khí hậu.

Khu vực châu Á hiện đang chịu tác động nóng lên nhanh gấp đôi so với các vùng khác trên thế giới. Các đợt nắng nóng gay gắt bao phủ Đông Bắc Á, khiến Nhật Bản và Hàn Quốc liên tục phá vỡ các bảng nhiệt độ kỷ lục. Sóng nhiệt lan rộng khắp hành tinh, làm nhiệt độ tại nhiều quốc gia từ châu Á đến châu Âu vượt mốc lịch sử; cụ thể tại Pháp, các điểm du lịch như tháp Eiffel phải rút ngắn giờ đón khách do nhiệt độ tăng cao.

Tháng 1/2026 ghi nhận sự gia tăng đột biến về tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng bất thường, rét đậm và mưa lớn, gây ra nhiều thiệt hại. WMO kêu gọi cộng đồng quốc tế cần chủ động thích nghi với các đợt nắng nóng kéo dài. Bên cạnh đó, WMO công bố danh sách các cơn bão gây hậu quả nghiêm trọng nhất năm 2024 như Beryl, Helene, Militon (Đại Tây Dương) và John (Đông Thái Bình Dương) sẽ bị xóa khỏi danh sách đặt tên vĩnh viễn để tránh nhầm lẫn trong tương lai.

Việt Nam khẳng định vai trò, vị thế trong hoạt động khí tượng thủy văn

Kỳ họp Đại hội đồng lần thứ 19 của WMO diễn ra tại Geneva (Thụy Sĩ) từ ngày 22 tháng 5 đến hết ngày 2 tháng 6 năm 2023, thu hút sự tham gia của đại biểu từ các quốc gia thành viên, trong đó có đoàn Việt Nam do GS.TS Trần Hồng Thái, Tổng cục trưởng Tổng cục Khí tượng Thủy văn, làm trưởng đoàn. Với vị trí Đại diện thường trực của Việt Nam tại WMO, GS.TS Trần Hồng Thái cùng TS.

Đặng Thanh Mai và các chuyên gia đã thảo luận chuyên sâu về Kế hoạch chiến lược và Tài chính của WMO giai đoạn 2024–2027, đóng góp ý kiến vào quá trình tái cấu trúc tổ chức cũng như các vấn đề liên quan đến pháp lý, chính sách và tài chính hành chính.

Đại hội đồng Khí tượng Thế giới, cơ quan quyết định cao nhất của WMO, lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1951 và hiện nay diễn ra theo chu kỳ 4 năm một lần. Tại phiên họp này, ông Abdulla Ahmed Al Mandous trúng cử chức Chủ tịch WMO nhiệm kỳ 2024–2027, trong khi bà Celeste Saulo tiếp tục nhiệm kỳ Tổng Thư ký.

Theo quy định, GS.TS Trần Hồng Thái, với tư cách Phó Chủ tịch Hiệp hội khí tượng khu vực II châu Á (RA-II) đương nhiệm, sẽ tạm quyền Chủ tịch RA-II cho đến khi hiệp hội tổ chức bầu chọn người kế nhiệm cho nhiệm kỳ 2024–2027. Ông đồng thời là thành viên Hội đồng Điều hành WMO.

Hiệp hội khí tượng khu vực II châu Á hiện có 35 thành viên WMO, trong đó có Việt Nam. Việt Nam tham gia RA-II ngay từ khi gia nhập WMO, từng được bầu làm Phó Chủ tịch RA-II vào năm 2019 và tái đắc cử chức vụ này vào năm 2021.

Trong khuôn khổ kỳ họp, đoàn Việt Nam đã tiến hành các cuộc hội kiến với lãnh đạo WMO và trưởng các đoàn thành viên, mở rộng hợp tác KTTV với nhiều quốc gia như Pháp, Hàn Quốc, Phần Lan, Lào, An-giê-ri, Na Uy và Ả Rập Xê Út. Qua sự tham gia tích cực, đoàn Việt Nam đã khẳng định vững chắc vai trò và vị thế của mình trong lĩnh vực khí tượng thủy văn, tận dụng cơ hội để thúc đẩy hợp tác phát triển với các đối tác quốc tế.

Hợp tác kỹ thuật và chia sẻ dữ liệu khí tượng

Trong chuyến công tác sang Thụy Sĩ vào ngày 30 tháng 7 năm 2025, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã có cuộc gặp gỡ với bà Celeste Saulo, Tổng Thư ký Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), do Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long dẫn đầu đoàn đại biểu Việt Nam. Hai bên nhất trí đẩy mạnh hợp tác để WMO đồng hành cùng Việt Nam trong việc hoàn thiện hệ thống khí tượng thủy văn.

Ngành KTTV Việt Nam xác nhận sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đối tác, trong đó ưu tiên thúc đẩy hoạt động quan trắc và nghiên cứu khoa học đại dương. Việt Nam cũng đang làm việc cùng WMO và các quốc gia thành viên khác để thực hiện các chương trình nghiên cứu và trao đổi thông tin hiệu quả hơn.

Trước bối cảnh nửa đầu năm 2026 thế giới liên tục đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu gây ra, WMO nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực dự báo và xây dựng hệ thống cảnh báo sớm nhằm giảm thiểu rủi ro. Sáng kiến "cảnh báo sớm cho tất cả" đang được WMO tích cực triển khai.

Các nội dung kỹ thuật liên quan đến chính sách, nghị quyết, quy chuẩn tiêu chuẩn của Chương trình Hệ thống quan trắc Trái Đất cũng được cập nhật. Lộ trình phối hợp bao gồm cả việc tăng cường mạng lưới quan trắc cơ bản toàn cầu và cải tiến hoạt động kỹ thuật quan trắc.

Tại sự kiện Ngày khoa học công nghệ, các bên đã thảo luận và thống nhất về Kế hoạch thực hiện Chương trình nghiên cứu thời tiết toàn cầu.

Ban Nghiên cứu và Hội đồng Thủy văn của WMO cũng tiến hành các cuộc họp quan trọng, bao gồm việc thảo luận Chiến lược tăng cường năng lực đào tạo, đánh giá điều khoản tham chiếu, bầu cử Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng Thủy văn, cũng như nghe báo cáo về hoạt động của các Ban dịch vụ thời tiết khí hậu và môi trường, Ban quan trắc, cơ sở hạ tầng và hệ thống thông tin. Các dự án thủy văn đang triển khai và Cơ sở hỗ trợ đo lường thủy văn toàn cầu cũng được cập nhật tình hình.

Tác động của El Nino đến an ninh lương thực và kinh tế

Tình hình an ninh lương thực tại châu Á đang đứng trước nhiều thách thức chồng chéo. Các nền kinh tế trong khu vực dự kiến sẽ đối mặt với áp lực kép khi hiện tượng El Nino được cảnh báo sẽ tăng cường độ trong thời gian tới. Kịch bản này có khả năng làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung lương thực.

Diễn biến này trùng khớp với giai đoạn chi phí năng lượng và phân bón tại khu vực Trung Đông leo thang do xung đột. Nếu El Nino chuyển biến thành đợt sóng nhiệt cực đoan vào năm 2026, thị trường lương thực toàn cầu rất dễ đối mặt với biến động giá nghiêm trọng.

Ảnh hưởng của hiện tượng này được dự báo sẽ lan tỏa đến tận năm 2028. Giá gạo tại châu Á hiện có xu hướng tăng mạnh do các nhà nhập khẩu gia tăng dự trữ.

Nỗi lo về hạn hán do nắng nóng kéo dài cũng khiến năng suất mùa màng bấp bênh. Khủng hoảng khí hậu đã khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại khoảng 391 triệu USD mỗi ngày trong vòng 20 năm qua.

Nắng nóng khắc nghiệt tại châu Á làm xáo trộn đời sống và gây tổn thất kinh tế đáng kể, buộc ngành du lịch phải điều chỉnh mô hình hoạt động. Mùa hè năm nay, nhu cầu lắp đặt và vận hành điều hòa không khí tại châu Âu tăng vọt.

Khi nhiệt độ vượt mốc 40 độ C, người dân và doanh nghiệp phải triển khai ngay các biện pháp làm mát khẩn cấp. Châu Âu cũng ghi nhận những thiệt hại kinh tế nghiêm trọng do sóng nhiệt. Tần suất xuất hiện các đợt nắng nóng dày đặc hơn đang làm tăng chi phí vận hành, gián đoạn chuỗi sản xuất và cản trở đà tăng trưởng kinh tế.

Ngày Khí tượng thế giới và cam kết đại dương

Sáng 23 tháng 3, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chính thức khởi động chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Khí tượng thế giới. Từ năm 1950, ngày 23 tháng 3 hàng năm đã được WMO thông qua làm Ngày Khí tượng thế giới.

Chủ đề trọng tâm năm nay mang thông điệp “Đại dương, Thời tiết và Khí hậu của chúng ta”. Thông điệp này cũng trùng khớp với giai đoạn khởi động Thập kỷ Khoa học Đại dương vì sự phát triển bền vững do Liên Hợp Quốc phát động trong giai đoạn 2021–2030. Thập kỷ này đặt ra nhiều mục tiêu nghiên cứu quan trọng.

Với tư cách là thành viên WMO, ngành KTTV Việt Nam đang tích cực phối hợp với các bên liên quan. Cam kết thúc đẩy hoạt động quan trắc và nghiên cứu khoa học đại dương được ngành này triển khai quyết liệt.

Hoạt động này góp phần thực hiện các mục tiêu chung của WMO và Liên Hợp Quốc về Thập kỷ Khoa học Đại dương. Ba trụ cột trọng tâm “Đại dương an toàn”, “đại dương thấu hiểu” và “đại dương tường minh” được ưu tiên phát triển.

Lễ Phát động và tọa đàm chuyên đề “Giám sát đại dương – Dự báo cảnh báo thiên tai phục vụ sinh kế biển” đã được tổ chức trực tuyến. Sự kiện kết nối Tổng cục Khí tượng Thủy văn với 63 điểm cầu tại các tỉnh, thành phố trên cả nước.

Các Bộ, ban, ngành, nhà khoa học chuyên ngành khí tượng, thủy văn, hải văn, phòng chống thiên tai cùng lực lượng cứu hộ, cứu nạn trên biển đều tham gia tọa đàm. Đại diện các cơ quan ngoại giao và tổ chức quốc tế cũng có mặt góp ý.

Việc nắm bắt kịp thời các cảnh báo từ WMO và bám sát lộ trình hợp tác kỹ thuật là chìa khóa giúp Việt Nam chủ động thích nghi với những biến động khí hậu trong tương lai. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành KTTV Việt Nam với các đối tác quốc tế, cùng việc cập nhật liên tục thông tin chuyên môn, sẽ là nền tảng vững chắc để giảm thiểu rủi ro và bảo đảm an ninh lương thực, kinh tế trước những thách thức của biến đổi khí hậu.