Cà Mau nằm ở cực Nam Tổ quốc, ít khi phải đối mặt với bão trực tiếp, tuy nhiên các đợt mưa lớn đi kèm triều cường vẫn thường xuyên gây ngập úng cục bộ và sạt lở nghiêm trọng dọc tuyến bờ biển.

Với đặc thù địa hình bị bao bọc bởi hai mặt biển, khí hậu khu vực này chịu ảnh hưởng chủ yếu từ các luồng gió mùa, khác biệt hoàn toàn so với vùng chịu tác động của xoáy thuận nhiệt đới. Nhận diện đúng các mối đe dọa thực tế là tiền đề để người dân và doanh nghiệp chủ động xây dựng phương án thích ứng.

Khí hậu Cà Mau qua 4 mùa và vị trí địa lý

Tọa độ 8°30′–9°30′ vĩ Bắc cùng 104°30′–105°30′ kinh Đông xác định Cà Mau là điểm cực Nam của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Địa bàn tỉnh giáp biển Đông ở phía Đông và Nam, đồng thời tiếp xúc với vịnh Thái Lan ở hướng Tây. Sự giao thoa giữa hai khối nước lớn đã kiến tạo nên kiểu khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng, với nền nhiệt độ trung bình khá ổn định và độ ẩm không khí duy trì ở mức cao suốt cả năm.

Nhờ nằm gần xích đạo cùng dòng hải lưu ven bờ, khu vực này hầu như không chịu tác động trực tiếp từ bão nhiệt đới. Hai luồng gió chủ đạo chi phối thời tiết địa phương là gió mùa Tây Nam và gió mùa Đông Bắc.

Giai đoạn mưa bão trải dài từ tháng 5 đến tháng 11, với tổng lượng giáng thủy trung bình hàng năm dao động trong khoảng 2.000–2.300 mm. Lượng mưa tập trung dày đặc nhất từ tháng 6 đến tháng 9, trong đó tháng 8 thường ghi nhận đỉnh điểm.

Ngược lại, thời kỳ khô hạn trải suốt nửa cuối năm dương lịch, bắt đầu từ tháng chạp và kết thúc vào tháng tư. Trong giai đoạn này, nhiệt độ ban ngày thường nằm ở mức 26–29°C, nhưng vào thời điểm chuyển giao sang mùa nóng, nhiệt độ ban ngày có thể tăng lên 35–36°C.

Về đêm, nhiệt độ giảm xuống còn 24–25°C. Độ ẩm tương đối giảm xuống dưới 70% vào các tháng 2 và 3.

Mùa lạnh tại Cà Mau không quá khắc nghiệt, với nhiệt độ ban đêm thường dao động từ 20–22°C, đặc biệt rõ nét trong khoảng giữa tháng 11 tới đầu tháng 2, khi luồng gió lạnh từ hướng Bắc tràn về mang lại cảm giác mát mẻ. Bên cạnh yếu tố khí hậu, hoạt động thủy triều tại Cà Mau diễn ra hai lần mỗi ngày, chịu sự chi phối của chu kỳ trăng và gió mùa.

Tác động của bão số 1 và mưa lớn tại Cà Mau

Sự ảnh hưởng nghiêm trọng của bão số 1 (Pabuk) và mưa lớn tại Cà Mau được thể hiện rõ qua tình trạng giao thông tê liệt và ngập úng trên diện rộng. Ngay từ đêm 3/1 đến trưa 4/1, giông lốc kèm gió giật mạnh, sấm chớp dữ dội đã khiến nhiều tuyến đường trung tâm như Nguyễn Tất Thành, Lý Bôn, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trãi bị nước tràn sâu. Đặc biệt, tại ngã tư Nguyễn Tất Thành và Nguyễn Đình Chiểu, phương tiện di chuyển lộn xộn, nhiều xe chết máy, buộc người dân phải dắt bộ.

Ông Huỳnh Hoàng Em ở xã Lý Văn Lâm chia sẻ: “Ngay từ rạng sáng hôm qua, tôi cùng vợ đã phải di chuyển sớm lúc 6 giờ để đi làm. Cơn mưa tầm tã không ngớt khiến lối vào khu chế xuất Minh Phú bị nhấn chìm, nhiều đoạn nước dâng cao quá nửa bánh xe”. Cùng chung cảnh ngộ, ông Nguyễn Tuấn Hoàng ở phường 8 cho biết: “Lượng nước mưa dồn ứ quá nhanh, từ tối qua đến giữa trưa hôm sau không tiêu thoát kịp, nên đã tràn thẳng vào nhà tôi, gây rất nhiều bất tiện cho đời sống thường nhật”.

Về sản xuất nông nghiệp, ông Nguyễn Hạnh Phúc, Chủ tịch UBND xã Lý Văn Lâm, xác nhận: “Trận mưa kéo dài đã tác động trực tiếp đến công việc canh tác rau màu và gieo cấy lúa Đông Xuân của bà con. Dù chưa có con số cụ thể về thiệt hại, nhưng vụ rau màu vừa mới xuống giống phục vụ dịp Tết Nguyên đán cũng chịu ảnh hưởng nhất định”.

Trong lĩnh vực khai thác hải sản, tàu cá CM 92123 TS gặp sự cố chết máy khi nằm ở vị trí cách xa giàn khoan Bãi Cạn của tỉnh khoảng 18 dặm biển, đang trên đường vào bờ tránh bão. Tàu bạn ST 90828 TS đã hỗ trợ lai dắt, nhưng do sóng to gió lớn, thao tác kéo dài đến 24 giờ đêm mới đã giúp phương tiện cùng 5 ngư dân cập bến đảo Hòn Chuối trong tình trạng an toàn.

Tại đây, mưa to gió lớn liên tục làm mất tích 2 bè nuôi và hỏng hóc 8 động cơ máy chìm khi neo đậu, lực lượng chức năng đã hỗ trợ trục vớt và khắc phục hậu quả. Tình trạng ngập sâu còn khiến rác thải sinh hoạt trôi nổi, ảnh hưởng mỹ quan đô thị, học sinh và người lao động trễ giờ, giao thông trở nên hỗn loạn.

Rủi ro sạt lở bờ biển mùa mưa bão

Cà Mau nằm ở cực Nam Tổ quốc, tiếp giáp ba mặt biển nên địa hình nhạy cảm trước sức mạnh của sóng dữ và triều cường. Ngay khi mùa mưa bão khởi sắc, nguy cơ sạt lở bờ biển lại trở thành gánh nặng đè lên sinh kế người dân vùng ven. Sự tác động của Biển Đông và Vịnh Thái Lan khiến dòng chảy xiết và thủy triều dâng cao cộng hưởng, gây tổn thất nặng nề cho các vành đai rừng chắn sóng.

Những cơn sóng dữ dội đã nhổ bật rễ, làm cây cối gãy đổ ngổn ngang, kéo theo những mảng đất rộng bị xói mòn, trơ trọi và trắng xóa giữa làn nước đục ngầu. Theo số liệu khảo sát từ ban ngành liên quan của địa phương, hiện trạng sạt lở trên toàn tuyến bờ biển phía Đông đang ở mức báo động với gần 70 km bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tốc độ xâm thực tại các đoạn xung yếu có thể lên tới 30–40 mét mỗi năm, kèm theo việc mất lượng phù sa bồi đắp bị mất đi dao động khoảng 250–300 hécta và đất rừng hàng năm.

Trong đó, 56,1 km là tổng chiều dài các điểm nóng sạt lở đe dọa trực tiếp đến cuộc sống người dân. Cụ thể, vùng biển trải dài từ cửa Bồ Đề tới kênh Láng Cháo với chiều ngang 9,4 km liên tục chịu tình trạng xâm thực nặng nề.

Tiếp nối là tuyến bờ từ khu vực Kiến Vàng kéo dài tới mũi Ông Tà với chiều ngang 6,3 km cũng ghi nhận diễn biến phức tạp. Những điểm nóng tại Hố Gùi, Tân Tiến, Ấp Hạp và Giá Cao, Tân Ân, Tam Giang cũng không tránh khỏi nguy cơ.

Tại xã Tân Thuận, cửa biển Ấp Hạp đã xuất hiện tình trạng thủng đê do sóng đánh. Ông Tạ Hoàng Nam, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Tân Thuận, chia sẻ: “Vào những ngày gió mùa Tây Nam thổi mạnh kết hợp với nước triều dâng cao, sóng biển dồn dập đã gây tổn thất nặng nề cho các vành đai rừng chắn sóng. Có những năm, biển lấn sâu vào đất liền từ 30 đến 40 mét, cuốn trôi nhiều diện tích rừng xung yếu và đe dọa trực tiếp đến an toàn của các khu dân cư”.

Biến đổi khí hậu đang tác động sâu rộng, làm tình trạng sạt lở đường bờ ngày một trầm trọng hơn, đẩy hệ sinh thái rừng ngập mặn vào nguy cơ suy thoái do nguồn phù sa bị thiếu hụt, việc khai thác tài nguyên chưa đúng quy trình và sự gia tăng các hoạt động thương mại, công nghiệp. Dù vậy, Cà Mau vẫn duy trì được diện tích rừng ngập mặn lên tới 102.000 hécta, tương đương 77% tổng lượng rừng ngập mặn của cả vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Đây vừa là lợi thế để khai thác hải sản trong môi trường rừng ngập mặn, vừa là lá chắn xanh bảo vệ đất liền. Thế nhưng, khi lớp chắn gió tự nhiên bị thu hẹp, rủi ro thiên tai và thiệt hại về người và tài sản sẽ ngày càng gia tăng.

Biện pháp phòng chống và thích ứng biến đổi khí hậu

Để chủ động đối phó với biến đổi khí hậu, tỉnh Cà Mau thực hiện đồng bộ cả giải pháp công trình như xây dựng đê, kè kiên cố, lẫn các biện pháp phi công trình. Trong đó, việc trồng lại cây mắm, cây đước bản địa nhằm phục hồi rừng ngập mặn được chú trọng, song hành cùng công tác tuyên truyền để khơi dậy tinh thần gìn giữ hệ sinh thái rừng ngập mặn cùng vùng đất bờ biển của người dân.

Quá trình này nhận được sự hỗ trợ về tài chính, kỹ thuật và chuyển giao công nghệ từ nhiều tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ nước ngoài, qua đó giúp ổn định sinh kế lâu dài cho cư dân vùng biển.

Tỉnh Cà Mau ít khi hứng chịu bão đổ bộ trực tiếp, nên mối đe dọa chủ yếu nằm ở triều cường, mưa lớn dẫn đến ngập lụt và sạt lở bờ biển. Để ứng phó, người dân và nhà đầu tư cần thường xuyên cập nhật dự báo cũng như lịch triều cường địa phương trước mỗi mùa mưa. Bên cạnh việc chuẩn bị phương án di dời tài sản và gia cố nhà cửa, mọi người phải theo dõi sát sao các cảnh báo thời tiết chính thức từ Ban Chỉ Huy Phòng Thủ Dân Sự tỉnh Cà Mau.