Sapo: Chỉ số UV tại Thái Nguyên đạt đỉnh điểm trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều. Đây là giai đoạn tia cực tím tập trung mạnh nhất, làm tăng nguy cơ cháy nắng và tổn thương mắt. Người dân nên chú ý chỉ số cụ thể mỗi ngày để thực hiện các biện pháp che chắn thích hợp.

Tia UV là gì và phân loại

Bức xạ điện từ mang tên Ultraviolet, hay còn gọi là tia tử ngoại, tia cực tím, hiện diện trong ánh sáng mặt trời và được xếp vào nhóm sóng ngắn hơn ánh sáng thường nhưng dài hơn tia X. Phạm vi phổ của chúng trải dài từ 380 xuống 10 nanomet, bao gồm vùng tử ngoại gần (380-200nm) và tử ngoại chân không (200-10nm).

Dựa trên mức độ tác động, tia UV được chia thành ba nhóm chính. Nhóm đầu tiên là Tia UVA, nằm trong khoảng 380 đến 315nm, thường được gọi là sóng dài hoặc ánh sáng đen. Đây là loại chiếm tới 97% lượng bức xạ UV chạm tới bề mặt Trái Đất, có khả năng xuyên qua tầng ozone, mây và kính dễ dàng.

Chúng thâm nhập sâu vào lớp da, là yếu tố góp phần gây lão hóa sớm. Nhóm thứ hai là Tia UVB, với bước sóng từ 315 đến 280nm, còn được gọi là sóng trung. Dù phần lớn bị tầng ozone hấp thụ, một ít vẫn có thể đi qua và là nguyên nhân chính gây cháy nắng, tổn thương DNA tế bào da cùng nguy cơ ung thư da.

Cuối cùng là Tia UVC, thuộc nhóm sóng ngắn dưới 280nm, mang năng lượng cao nhất và nguy hiểm nhất. Tuy nhiên, may mắn thay, tầng ozone và khí quyển hấp thụ gần như toàn bộ tia này nên không ảnh hưởng trực tiếp đến con người.

Mấy giờ hết tia UV? Thời điểm nguy hiểm nhất

Khoảng thời gian nguy hiểm nhất để tiếp xúc với bức xạ cực tím nằm trong khung từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều, khi mặt trời lên đỉnh và chiếu thẳng góc. Chỉ số UV đạt đỉnh điểm trong giai đoạn này, cụ thể là lúc 10 giờ, 15 giờ và 16 giờ, khiến da và mắt dễ bị tổn thương nghiêm trọng. Nên tránh ra ngoài hoặc tìm nơi trú ẩn dưới bóng râm.

Ngược lại, vào lúc 00 giờ, tức là ban đêm, tia UV vẫn hiện hữu nhưng với cường độ rất thấp, gần như không gây hại. Nhiều người nhầm lẫn rằng bức xạ biến mất hoàn toàn khi mặt trời lặn, nhưng thực chất nó chỉ suy giảm dần.

Để tổng hợp vitamin D an toàn mà không gặp rủi ro cháy nắng, thời điểm lý tưởng nhất là trước 9 giờ sáng và sau 4 giờ chiều. Lúc này, ánh nắng dịu nhẹ hơn, các tia UVA và UVC yếu đi, giúp cơ thể hấp thụ dưỡng chất hiệu quả.

Chỉ số UV bao nhiêu là nguy hiểm?

Theo tiêu chuẩn đo lường quốc tế do Tổ chức Y tế Thế giới đưa ra, chỉ số UV phản ánh cường độ bức xạ cực tím, thường nằm trong khoảng từ 0 đến 11. Giá trị này càng lớn thì khả năng gây hại cho da và mắt càng rõ rệt. Cụ thể, thang phân loại rủi ro như sau:

  • 0 – 2 (Thấp): Mức độ an toàn khá cao. Dù có thể sinh hoạt ngoài trời bình thường, việc tiếp xúc kéo dài vẫn khuyến nghị sử dụng kem chống nắng để bảo vệ.
  • 3 – 5 (Trung bình): Xuất hiện mối đe dọa nhất định đối với làn da. Nếu không dùng biện pháp che chắn, tình trạng cháy nắng có thể xảy ra sau khoảng 40 phút phơi bày trực tiếp.
  • 6 – 7 (Cao): Nguy cơ tác động tiêu cực tăng lên rõ ràng. Chỉ cần 30 phút dưới ánh nắng mà không che chắn đầy đủ đã đủ điều kiện gây bỏng. Người dân nên đội mũ rộng vành và tránh ra ngoài lúc giữa trưa.
  • 8 – 10 (Rất cao): Tình trạng cháy da diễn ra nhanh chóng, chỉ trong vòng 25 phút không che phủ. Đây là giai đoạn cần cảnh giác cao độ vì nguy cơ mắc ung thư da và các vấn đề về thị giác sẽ gia tăng.
  • 11+ (Cực): Mức độ nguy hiểm tột cùng. Ngay cả khi tiếp xúc ngắn ngủi, khoảng 10 phút, cũng có thể dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng. Ưu tiên là hạn chế tối đa ra ngoài, đặc biệt chú ý tới nhóm trẻ em và người lớn tuổi.

Tia UV có ở đâu và lan truyền thế nào?

Tia UV xuất hiện từ mặt trời, tồn tại ngay cả khi trời râm mát, dưới bóng cây và có thể lan truyền qua phản xạ từ các bề mặt.

Mặt Trời là nguồn phát ra cả 3 loại tia UVA, UVB và UVC. Tuy nhiên, không chỉ có lúc trời nắng gắt, tia UV vẫn hiện diện trong nhiều điều kiện khác:

  • Trời râm mát: Ngay cả khi trời nhiều mây hoặc âm u, tia UV vẫn gây tổn thương cho da và mắt. Chỉ số và tác động có thể nhẹ hơn nhưng không loại bỏ hoàn toàn.
  • Dưới bóng râm: Tia UV vẫn có tác động lên da khi bạn đứng dưới bóng cây, dù chỉ số thấp hơn so với trực tiếp dưới nắng.
  • Phản xạ môi trường: Mức độ UV tăng lên rõ rệt khi tiếp xúc với các bề mặt phản xạ như nước, cát, hoặc tuyết. Thực tế, tia UV có thể tăng gấp đôi khi phản xạ từ bề mặt tuyết.
  • Nguồn nhân tạo: Tia UV cũng có trong đèn huỳnh quang, đèn halogen.

Các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số UV tại Thái Nguyên

Tại Thái Nguyên, giá trị chỉ số UV chịu tác động rõ rệt bởi tọa độ địa lý nằm gần đường xích đạo, cùng với độ cao địa hình và tình trạng thời tiết đặc thù. Là một quốc gia thuộc vùng nhiệt đới, Việt Nam nhận được nguồn bức xạ mặt trời dồi dào với cường độ mạnh mẽ.

Do nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậu gió mùa nhiệt đới, mức độ phơi nhiễm tia cực tím tại nơi đây thường cao hơn so với những vùng xa xích đạo.

Những nhân tố cụ thể tác động đến chỉ số UV tại Thái Nguyên bao gồm: vị trí địa lý gần xích đạo khiến cường độ tia UV tăng lên; độ cao so với mực nước biển tỉ lệ thuận với mức độ bức xạ, nghĩa là càng lên cao thì chỉ số UV càng lớn; điều kiện thời tiết như những ngày nhiều mây có thể làm giảm tia UV nhưng không loại bỏ hoàn toàn, trong khi mùa hè với nhiệt độ lên tới 37-39 độ C thường đi kèm chỉ số UV ở mức báo động; và môi trường xung quanh tại các khu đô thị với nhiều tòa nhà cao tầng, bóng râm cùng cây cối thường giúp chỉ số UV thấp hơn so với không gian mở.

Biện pháp bảo vệ cơ thể khi chỉ số UV cao

Nguy cơ cháy nắng, lão hóa sớm hay ung thư da sẽ gia tăng khi chỉ số bức xạ cực tím vượt mốc 8. Việc chủ động phòng thủ là điều bắt buộc.

Bạn nên hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng vào khung giờ 10 đến 16 giờ, lúc tia UV mạnh nhất. Nếu phải ra ngoài, hãy tìm chỗ râm hoặc dùng ô che.

Khi thoa kem, hãy chọn loại có chỉ số SPF từ 30 trở lên, lý tưởng là 50+ trong điều kiện nắng gắt. Nhớ thoa kỹ trước khi ra ngoài 15 đến 30 phút và bôi lại mỗi 2 đến 3 giờ, đặc biệt chú ý vùng tai, cổ hay mu bàn tay khi mồ hôi ra nhiều.

Về trang phục, ưu tiên quần áo dài tay dày dặn cùng mũ rộng vành để che chắn da đầu, mặt và cổ. Mắt cũng cần được bảo vệ bằng kính râm chống tia UV nhằm ngừa đục thủy tinh thể hay viêm giác mạc.

Ngoài ra, hãy chăm sóc da từ bên trong bằng cách ăn nhiều thực phẩm giàu Vitamin C, E, beta-carotene và uống đủ nước. Cuối cùng, đừng quên theo dõi chỉ số UV qua ứng dụng dự báo thời tiết để điều chỉnh kế hoạch bảo vệ cho phù hợp.

Tia UV có xuyên qua kính không?

Tia UVA có thể xuyên qua kính thông thường, nhưng tia UVB và UVC thường bị chặn lại bởi lớp kính.

Khả năng xuyên thấu phụ thuộc vào loại tia và chất liệu kính:

  • Kính thông thường: Trong suốt với tia UVA (tia này đi xuyên qua dễ dàng). Tuy nhiên, kính thường mờ đục với các tia sóng ngắn hơn như UVB và UVC, nên không chiếu qua được.
  • Kính xe hơi/nhà cửa: Tia UV có thể dễ dàng xuyên qua kính khi bạn đang ở trong nhà kính hay ngồi trong xe hơi. Điều này có nghĩa là bạn vẫn có thể tiếp xúc với tia UV ngay cả khi ở trong nhà hoặc đi xe kín.
  • Kính chuyên dụng: Chỉ có các loại kính chuyên dụng hoặc kính dán phim cách nhiệt mới chặn được hiệu quả cả UVA và UVB.

Việc đeo kính chống nắng tốt là bắt buộc khi ra đường, thay vì chỉ dựa vào việc ngồi trong bóng râm hay xe cộ.