Giải thích cho thắc mắc Đồng Tháp có hay bị bão không, thực tế nơi đây rất hiếm khi hứng chịu bão trực tiếp. Tuy nhiên, rủi ro chủ yếu đến từ lũ lụt và sạt lở bờ sông. Địa hình trũng đặc trưng của Đồng Tháp Mười khiến việc tiêu thoát nước gặp khó khăn. Sự kết hợp giữa triều cường dâng cao và lượng mưa lớn thường gây ra tình trạng ngập úng cục bộ. Vì vậy, người dân và chính quyền cần tập trung vào các biện pháp tiêu úng và gia cố hệ thống đê kè.

Đặc điểm khí hậu và vị trí địa lý của Đồng Tháp

Vị trí trong vùng trũng Đồng Tháp Mười cùng địa hình thấp làm hạn chế khả năng tiêu thoát nước, khiến tỉnh chịu ảnh hưởng mạnh bởi thời tiết. Lũ từ thượng nguồn Trung Quốc và Campuchia tràn về kết hợp với mùa mưa kéo dài làm mực nước sông Tiền, sông Hậu lên cao.

Triều cường dâng cùng mưa lớn gây ngập cục bộ, đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực trung tâm và ven sông. Ngược lại, phía Tây và Tây Nam có cao trình cao hơn nên nguy cơ ngập thấp, chỉ xuất hiện khi mưa lớn kéo dài.

Tại đô thị, hệ thống thoát nước đôi khi không đáp ứng kịp, gây ngập úng làm hư hỏng hạ tầng kỹ thuật, ô nhiễm môi trường cục bộ, giảm chất lượng sống và gián đoạn hoạt động sản xuất – kinh doanh, tác động trực tiếp đến doanh nghiệp và hộ gia đình. Đối với các khu vực ven sông – ven kênh rạch, triều cường lên cao còn làm gia tăng nguy cơ tràn bờ, xói lở và phát sinh các điểm sạt cục bộ.

Thực trạng thiên tai và rủi ro tại Đồng Tháp

Sạt lở đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng hơn so với lũ lụt, tác động sâu sắc đến sinh kế người dân. Dọc sông Tiền và sông Hậu, bình quân mỗi năm xảy ra khoảng 3ha sạt lở, trong khi tình trạng xói lở nội đồng hiện cũng vượt mức 3ha.

Trong 6 tháng đầu năm 2023, sông Tiền ghi nhận 3 vụ sạt lở, tập trung chủ yếu tại các huyện Lấp Vò, Thanh Bình và Hồng Ngự với tổng chiều dài bị ảnh hưởng là 0,22km và diện tích sạt lở 0,658ha, khiến 2 đoạn kè bị phá hủy hoàn toàn, gây thiệt hại ước tính 7,55 tỷ đồng. Sạt lở dạo xuất hiện tại Thanh Bình và Cao Lãnh, kéo dài khoảng 21km với diện tích sạt 1,25ha.

Tại nội đồng, cùng giai đoạn này đã xảy ra 44 vụ sạt lở, ảnh hưởng đến Cao Lãnh, Châu Thành, Tân Hồng, Lai Vung, Hồng Ngự và TP Sa Đéc, với chiều dài 1,78km và diện tích 0,482ha. Nguyên nhân chính của rủi ro này nằm ở sự phân bố rõ rệt dọc theo sông Tiền, sông Hậu và các tuyến kênh trục lớn, nơi dòng chảy mạnh kết hợp với địa chất bờ yếu, cùng mật độ hoạt động giao thông thủy và bến bãi cao đã đe dọa trực tiếp đến nhà ở, hạ tầng và sản xuất ven sông.

Đối với vùng kênh rạch nội đồng, mức độ nguy cơ ở mức trung bình, phụ thuộc vào đặc tính đất và biến động dòng chảy theo mùa; tuy nhiên, những khu vực xa sông lớn hoặc có bờ kè ổn định vẫn được đánh giá là có nguy cơ thấp. Trước bối cảnh thiên tai khó lường, đặc biệt khi lũ lụt từ Trung Quốc đã lan sang Campuchia, việc xả lũ từ các đập thượng nguồn mang lại nguy cơ rất lớn, đòi hỏi các phương án ứng phó phải chuẩn bị sẵn sàng cho những tình huống xấu nhất.

Tác động của dông lốc và thời tiết cực đoan

Thời tiết cực đoan gây rủi ro tùy thuộc vào chất lượng hạ tầng. Khu vực nông thôn với nhiều nhà bán kiên cố dễ bị tốc mái tôn, trong khi khu đô thị ít chịu tác động trực tiếp của gió nhờ kết cấu vững chắc hơn, dù vẫn đối mặt với nguy cơ ngập cục bộ do mưa lớn.

Tính đến ngày 21 tháng 6 năm 2026, tỉnh ghi nhận 8 vụ dông lốc với tổng thiệt hại ước tính hơn 4,6 tỷ đồng. Hậu quả cụ thể bao gồm 11 ngôi nhà bị sập, 3 nhà kho hư hỏng và 171 căn nhà tốc mái (trong đó 79 căn bị tốc hoàn toàn).

Tình trạng này cũng gây thiệt hại về sản xuất, cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật như điện, viễn thông, cùng với việc hàng loạt cây xanh trên các trục đường chính đổ ngã, cản trở giao thông. Chiều ngày 23-6, đợt mưa dông kèm gió mạnh tại phường Gò Công tiếp tục khiến nhiều cây xanh gãy đổ.

Trước tình hình đó, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự phường đã chỉ đạo các ngành chức năng khẩn trương xử lý. Lực lượng Công an, Quân sự phối hợp chặt chẽ với Ban Chủ nhiệm các khu phố và Công ty Cổ phần Công trình đô thị Gò Công để triển khai các biện pháp dọn dẹp, khắc phục hậu quả.

Công tác phòng ngừa và ứng phó thiên tai

Để chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, UBND tỉnh Đồng Tháp đã xác định rõ các khu vực trọng điểm cần tập trung phòng chống thiên tai. Đối với công tác đê điều, phương án giai đoạn đến năm 2030 ưu tiên việc chuẩn hóa và nâng cấp hệ thống đê bao, tăng cao trình đỉnh đê, gia cố chắc chắn mái và thân đê ở những đoạn xung yếu, thay thế các cống, bọng và trạm bơm đã lạc hậu.

Cách tiếp cận này giúp khép kín từng bước các ô bao ưu tiên, giải quyết trực tiếp nguy cơ tràn và rút ngắn thời gian tiêu úng sau mưa lũ, qua đó bảo đảm đúng lịch thời vụ và gia tăng độ an toàn cho các vùng sản xuất lúa. Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Thiện Nghĩa chỉ đạo rà soát, tu bổ, nâng cấp đồng bộ hệ thống công trình thủy lợi, nạo vét và cải tạo các công trình trên sông, kênh, rạch để đảm bảo hiệu quả tiêu thoát lũ và phòng chống hạn hán.

Sau năm 2030, định hướng sẽ chuyển dịch sang tổ chức lại không gian đê bao, gom các ô bao nhỏ lẻ thành các ô vừa và lớn, tạo thành tuyến đê – đường bao ngoài khép kín. Khi đó, hệ thống cống, trạm bơm và kênh nội đồng sẽ được đồng bộ hóa theo cấu trúc mới, giúp điều tiết nước trên không gian rộng hơn, giảm thiểu số lượng đầu mối và rút ngắn chiều dài tuyến cần duy tu, từ đó tập trung bảo dưỡng vào tuyến vành đai ngoài, giảm chi phí vận hành và tăng độ tin cậy của công tác tiêu nước.

Ban Chỉ đạo ứng phó biến đổi khí hậu, PCTT và tìm kiếm cứu nạn tỉnh nhận định, biến đổi khí hậu khiến các loại hình thiên tai như lũ lụt, bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, dông lốc, sét xuất hiện dày đặc hơn với diễn biến phức tạp, gây nhiều thiệt hại về người và cơ sở hạ tầng, tác động tiêu cực đến môi trường cũng như hoạt động kinh tế – xã hội. Trước thực tế đó, tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng trong công tác phòng tránh.

Danh sách đơn vị hành chính và khu vực trọng điểm

Vị trí trọng tâm gồm Cao Lãnh, Cái Bè, Thủy nông Xuân Hòa, Rạch Mương, cùng các khu vực Thị trấn, Điện lực Đồng Tháp. Tại Cao Lãnh, địa hình sạt lở tiềm ẩn do lòng kênh sâu, dòng chảy xiết và nền đất yếu, cộng với mật độ giao thông thủy và bến bãi dày đặc, đe dọa nhà cửa và hạ tầng ven sông.

Ở Cái Bè và Thị trấn Cái Bè, triều cường khiến mực nước kênh rạch dâng cao, gây ngập cục bộ tại các khu dân cư. Hệ thống Thủy nông Xuân Hòa và cống Rạch Mương giữ vai trò quan trọng trong tiêu thoát và điều tiết nước nội đồng, đòi hỏi vận hành đồng bộ khi thượng nguồn lũ về.

Để đảm bảo an toàn lưới điện, Công ty Điện lực Đồng Tháp yêu cầu các đơn vị trực thuộc tăng cường tuần tra dọc đường dây. Lực lượng chức năng phối hợp với UBND xã rà soát, cung cấp danh sách cây xanh nguy cơ va chạm, gãy đổ. Quy trình xử lý bao gồm cảnh báo, bảo vệ, cắt tỉa, chặt hạ, dịch chuyển hoặc thay thế kịp thời, nhưng phải hướng dẫn cơ quan, doanh nghiệp và hộ gia đình tránh cắt tỉa quá mức làm suy giảm sức khỏe cây xanh.

Dự báo thời tiết và thủy văn ngắn hạn

Tình hình thời tiết tỉnh Đồng Tháp thường ít biến động, với chênh lệch nhiệt độ giữa các khung giờ sáng, chiều, tối và đêm dao động từ 5 đến 10 độ C tùy mùa. Người dân cần cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo ngắn hạn để chủ động sắp xếp công việc.

Về thủy văn, mực nước tại các khu vực trong tỉnh đang có xu hướng tăng. Do tác động của triều cường và lũ thượng nguồn đổ về, nhiều khả năng mực nước sẽ ở mức xấp xỉ hoặc cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,2 đến 0,5m.

Để đảm bảo an toàn, công tác quan trắc bờ sông và kiểm soát hoạt động khai thác cát phải được duy trì liên tục. Việc giám sát an toàn theo thời gian thực tại các điểm xung yếu, cùng với việc xây dựng quy trình vận hành đồng bộ giữa đê, cống và trạm bơm, là những nhiệm vụ trọng tâm. Hiện tượng El Nino vẫn tiếp tục duy trì với xác suất khoảng 80-90%.

Dự báo cho cả mùa bão năm 2023, khả năng cao sẽ xuất hiện từ 8 đến 15 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, trong đó nước ta có nguy cơ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Điều này đặt ra thách thức lớn cho công tác phòng chống thiên tai, yêu cầu các ngành chức năng và địa phương phải luôn trong trạng thái sẵn sàng, chủ động ứng phó để giảm thiểu tối đa thiệt hại do diễn biến bất thường của thời tiết và khí hậu.