Mình thường nghe câu "kiến bò lên cao báo hiệu lũ lụt" từ ông bà. Nhưng liệu nhận định này có thực sự chính xác? Hay chúng ta đang nhầm lẫn giữa hành vi sinh học của loài kiến với tên gọi của một con sông cụ thể? Bài viết này sẽ giải đáp trực tiếp câu hỏi đó. Đồng thời chỉ ra cách quan sát thực tế để ứng phó khi nước dâng cao.

Kiến bò lên cao: dấu hiệu dự báo lũ lụt chính xác đến đâu

Hành vi kiến bò lên cao không mang tính tiên tri mà là phản ứng sinh tồn trước các biến động vật lý của môi trường. Khi áp suất khí quyển hạ thấp và độ ẩm tăng cao, các giác quan cùng tuyến mùi của chúng bị kích thích, thúc đẩy việc di dời tổ hoặc trứng đến những nơi khô ráo, an toàn hơn.

Hiện tượng này đặc biệt rõ nét khi hàng chục nghìn con kiến thợ liên kết với nhau, hình thành một cấu trúc sống giống như bè nổi để vượt qua tình trạng ngập lụt. Mặc dù việc quan sát kiến đen vận chuyển trứng lên cây, tường hay mái nhà thường báo hiệu cơn mưa lớn trong vài giờ tới, nhưng mức độ chính xác của tín hiệu này vẫn có giới hạn.

Đặc biệt tại các vùng ven biển và miền núi, diễn biến thời tiết phức tạp hơn, khiến việc dựa solely vào hành vi của côn trùng là chưa đủ. Đây chỉ nên xem là một trong nhiều chỉ số tham khảo, cần được đối chiếu với các thông tin dự báo khí tượng chính thức để đảm bảo độ tin cậy.

Nhầm lẫn phổ biến: Sông Kiến Giang hay hành vi con kiến

Sự nhầm lẫn giữa tên gọi sông Kiến Giang và hành vi của loài kiến là hiện tượng phổ biến, xuất phát từ sự trùng hợp ngẫu nhiên về từ ngữ chứ không phản ánh thực tế. Con sông này chảy qua địa phận huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị, hoàn toàn tách biệt với tập tính sinh học của kiến.

Khi mưa lớn kéo dài, mực nước trên sông Kiến Giang dâng cao nhanh chóng. Cụ thể, theo ghi nhận của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Quảng Trị, vào rạng sáng ngày 3.11, mực nước đạt mức 2,92 m, vượt báo động 3 là 0,22 m. Lượng mưa phổ biến dao động từ 40 đến 70 mm, với đỉnh điểm 113 mm ghi nhận được tại Trường Sơn.

Hậu quả là nước tràn bờ, nhấn chìm các khu dân cư ven sông. Nhiều tuyến giao thông trọng yếu như đường 30 và lối vào Nhà lưu niệm Đại tướng Nguyên Giáp cũng bị ngập sâu từ 0,5 m trở lên.

Tình trạng này gợi nhớ đến sự tương đồng với trận lũ lịch sử tháng 10/2020, đặc biệt ở tốc độ nước lên nhanh bất thường dù lòng sông trước đó đã đầy. Dù vậy, việc nhầm lẫn tên gọi không làm giảm bớt mức độ nguy hiểm của dòng lũ. Hiểu đúng địa danh là chìa khóa để tiếp cận chính xác các thông tin cảnh báo thiên tai.

Ứng phó thực tế khi nước lũ dâng cao

Nguy cơ sạt lở đất xuất hiện rõ rệt dọc Quốc lộ 9C, tại Km29 và đoạn Km30+480 thuộc xã Lâm Thủy, cùng với điểm Km32+200 đang trong tình trạng bị sạt lở. Để đối phó, tỉnh Quảng Bình đã phát hành công điện yêu cầu các địa phương nhanh chóng triển khai các biện pháp ứng phó.

Trong đó, việc sơ tán là ưu tiên nhằm bảo đảm tính mạng con người. Hiện tại, lực lượng chức năng đang chuẩn bị sơ tán khoảng 3.600 hộ, tương đương 11.400 người, sinh sống tại các vùng ngập sâu.

Quá trình di dời được thực hiện linh hoạt, chủ yếu là chuyển dịch tại chỗ đến những ngôi nhà cao tầng hoặc nhà kiên cố ngay trong khu dân cư, hoặc đưa người dân vào nhà tránh lũ cộng đồng. Tài sản cá nhân cũng cần được bảo vệ kịp thời bằng cách kê cao đồ đạc trong nhà hoặc kéo ô-tô, máy móc lên các vị trí cao như hai cây cầu ở thị trấn Kiến Giang. Việc chuẩn bị phương án dự phòng sẽ giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại khi đường vào nhiều bản bị chia cắt do biến động thời tiết.

Kiến làm tổ trong nhà: Phong thủy tốt hay xấu?

Khi kiến tràn vào nhà, nhiều người lo ngại về khía cạnh phong thủy, cho rằng đây là dấu hiệu xấu ảnh hưởng đến tài lộc và sức khỏe. Tuy nhiên, thực tế khoa học lại chỉ ra rằng sự hiện diện của chúng hoàn toàn do môi trường. Kiến tìm đến ngôi nhà vì nguồn thức ăn hấp dẫn, độ ẩm cao hoặc những khe hở trong tường tạo đường đi thuận tiện.

Đây không phải là hiện tượng tâm linh mà là phản ứng tự nhiên trước sự thay đổi của thời tiết, khi độ ẩm tăng lên trước cơn mưa, khiến chúng di cư vào các khu vực khô ráo như gầm sàn, tủ bếp hay trần nhà.

Cách giải quyết không nằm ở việc suy diễn phong thủy, mà là cải thiện vệ sinh môi trường, bịt kín các lỗ hổng và loại bỏ thức ăn. Sự xuất hiện của kiến thực chất là tín hiệu cảnh báo về độ ẩm không khí, nhắc nhở chúng ta giữ không gian sống thông thoáng và sạch sẽ để ngăn chặn tình trạng này tái diễn.

Bài học từ các trận lũ lịch sử tại miền Trung

Trận lũ tháng 10/2020 tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Trị, là một minh chứng điển hình cho tốc độ nước dâng nhanh chóng, một đặc tính thường gây bất ngờ cho người dân vùng Trung Bộ. Tính đến thời điểm hiện tại, tình hình thiệt hại tại Quảng Trị vẫn đang được cập nhật với hơn 104 khu vực bị ngập úng, trong đó có 44 điểm sạt lở đất.

Hậu quả trực tiếp tác động đến hơn 3.695 hộ gia đình, tương đương 11.582 nhân khẩu. Về lĩnh vực giáo dục, 28.513 học sinh thuộc 103 trường phải tạm dừng việc đến lớp. Thương vong con người cũng đã được xác nhận với 7 người tử nạn và 1 người mất tích.

Để ứng phó hiệu quả, bài học cốt lõi không nằm ở việc dựa vào kinh nghiệm chủ quan hay các dấu hiệu tự nhiên như hành vi động vật, mà phải tuân thủ nghiêm ngặt hệ thống cảnh báo chính thức từ cơ quan khí tượng và chính quyền địa phương. Việc duy trì cập nhật thông tin, am hiểu tuyến đường sơ tán và chuẩn bị sẵn sàng đồ cứu hộ là điều cần thiết để bảo vệ tính mạng và tài sản trước những diễn biến phức tạp của thiên tai.