Hiện tượng mây Asperitas gợn sóng dữ dội từng khiến nhiều người hoang mang vì vẻ ngoài đen tối tựa bão lớn. Trên thực tế, loại mây này hiếm khi hình thành thời tiết khắc nghiệt mà thường tan biến nhanh. Bài viết này phân biệt rõ Asperitas với mây sóng thần, mây lỗ, mây thấu kính cùng các hiện tượng quang học hiếm gặp, đồng thời cảnh báo ý nghĩa thời tiết đi kèm từng loại.
Mây Asperitas: Khi bầu trời trở thành biển động
Với ý nghĩa “độ nhám”, tên gọi Asperitas chính thức được Hiệp hội khí tượng chấp nhận vào năm 2009, trước khi được Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) đưa vào Atlas Quốc tế tháng 3 năm 2017. Đây là loại mây mới đầu tiên được bổ sung vào phân loại quốc tế, đánh dấu cột mốc 30 năm sau lần cập nhật cuối cùng vào năm 1951 với cirrus intortus.
Dưới chân những tầng mây cao hơn, chúng tạo nên những gợn sóng hỗn loạn, vô hướng, khiến bầu trời lúc hoàng hôn hay bình minh trông giống như mặt biển đang dậy sóng sau các hoạt động bão đối lưu. Nhà khí tượng học Margaret LeMone đã quan sát thấy hiện tượng này suốt 30 năm qua.
Mặc dù vẻ ngoài u ám dễ gây hiểu lầm là bão sắp ập đến, Asperitas hầu như luôn tan biến mà không kèm theo bất kỳ cơn bão nào. Chúng thường xuất hiện tại các bang thuộc vùng đồng bằng Hoa Kỳ.
Mây sóng thần (Shelf Cloud): Dấu hiệu báo bão nguy hiểm
Không giống như Asperitas, mây sóng thần (hay thềm mây) thuộc nhóm mây hình cung và là dấu hiệu cảnh báo trực tiếp về điều kiện thời tiết cực đoan. Cấu trúc này thường vươn dài hàng kilomet, che khuất phần lớn bầu trời trước khi bão ập tới. Quá trình hình thành diễn ra khi luồng không khí lạnh từ hệ thống bão đẩy khối ẩm lên cao đột ngột; lực kéo của hạt mưa rơi xuống khiến không khí lan tỏa ngang, tạo nên lớp mây cuộn phía trước.
Ngay dưới chân đám mây này thường xuất hiện những cơn gió giật dữ dội và hỗn loạn, tiếp theo đó là mưa lớn, lũ quét và mưa đá. Dù dễ bị nhầm với mây tường do vị trí xuất hiện, việc nhìn thấy hiện tượng này đòi hỏi phải tìm nơi trú ẩn an toàn ngay lập tức.
Mây lỗ (Fallstreak): Ảo ảnh vật thể ngoài hành tinh
Những khoảng trống hình tròn hoặc elip trên nền trời do hiện tượng mây lỗ tạo ra thường bị hiểu lầm là dấu hiệu của vật thể ngoài hành tinh. Thực tế, đây là kết quả của việc nước lạnh trong mây bốc hơi đột ngột.
Quá trình này có thể xảy ra ở khắp nơi nhưng rất hiếm gặp, đôi khi được quan sát thấy khi máy bay di chuyển qua các vùng khí quyển có sự chênh lệch độ ẩm. Dù vẻ bề ngoài khá huyền bí, mây lỗ hoàn toàn vô hại và không báo hiệu bất kỳ mối đe dọa thời tiết nào; chúng đơn thuần là biểu hiện vật lý của sự bay hơi nước trong tầng mây.
Mây thấu kính (Lenticular): Chiếc đĩa bay trên bầu trời
Mây thấu kính, hay còn được ví như những chiếc đĩa bay lơ lửng, sở hữu hình dáng bất biến và thường đứng yên một chỗ. Hiện tượng này hình thành nhờ sự cân bằng động lực học khí quyển, khiến chúng không trôi theo chiều gió như những đám mây khác. Điều kiện để tạo nên lớp mây kỳ lạ này là không khí lạnh, đặc biệt hơn so với vùng lân cận, cùng với dòng gió ổn định.
Chúng thường xuất hiện ở độ cao khoảng 1.200m, tập trung nhiều nhất trên các đỉnh núi hoặc những tòa nhà chọc trời. Mới đây, cảnh tượng này đã tái diễn liên tiếp tại Tây Ninh và Đồng Nai, thu hút sự chú ý của công chúng bởi vẻ ngoài độc đáo của nó.
Mây dạ quang và các hiện tượng quang học khác
Nằm ở độ cao khoảng 80.000m, tức tầng trung lưu, nhóm mây cao nhất này lần đầu tiên được ghi nhận vào năm 1885. Dù cấu tạo từ tinh thể băng, chúng vẫn có thể quan sát thấy trong mùa hè khô ráo, khi ánh sáng mặt trời chiếu vào tạo ra những màu sắc rực rỡ.
Ngược lại, mây xà cừ hay mây tầng bình lưu vùng cực hình thành ở độ cao 15.000m đến 25.000m vào mùa đông. Chúng thường xuất hiện tại vùng Scandinavia, Bắc Cực, miền bắc nước Nga và Canada.
Khi mặt trời lặn dưới đường chân trời vài độ, ánh sáng từ dưới thấp phản xạ lên đám mây, tạo ra hiệu ứng óng ánh đặc trưng. Cả hai loại đều thuộc nhóm hiện tượng quang học hiếm gặp.
Lời khuyên an toàn khi quan sát các loại mây kỳ lạ
Để quan sát những đám mây kỳ lạ một cách an toàn, người xem cần tỉnh táo nhận diện đâu là hiện tượng tự nhiên thuần túy và đâu là dấu hiệu của thời tiết nguy hiểm. Asperitas tuy gây cảm giác mạnh nhưng không liên quan đến bão, nên có thể yên tâm ngắm nhìn khi chúng nhanh chóng tan biến.
Ngược lại, mây sóng thần đòi hỏi phản ứng khác biệt; còn mây thềm là tín hiệu rõ ràng của mưa lớn, gió giật và lũ lụt sắp ập đến, bắt buộc mọi người phải di chuyển vào nhà hoặc nơi trú ẩn kiên cố ngay lập tức. Trong khi đó, mây lỗ và mây thấu kính hoàn toàn vô hại, không đi kèm bất kỳ rủi ro thời tiết cực đoan nào. Để chủ động phòng ngừa, việc kiểm tra dự báo khí tượng địa phương trước khi ra ngoài vào buổi sáng sớm hoặc chiều tối sẽ giúp tránh xa các front bão đang tiến gần.
