Mùa khô miền Bắc kéo dài bao lâu, mốc thời gian cụ thể cho từng vùng

Mùa khô miền Bắc kéo dài bao lâu thường rơi vào khoảng từ tháng 10, 11 cho đến tháng 3, 4. Thời điểm này khác biệt rõ rệt so với miền Nam và chịu ảnh hưởng trực tiếp từ gió Đông.

Phân biệt mùa khô miền Bắc và miền Nam: Thời gian và đặc điểm

Bản chất khí hậu của mùa khô ở hai miền khác biệt hoàn toàn do cơ chế hoàn lưu gió và nhiệt độ nền. Miền Bắc chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc, luồng khí lạnh và khô từ lục địa Trung Quốc tràn về, tạo nên thời tiết khô lạnh đặc trưng. Ngược lại, miền Nam và Tây Nguyên rơi vào tình trạng khô hạn do sự dịch chuyển của vành đai mưa nhiệt đới về bán cầu Nam, khiến Bắc bán cầu mất đi nguồn hơi ẩm dồi dào.

Tại khu vực phía Bắc, giai đoạn khô lạnh diễn ra chủ yếu từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Trong khoảng thời gian này, gió lạnh làm độ ẩm không khí giảm mạnh, gây ra hiện tượng da khô nứt nẻ, tuy nhiên nhiệt độ vẫn duy trì ở mức thấp, dao động từ 10–20°C. Trời ít mưa, thường có nắng nhẹ, sương mù hoặc mưa phùn vào đầu xuân.

Ở miền Nam và Tây Nguyên, mùa khô nóng bắt đầu từ tháng 11 và kéo dài đến tháng 4 năm sau. Khi đó, nắng nóng gay gắt bao trùm, nhiệt độ ban ngày thường vượt mốc 28°C, thậm chí tại TP. Hồ Chí Minh có thể lên tới 36–38°C. Độ ẩm không khí giảm sâu, chỉ còn khoảng 48–65%. Tháng 3 và tháng 4 là giai đoạn đỉnh điểm của nắng nóng. Không khí khô hạn kéo dài làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và hạn hán.

Dưới đây là bảng tổng hợp các tiêu chí so sánh giữa hai kiểu mùa khô:

Việc nhận diện rõ sự khác biệt này giúp bạn áp dụng đúng chiến lược thích ứng. Không thể dùng biện pháp chống rét cho vùng nhiệt đới hay cách chống nắng gắt cho miền núi phía Bắc. Hiểu đúng đặc điểm khí hậu sẽ hỗ trợ hiệu quả trong việc điều chỉnh sinh hoạt, canh tác nông nghiệp và lập kế hoạch du lịch.

Mùa khô ở các vùng miền Việt Nam: Từ tháng mấy đến tháng mấy?

Tại miền Nam, mùa khô chính thức khởi điểm vào tháng 11, khi phần lớn các tỉnh Nam Bộ khép lại mùa mưa vào khoảng ngày 10–12/11. Tỉnh Kiên Giang có diễn biến chậm hơn, kết thúc mùa mưa vào ngày 22–23/11.

Kể từ đó, lượng mưa suy giảm, nhiều khu vực hầu như không có mưa trong các tháng 1, 2, 3. Giai đoạn khô hạn này kéo dài khoảng 6 tháng.

Khu vực Đông Nam Bộ, bao gồm TP.HCM, Bình Dương và Đồng Nai, đối mặt với mùa khô khắc nghiệt hơn do nắng nóng gay gắt và tình trạng thiếu mưa trái mùa. Ngược lại, Tây Nam Bộ hay đồng bằng sông Cửu Long phải chịu thêm tác động của xâm nhập mặn từ biển Đông, một vấn đề đang trở nên nghiêm trọng hơn theo số liệu từ Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Ở Tây Nguyên, gồm 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng, mùa khô cũng diễn ra từ tháng 11 đến tháng 4. Khác với vùng đồng bằng, khu vực cao nguyên này có sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa ngày và đêm.

Tại Đà Lạt (Lâm Đồng) với độ cao 1.500m, nhiệt độ ban đêm có thể giảm xuống 8–12°C vào tháng 12 và tháng 1. Tháng 3 và 4 là thời điểm nguy cơ cháy rừng cao nhất.

Theo nghiên cứu công bố trên ResearchGate năm 2023, mùa mưa tại phía Nam Tây Nguyên bắt đầu sớm hơn phía Bắc, rơi vào khoảng giữa tháng 4 đến đầu tháng 5. Mùa khô ở khu vực phía Nam ngắn hơn khoảng 2–3 tuần so với Kon Tum và Gia Lai.

Tại Hà Nội, thuộc Bắc Bộ, mùa khô bắt đầu từ tháng 10–11 và kéo dài đến tháng 3. Thời tiết lúc này hanh khô, lạnh về đêm và ít mưa. Nhiệt độ ban ngày thường dao động 20–25°C, nhưng có thể giảm mạnh xuống 10–15°C khi có không khí lạnh tràn về. Người dân cần chuẩn bị trang phục ấm và bảo vệ sức khỏe đường hô hấp trong giai đoạn này.

Duyên hải Nam Trung Bộ có chế độ mưa hoàn toàn ngược lại. Từ Đà Nẵng đến Bình Thuận, mùa khô diễn ra từ tháng 1 đến tháng 8, khi cả nước bước vào mùa mưa. Nguyên nhân là do dãy Trường Sơn chắn gió mùa Tây Nam mang hơi ẩm từ Ấn Độ Dương.

Không khí khô nóng đổ xuống phía Đông duyên hải tạo hiệu ứng phơn. Kết quả là Ninh Thuận và Bình Thuận có lượng mưa năm chỉ 700–1.300 mm, thấp nhất cả nước, trong khi mức trung bình quốc gia đạt 1.800–2.000 mm/năm. Đây là đặc điểm khí hậu độc đáo của vùng này.

Tác động của El Niño và biến động khí hậu đến mùa khô

Dưới tác động của biến đổi khí hậu, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cảnh báo quy luật mùa khô tại Việt Nam đang thay đổi nhiều, khiến thời điểm bắt đầu và kết thúc ngày càng khó dự đoán hơn. Hiện tượng El Niño làm mùa khô trở nên khắc nghiệt hơn rõ rệt nhờ giảm lượng mưa, tăng nhiệt độ bề mặt và kéo dài thời gian khô hạn.

Ngược lại, La Niña có xu hướng rút ngắn mùa khô nhưng dễ gây ra mưa trái mùa bất thường. Cụ thể, báo cáo của Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ (2024) ghi nhận trong giai đoạn mùa khô 2024–2025, dù La Niña yếu hoạt động, các trận mưa trái mùa vẫn xuất hiện nhưng diễn ra nhanh chóng và không kéo dài.

Tuy nhiên, tác động tổng hợp vẫn dẫn đến hạn hán nghiêm trọng hơn, nắng nóng xuất hiện sớm và mạnh hơn, cùng tình trạng xâm nhập mặn lấn sâu hơn vào vùng đồng bằng sông Cửu Long. Người dân cần theo dõi sát sao các bản tin dự báo dài hạn để chủ động điều chỉnh kế hoạch sản xuất và sinh hoạt.

Biện pháp thích ứng: Canh tác, sức khỏe và phòng tránh hạn hán

Vấn đề xâm nhập mặn thường trầm trọng nhất vào giai đoạn cuối mùa khô, từ tháng 2 đến tháng 4. Thời điểm này chứng kiến lượng nước từ thượng nguồn sông Mekong đổ về mức thấp nhất, nhu cầu sử dụng nước ngọt cho sản xuất và sinh hoạt lại tăng cao, gây áp lực lớn lên nguồn tài nguyên nước.

Trong lĩnh vực canh tác, sai lầm phổ biến là nhiều hộ nông dân trồng các loại cây cần nhiều nước đúng vào thời điểm khô hạn mà thiếu hệ thống tưới tiêu ổn định, dẫn đến tình trạng cây chết và mất mùa. Để khắc phục, người dân nên tìm hiểu kỹ đặc điểm sinh trưởng của cây, chọn giống chịu hạn tốt, chủ động trữ nước từ cuối mùa mưa và áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm như nhỏ giọt hoặc phun mưa.

Về sức khỏe, thời tiết khô hanh dễ gây ra các vấn đề về hô hấp, da khô và viêm mắt. Biện pháp phòng ngừa hiệu quả là uống đủ nước ngay cả khi chưa cảm thấy khát, hạn chế ra ngoài vào khung giờ từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều. Nếu bắt buộc phải di chuyển, cần mặc quần áo chống nắng, đội mũ rộng vành, đeo kính râm và bôi kem chống nắng. Chế độ ăn uống cũng nên tăng cường rau xanh và trái cây để bổ sung vitamin.

Công tác phòng cháy chữa cháy rừng cũng được đặc biệt chú trọng trong mùa khô. Tháng 3 và 4 là thời điểm cao điểm xảy ra cháy rừng tại Tây Nguyên, Nam Bộ và Nam Trung Bộ. Cục Kiểm lâm Việt Nam thường xuyên đưa ra cảnh báo nguy cơ cháy rừng ở mức cao trong giai đoạn này. Cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về phòng cháy, tuyệt đối không sử dụng lửa trái phép trong những ngày có nắng nóng và gió lớn.

Thời gian mùa khô tại miền Nam thường kéo dài 6 tháng, bắt đầu từ tháng 11 và kết thúc vào tháng 4 năm sau. Dù vậy, hiện tượng mưa trái mùa vẫn có thể xảy ra vào các tháng 11 và 4.

Những tháng có độ khô hạn nghiêm trọng nhất thường là 1, 2 và 3. Trong khi đó, đỉnh điểm của nắng nóng ở khu vực Nam Bộ và Tây Nguyên rơi vào tháng 3 và tháng 4, khi nhiệt độ ban ngày thường vượt mức 35°C cùng với độ ẩm thấp, làm gia tăng nguy cơ say nắng.

Khác biệt rõ rệt khi nhìn vào Ninh Thuận, tỉnh thuộc Duyên hải Nam Trung Bộ, nơi mùa khô có thể kéo dài tới 8 tháng, cụ thể từ tháng 1 đến tháng 8. Đây cũng là vùng khô hạn nhất tại Việt Nam với lượng mưa trung bình hàng năm chỉ dao động trong khoảng 700–1.300 mm.

Tại Hà Nội, mùa khô bắt đầu từ khoảng tháng 10 hoặc 11 và kéo dài đến tháng 3, đặc trưng bởi thời tiết lạnh và hanh khô. Để thích ứng tốt hơn với các biến động khí hậu, việc nắm rõ đặc điểm nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa theo phân loại khí hậu Köppen (thời kỳ có lượng mưa trung bình dưới 60 mm/tháng) sẽ giúp người dân chủ động trong sản xuất nông nghiệp, phòng chống hạn hán cũng như lên kế hoạch du lịch hiệu quả.