Bạn có thể dự báo thời tiết sắp mưa thông qua quan sát trực tiếp các hiện tượng tự nhiên. Việc nắm bắt màu sắc, hình dạng đám mây, hướng di chuyển của chúng cùng với các dấu hiệu từ cầu vồng, trăng sao và cảm giác gió lạnh sẽ giúp bạn chủ động chuẩn bị trước khi trời đổ mưa.

Vì sao mây có màu đen khi sắp mưa?

Các đám mây được cấu tạo từ những giọt nước hoặc tinh thể băng siêu nhỏ, hình thành do quá trình ngưng tụ của hơi nước trong các khối khí đang dâng lên. Trong trạng thái thông thường, kích thước cực nhỏ của các hạt này giúp tán xạ toàn bộ quang phổ ánh sáng, khiến mây hiện ra với màu trắng tinh khôi. Thế nhưng, khi lớp mây trở nên dày đặc hơn hoặc vươn cao hơn, hiện tượng quang học sẽ biến đổi.

Tương tự như các vật liệu trong suốt khác, độ dày gia tăng đồng nghĩa với việc lượng ánh sáng đi xuyên qua bị suy giảm nghiêm trọng. Kết quả là phần dưới của đám mây xuất hiện sắc độ đậm hơn hẳn so với các cạnh bên, do ít tia sáng chiếu tới.

Khi mây trở nên quá dày, chúng sẽ hấp thụ và chặn đứng phần lớn ánh sáng mặt trời, khiến quan sát viên nhìn thấy tông màu xám đậm hoặc đen kịt. Hiện tượng này báo hiệu rằng đám mây đang tích trữ một lượng hơi nước khổng lồ, tạo tiền đề thuận lợi cho việc hình thành mưa.

Quan sát hình dạng và hướng di chuyển của đám mây

Việc quan sát kỹ lưỡng hình thái cùng quỹ đạo bay của các lớp mây giúp ta dự đoán chính xác hơn về diễn biến thời tiết trong ngắn hạn. Cụ thể, khi quan sát thấy những khối mây nhỏ li ti xếp chồng lên nhau đều đặn, tựa như lớp vảy trên thân tê tê, thì khả năng cao sẽ có mưa rơi trong hôm nay hoặc sớm nhất là ngày mai.

Đối với loại mây ti tích, chúng thường hiện diện dưới dạng các mảng trắng tinh, sắp xếp ngăn nắp như vẩy cá; sự hiện diện của chúng thường đồng nghĩa với việc bầu trời vẫn ổn định, ít biến động.

Tuy nhiên, nếu những đám mây tích này phình to ra, kết dính thành từng cụm lớn, thì nguy cơ hứng chịu một trận mưa tầm tã bất ngờ là rất cao. Một tình huống cần cảnh giác khác là khi bầu trời bị che phủ bởi những lớp mây vũ tầng màu đen ngòm, nằm ở vị trí thấp, nặng trĩu và di chuyển hỗn loạn; dấu hiệu này cho thấy mưa sẽ ập đến trong vòng bốn giờ tiếp theo, có thể kéo dài dai dẳng nên cần chuẩn bị phương án phòng thủ kỹ lưỡng.

Yếu tố hướng gió cũng rất quan trọng: nếu thấy những đám mây đen hung hãn tràn về từ phía Đông, cơn mưa có thể ập xuống bất cứ lúc nào, đòi hỏi phải thu xếp đồ đạc ngay lập tức.

Ngược lại, khi mây đen di chuyển từ hướng Nam, mức độ lo ngại sẽ giảm bớt, bởi chúng thường có xu hướng tan rã hoặc nếu có mưa thì cũng rơi thưa thớt, chậm rãi, không gây ảnh hưởng nghiêm trọng. Cuối cùng, sự phát triển dày đặc của mây cao tích theo chiều gió, kèm theo việc mờ nhạt đường viền, cũng là một tín hiệu cảnh báo thời tiết xấu và khả năng có mưa.

Dấu hiệu từ cầu vồng, trăng sao và gió lạnh

Ngoài quan sát mây, bạn có thể dựa vào các hiện tượng quang học và cảm giác nhiệt độ để dự báo mưa.

Cầu vồng xuất hiện vào buổi sáng, ở phía Tây, là dấu hiệu cho thấy không khí đang rất ẩm ướt. Điều này có nghĩa là khả năng cao sẽ có mưa trong thời gian tới. Vị trí của cầu vồng cũng cho biết tính chất của mưa: khi cầu vồng cao lơ lửng trên trời, thường chỉ có gió; còn khi cầu vồng thấp gần mặt đất, đó là dấu hiệu của mưa rào. Nếu cầu vồng kéo dài xuống gần chân trời, có thể lũ lụt lớn, còn cầu vồng ngắn thường báo hiệu trời mưa to.

Ban đêm, ánh sáng của trăng và sao cũng thay đổi trước khi mưa. Nếu thấy trăng có vòng quang sáng tỏa ra, đó là biểu hiện của trời quang, không mưa. Ngược lại, khi trăng mờ đi hoặc hiện ra như một vòng tròn nhỏ với màu vàng trắng hoặc hơi xanh ở trong và hơi đỏ ở ngoài, đó là dấu hiệu trời sắp mưa.

Về phía các ngôi sao, nếu đêm có sao tỏa sáng rực rỡ, trời sẽ quang đãng. Nhưng nếu không thấy sao do bị mây đen che khuất, khả năng cao là một đêm mưa đang đến gần.

Cảm giác nhiệt độ và gió lạnh bất ngờ cũng là một tín hiệu cảnh báo. Khi trời nổi gió lạnh, cây cối không rung mà chỉ cảm thấy nóng bức, oi ắt, trong vòng vài giờ đồng hồ sau, trời sẽ mưa rất to.

Nhận biết dấu hiệu sắp có mưa đá

Để phát hiện sớm nguy cơ mưa đá, trước hết cần lưu ý rằng hiện tượng này thường tập trung vào các thời điểm giao mùa. Cụ thể, tại miền Bắc, các tháng 3, 4, 5 cùng với 9, 10, 11 là những khoảng thời gian dễ xuất hiện nhất. Trong khi đó, ở miền Nam, giai đoạn chuyển tiếp giữa mùa khô và mùa mưa, thường rơi vào tháng 5 và tháng 12, cũng là lúc thời tiết trở nên bất ổn và tiềm ẩn rủi ro.

Khi không có dự báo chính thức, hãy chăm chú quan sát bầu trời. Nếu thấy những đám mây đối lưu đen kịt, dày đặc, che khuất tầm nhìn, kèm theo tiếng sấm rền vang ầm ầm và gió giật mạnh, bạn nên đề phòng.

Một dấu hiệu đặc trưng khác là khi những giọt mưa đầu tiên bắt đầu rơi, nếu nhiệt độ không khí đột ngột giảm xuống nhanh chóng, thì khả năng cao là mưa đá đang ập tới. Bản chất của mưa đá là những viên băng trong suốt được sinh ra từ các đám mây đối lưu mạnh, chúng có thể gây hư hỏng tài sản nghiêm trọng, việc tìm nơi trú ẩn an toàn ngay lập tức là rất cần thiết.

Kinh nghiệm dân gian trong dự báo thời tiết

Dân gian xưa nay vẫn tin vào khả năng tiên liệu thời tiết từ thiên nhiên mà chẳng cần dụng cụ phức tạp. Người ta thường dựa vào các hiện tượng quang học như cầu vồng; câu "Mống cao gió táp mống áp mưa rào" cho thấy sự khác biệt giữa gió và mưa tùy theo độ cao của mống.

Tương tự, việc nhìn trời đêm với câu "sao mau thì mưa sao thưa thì nắng" giúp nhận biết xu hướng ẩm hay khô. Màu sắc của mây cũng là tín hiệu rõ ràng: "mây xanh thì nắng mây trắng thì mưa". Hành vi của sinh vật cũng mang lại gợi ý.

Chuồn chuồn hạ cánh thấp vì hơi ẩm làm nặng cánh và mồi cũng bay gần mặt đất. Kiến di chuyển ấu trùng lên nơi cao hơn báo hiệu mưa lớn sắp ập đến. Mèo liếm láp bộ lông khi không khí ẩm ướt, có thể do ve bét gây ngứa, cũng là một dấu hiệu dự báo mưa.