Rét đậm rét hại là gì? Tiêu chí phân biệt dựa trên mức nhiệt trung bình ngày. Rét đậm xuất hiện khi nền nhiệt nằm trong khoảng 13 đến 15 độ. Ngược lại, rét hại xảy ra khi nhiệt độ giảm xuống dưới 13 độ. Quy chuẩn này áp dụng cho các vùng đồng bằng, trung du Bắc và Bắc Trung.

Tại sao cần phân biệt rét đậm và rét hại

Miền Bắc nước ta là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm vào mùa lạnh. Cây lúa giữ vai trò chủ đạo. Tác động của nhiệt độ thấp đến khả năng quang hợp đã được tính toán kỹ lưỡng.

Nếu rét đậm rét hại chỉ kéo dài một ngày, cây trồng vẫn duy trì được quá trình sinh trưởng bình thường. Tình trạng chuyển biến xấu bắt đầu từ ngày thứ hai.

Cây mất sức đề kháng. Quá trình tự bảo vệ bị đình trệ. Kéo dài từ ba ngày trở lên, nguy cơ cây chết là rất cao. Việc phân định rõ hai cấp độ này giúp bà con nông dân chủ động ứng phó.

Nông dân sẽ biết chính xác lúc nào cần che chắn, bón phân hoặc điều chỉnh lịch gieo sạ. Dữ liệu khí tượng chính xác là cơ sở để bảo vệ mùa vụ.

Không khí lạnh là gì và nguyên nhân gây rét đậm rét hại

Hiện tượng rét đậm, rét hại bắt nguồn từ sự di chuyển của các khối khí cực đới từ lục địa châu Á vào lãnh thổ Việt Nam, thường diễn ra mạnh mẽ nhất trong mùa đông. Nguyên nhân trực tiếp là khi áp cao Siberia tích tụ đủ năng lượng với nhiệt độ âm sâu, nó sẽ tràn xuống phía nam, tạo nên gió mùa Đông Bắc. Cường độ của luồng gió này quyết định mức độ lạnh; nếu không khí lạnh tăng cường liên tục, nhiệt độ sẽ giảm sâu và duy trì lâu dài, dẫn đến rét đậm.

Khi nền nhiệt hạ xuống dưới 13 độ C, hiện tượng rét hại mới xuất hiện. Địa hình dãy Hoàng Liên Sơn chạy theo hướng tây bắc – đông nam hoạt động như một bức tường chắn gió, khiến không khí lạnh bị dồn nén lại tại khu vực Đông Bắc Bộ. Kết quả là vùng này thường ghi nhận nhiệt độ thấp hơn hẳn so với Tây Bắc Bộ.

Phân biệt các loại rét ở nước ta theo nhiệt độ

Việc phân loại mức độ lạnh dựa trên nhiệt độ trung bình ngày. Khi nhiệt độ dao động trong khoảng 20 đến 22 độ C, thời tiết được xem là lạnh. Mức rét xuất hiện khi nhiệt độ giảm xuống vùng 15 đến 20 độ C.

Rét đậm được xác định khi nhiệt độ nằm trong khoảng 13 đến 15 độ C. Trường hợp nghiêm trọng nhất là rét hại, xảy ra khi nhiệt độ hạ thấp dưới 13 độ C.

Tuy nhiên, để công nhận là rét, điều kiện bắt buộc là phải có nhiều mây, thậm chí có thể kèm theo mưa nhỏ. Nếu ban ngày trời quang và nắng gắt, dù ban đêm nhiệt độ giảm sâu khiến trung bình ngày thấp, vẫn không được tính là rét đậm. Quy tắc này nhằm loại trừ những ngày có sự chênh lệch nhiệt độ lớn giữa buổi sáng và buổi tối.

Phạm vi áp dụng và tác động của rét hại

Chỉ được sử dụng cho khu vực đồng bằng và trung du Bắc Bộ, cũng như Bắc Trung Bộ, và không áp dụng cho vùng núi cao. Tại các dãy núi như Sa Pa thuộc Lào Cai, hiện tượng rét đậm thường kéo dài liên tục, không ngắt quãng theo từng đợt, diễn ra gần như xuyên suốt từ tháng 12, tháng 1 đến tháng 2. Hậu quả nghiêm trọng nhất của rét hại là gây thiệt hại nặng nề cho hoạt động sản xuất nông nghiệp, khiến cây mạ non, rau màu và hoa màu dễ bị cháy lá hoặc héo úa.

Đối với vật nuôi, đàn gia súc, gia cầm không được che chắn kỹ lưỡng sẽ đối mặt với nguy cơ tử vong hàng loạt do lạnh và đói. Con người, người già và trẻ em, cũng chịu tác động trực tiếp về sức khỏe, với nguy cơ mắc các bệnh viêm đường hô hấp và đột quỵ gia tăng khi nhiệt độ giảm đột ngột.

Các kiểu rét hại đặc trưng

Rét hại được phân thành hai dạng chính dựa trên điều kiện thời tiết. Dạng thứ nhất là rét đậm ẩm, thường xuất hiện vào nửa cuối mùa với nhiệt độ khoảng 10 độ C, độ ẩm không khí đạt mức 80 đến 90%, kèm theo mưa, băng tuyết hoặc sương muối ở vùng núi cao, gây cảm giác tê cóng và buốt chân tay.

Ngược lại, rét đậm khô, phổ biến hơn ở nửa đầu mùa, được coi là khắc nghiệt và đáng sợ nhất. Dù nhiệt độ có thể chỉ xuống 7 đến 9 độ C và độ ẩm thấp hơn, chỉ còn 20 đến 30%, nhưng ban ngày trời nắng hửng gây cảm giác khó chịu, trong khi ban đêm vùng núi lại xuất hiện băng giá.