Thời tiết thay đổi thất thường, mưa nắng xen kẽ là nguyên nhân chính kích thích sâu bệnh lúa phát triển nhanh chóng. Cụ thể, nhiệt độ dao động trong khoảng 24 đến 32 độ C cùng độ ẩm cao là môi trường lý tưởng để các loại nấm như Pyricularia và Rhizoctonia tấn công cây trồng. Bà con cần chú ý theo dõi sát sao, đặc biệt khi diện tích nhiễm bệnh chạm mức 5% hoặc 7%, để kịp thời áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả trước khi tình trạng lan rộng lên tới 8% hoặc 10%.

Sâu bệnh hại trên lúa vụ thu đông

Vụ Thu Đông hay vụ mùa thường rơi vào khoảng cuối tháng 7 và đầu tháng 8 âm lịch. Đây là giai đoạn chuyển giao quan trọng, khi thời tiết bắt đầu có nhiều đợt mưa rào, bão hoặc áp thấp nhiệt đới kéo dài. Độ ẩm không khí tăng cao chính là chất xúc tác mạnh mẽ giúp các loại nấm và vi khuẩn gây bệnh trên cây lúa phát triển nhanh chóng.

Bệnh đạo ôn do nấm Pyricularia oryzae gây ra. Nấm tồn tại dưới dạng sợi và bào tử trong rơm rạ, lúa chét hoặc ký chủ phụ như cỏ lồng vực, đuôi phụng. Khi gặp điều kiện nhiệt độ tương đối thấp, ẩm độ không khí cao kết hợp mưa và sương mù, bào tử nấm nảy mầm xâm nhập vào mô cây chỉ sau 01 ngày.

Từ 5 đến 7 ngày sau, nấm đã sản sinh bào tử mới và lan truyền sang các ruộng lân cận. Vết bệnh ban đầu xuất hiện những đốm nhỏ màu xám ở giữa lá, sau đó lan rộng thành hình thoi đặc trưng. Nếu tấn công vào giai đoạn trổ bông, nấm làm cổ bông gãy, toàn bộ gié bị khô và năng suất giảm mạnh.

Bệnh khô vằn do nấm Rhizoctonia solani gây hại nghiêm trọng. Hạch nấm lưu tồn trong đất và rơm rạ từ vụ trước. Bệnh thường xuất hiện phổ biến vào các thời kỳ đẻ nhánh, làm đòng và trổ chín. Nhiệt độ thích hợp cho bệnh phát triển nằm trong khoảng 24-32 độ C cùng với độ ẩm bão hòa. Bệnh tấn công từ gốc lúa, lan lên bẹ, thân rồi đến lá. Những chân ruộng trũng, cấy dày, bón thừa đạm và thiếu kali là những nơi bệnh khô vằn thường hoành hành nhất.

Ngoài các bệnh nấm, bà con cũng cần cảnh giác với sâu cuốn lá nhỏ. Đối tượng này phát sinh 6-7 lứa mỗi năm, gây hại nặng nhất từ trung tuần tháng 8 đến đầu tháng 9. Sâu non tuổi 1, tuổi 2 cuốn khóm lúa thành búi và cắn cụt nõn. Rầy nâu và rầy lưng trắng cũng là mối đe dọa lớn khi hút nhựa cây, là môi giới truyền bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá. Rầy trưởng thành xuất hiện mật độ trung bình 500-700 con/m2, nơi cao lên tới 1.500 con/m2.

Ốc bươu vàng cũng hoạt động mạnh vào sáng sớm và chiều tối, cắn trụi phiến lá và nõn lúa non. Bà con cần phân biệt rõ đâu là bệnh do nấm, đâu là sâu hại để chọn đúng thuốc và thời điểm xử lý, tránh để dịch bệnh lan rộng gây thiệt hại năng suất tới 55-70%.

Biện pháp phòng sâu bệnh hại lúa thời tiết mưa nhiều

Giai đoạn thời tiết mưa nhiều kết hợp nắng nóng gây bất lợi cho cây lúa do nước đọng làm rễ thiếu oxy, yếu đi và dễ bị vi khuẩn tấn công, đồng thời làm giảm hiệu lực của thuốc bảo vệ thực vật. Vì vậy, biện pháp quản lý nước là then chốt; bà con cần duy trì mực nước trong ruộng ở mức 3–5 cm, tránh ngập úng kéo dài và áp dụng kỹ thuật tưới ngập – khô xen kẽ để ổn định độ ẩm, vừa giảm nấm bệnh vừa hỗ trợ sinh trưởng.

Theo hướng dẫn của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Hà Tĩnh, việc thăm đồng thường xuyên, đặc biệt ở vùng thấp trũng và mật độ dày, là cần thiết để phát hiện sớm bệnh. Tỷ lệ nhiễm từ 5–10% được xem là thời điểm thích hợp nhất để xử lý. Dự báo trước 3–5 ngày giúp tối ưu hóa hiệu quả phòng trừ, có thể đạt 70%, đồng thời tiết kiệm chi phí.

Với sâu cuốn lá, cần diệt trừ khi sâu ở tuổi 1 và tuổi 2 bằng các loại thuốc chứa hoạt chất Indoxacarb, Emamectin benzoate hoặc Chlorantraniliprole. Một số sản phẩm phổ biến như Clever 150SC, Obaone 95WG và Tasieu 1.9EC thường được sử dụng.

Đối với rầy nâu và rầy lưng trắng, cần phun thuốc ngay khi rầy lứa 2 nở rộ, diễn ra vào khoảng ngày 15/7, sử dụng các hoạt chất như Pymetrozine, Imidacloprid hoặc Clothianidin. Lưu ý quan trọng là không phun thuốc khi trời sắp mưa hoặc vừa mưa xong vì nước mưa sẽ rửa trôi thuốc, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường; chỉ xử lý khi ruộng khô ráo.

Bên cạnh đó, cần hạn chế bón thừa đạm ở giai đoạn đẻ nhánh và làm đòng để tránh cây lúa xanh đậm, lá mềm, dễ nhiễm nấm. Vệ sinh đồng ruộng sạch sẽ, cày vùi rơm rạ ngay sau thu hoạch và đảm bảo thời gian cách ly tối thiểu 20 ngày trước khi gieo sạ vụ mới. Sử dụng nấm Trichoderma giúp phân hủy nhanh tàn dư hữu cơ, ngăn ngừa thối rễ và cắt nguồn bệnh cho vụ sau.

Sử dụng máy bay phun thuốc trừ sâu cho lúa

Ứng dụng công nghệ phun thuốc bằng máy bay nông nghiệp đang trở thành giải pháp cho bà con khi đối mặt với diện tích canh tác rộng và thời vụ gấp. Máy bay không người lái giúp tăng hiệu quả phòng trừ sâu bệnh, tiết kiệm nhân công và giảm thiểu tiếp xúc trực tiếp với hóa chất bảo vệ thực vật.

Để phun thuốc hiệu quả, việc chọn thời điểm là then chốt. Bà con nên thao tác vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh những khung giờ có nắng nóng gay gắt hoặc gió lớn. Theo dõi dự báo thời tiết kỹ lưỡng là bắt buộc, cần chọn thời điểm phun cách xa các đợt mưa ít nhất 4, 6 giờ để đảm bảo thuốc bám dính và thẩm thấu vào mô cây.

Kỹ thuật phun cũng cần được điều chỉnh phù hợp với từng loại dịch hại. Kích thước hạt phun phải được tinh chỉnh cẩn thận. Hạt quá nhỏ dễ bị gió thổi bay xa, không bám trúng mục tiêu. Hạt quá lớn khiến thuốc rơi nhiều xuống đất, gây lãng phí và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Nhiều trạm dịch vụ nông nghiệp đã triển khai giải pháp phun thuốc bằng drone trên toàn quốc. Bà con có thể liên hệ các đơn vị đáng tin cậy để được hỗ trợ kỹ thuật, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao năng suất canh tác. Việc kết hợp giữa công nghệ hiện đại và kinh nghiệm canh tác truyền thống sẽ giúp bà con chủ động hơn trong cuộc chiến với sâu bệnh hại lúa.

Thời tiết tháng 7 cả nước đề phòng nhiều loại sâu bệnh

Khí hậu tháng 7 diễn biến phức tạp, tác động đa chiều đến từng vùng sinh thái và giai đoạn phát triển của cây trồng, đòi hỏi nông dân phải linh hoạt điều chỉnh kế hoạch canh tác dựa trên đặc thù địa phương.

Tại khu vực phía Bắc, thời điểm cuối tháng 6 chuyển sang tháng 7 đánh dấu vụ cấy lúa mùa, với nền nhiệt dao động 26–28 độ C và lượng mưa gia tăng tạo điều kiện thuận lợi cho ốc bươu vàng bùng phát, gây hại nặng nề cho lúa non. Người dân cần chủ động tiêu diệt ổ trứng và bắt ốc định kỳ; đặc biệt, các tỉnh Lai Châu, Điện Biên và Quảng Ninh cần đề phòng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất do mưa lớn ảnh hưởng đến hệ thống thủy lợi.

Trong khi đó, miền Trung duy trì nhiệt độ cao 30–31 độ C cùng nhiều ngày nắng nóng gay gắt, khiến lúa giai đoạn đẻ nhánh dễ nhiễm bệnh bạc lá và đốm sọc vi khuẩn dưới tác động của độ ẩm cao kết hợp gió mạnh.

Rầy nâu và rầy lưng trắng cũng phát triển mạnh trong điều kiện khí hậu ấm áp, ẩm ướt, yêu cầu bà con bón phân cân đối, hạn chế lạm dụng đạm và tiến hành phun thuốc khi mật độ rầy đạt ngưỡng 2.000 con/m2. Khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ bước vào mùa mưa trọng điểm, tuy nhiên tháng 7 ghi nhận tình trạng thiếu hụt mưa khá nghiêm trọng.

Sự xen kẽ giữa nắng, mưa và độ ẩm cao tạo môi trường lý tưởng cho tuyến trùng, bệnh khô cành và rỉ sắt tấn công cây cà phê, tiêu; riêng vùng Tây Nam Bộ cần đặc biệt cảnh giác với rầy hại lúa. Việc nắm bắt chính xác dự báo thời tiết giúp nông dân đưa ra quyết định sáng suốt về điều tiết nước, sử dụng phân bón và thời điểm phun thuốc.

Chủ động phòng trừ theo từng vùng miền bảo vệ năng suất và giảm thiểu tổn thất do biến động khí hậu. Nông dân nên thường xuyên thăm đồng, căn cứ vào mật độ dịch hại thực tế để phun thuốc đúng liều lượng, tuân thủ nguyên tắc 4 đúng và duy trì báo cáo liên tục với cơ quan chức năng địa phương.