Tây Ninh Có Hay Bị Bão Không? Thực Trạng Dông Lốc, Sét Đánh & Xả Lũ

Tây Ninh gần như không bao giờ phải hứng chịu bão nhiệt đới đổ bộ trực tiếp, với tần suất bão mạnh đổ bộ vào đất liền gần như bằng 0 trong suốt hơn một thế kỷ quan trắc khí tượng. Tuy nhiên, vùng đất này lại thường xuyên đối mặt với các hiểm họa thiên tai cực đoan khác như dông lốc xoáy giật mạnh, sấm sét đầu mùa mưa và nguy cơ ngập lụt cục bộ vùng hạ du khi đại công trình hồ Dầu Tiếng phải tiến hành xả lũ khẩn cấp trong những đợt mưa lớn kéo dài diện rộng.

1. Vì sao Tây Ninh được coi là “vùng đất bình yên” trước bão nhiệt đới?

Trong bản đồ phân vùng rủi ro bão của Tổng cục Khí tượng Thủy văn Việt Nam, dải đất Nam Bộ nói chung và Tây Ninh nói riêng nằm trong vùng có tần suất bão thấp nhất cả nước (chỉ chiếm dưới 2% – 3% tổng số cơn bão đổ bộ vào Việt Nam hàng năm). Sự an toàn tự nhiên này được giải thích bởi ba nhân tố địa lý – khí động lực học cốt lõi:

1.1. Lực Coriolis yếu ở vĩ độ thấp gần xích đạo

Tây Ninh nằm ở khoảng 11 độ vĩ Bắc. Theo nguyên lý khí tượng học, lực xoáy quán tính Coriolis (lực làm lệch hướng chuyển động của khối khí do sự tự quay của Trái Đất) tỷ lệ thuận với vĩ độ và tiệm cận về 0 tại xích đạo. Ở vĩ độ thấp dưới 12 độ Bắc, lực Coriolis rất yếu, hiếm khi đủ năng lượng xoáy để kết tụ các đám mây dông đối lưu thành một tâm bão nhiệt đới hoàn chỉnh. Hầu hết các xoáy thuận nhiệt đới mạnh trên Biển Đông đều hình thành và đổ bộ vào vùng biển miền Trung và miền Bắc từ vĩ độ 13 đến 22 độ Bắc.

1.2. Khoảng cách sâu trong nội địa và bức tường che chắn tự nhiên

Khác với các tỉnh ven biển như Bà Rịa – Vũng Tàu hay Bến Tre, Tây Ninh không tiếp giáp biển. Khoảng cách từ biên giới Tây Ninh ra tới bờ biển Đông là hơn 100 km đường chim bay. Khi một cơn bão hiếm hoi đổ bộ vào dải bờ biển Nam Bộ, ma sát bề mặt đất liền cùng các dải rừng ngập mặn và đô thị dày đặc sẽ nhanh chóng làm suy yếu năng lượng của bão. Khi hoàn lưu bão tiến sâu vào địa bàn Tây Ninh, sức gió đã giảm xuống cấp 5 – cấp 6, chỉ còn là một vùng áp thấp nhiệt đới gây mưa rào.

Đây chính là lợi thế từ vị trí địa lý sâu trong nội địa giáp biên giới Campuchia của Tây Ninh, mang lại môi trường an toàn ổn định cho các khu công nghiệp và đời sống nhân dân.

2. Bảng phân tích và đánh giá cấp độ rủi ro thiên tai khí tượng tại Tây Ninh

Tuy bão trực tiếp rất hiếm khi xảy ra, các loại hình thời tiết cực đoan khác lại tiềm ẩn mối nguy hiểm thường trực. Dưới đây là bảng đánh giá chi tiết mức độ rủi ro của từng loại hình thiên tai tại tỉnh Tây Ninh:

3. Điểm mặt các hiểm họa thiên tai thực tế tại Tây Ninh

Dù không có bão lớn, người dân Tây Ninh vẫn phải thường xuyên đối phó với những rủi ro khí tượng có sức tàn phá không hề nhỏ:

3.1. Dông lốc xoáy và gió giật cực đoan đầu mùa mưa

Vào các tháng 4 và 5, khi nền nhiệt tích tụ suốt mùa khô bị phá vỡ bởi những khối mây đối lưu khổng lồ, các luồng gió giật cực mạnh hình thành lốc xoáy quét qua các khu dân cư. Đã có nhiều trận lốc xoáy làm tốc mái hàng trăm căn nhà tại huyện Tân Châu, Bến Cầu và Trảng Bàng, làm gãy đổ hàng chục hecta cây cao su đang kỳ cạo mủ và làm đứt các tuyến đường dây truyền tải điện trung thế.

3.2. Hiểm họa sấm sét trên các cánh đồng bằng phẳng

Tây Ninh là một trong những địa bàn có mật độ phóng điện sét trong mây xuống đất dày đặc nhất khu vực phía Nam. Với địa hình đồng bằng quang đãng trải dài, người nông dân làm việc ngoài đồng lúa hoặc công nhân cạo mủ cao su rất dễ trở thành mục tiêu thu sét nếu không kịp thời tìm nơi ẩn nấp kiên cố khi thấy bầu trời tối sầm và có tiếng sấm xa xa.

3.3. Tác động của mưa lớn cực đoan và việc điều tiết hồ Dầu Tiếng

Với tổng lượng mưa trung bình hàng năm của Tây Ninh đạt xấp xỉ 2.000 mm tập trung dồn dập vào các tháng 8 – 10, dung tích phòng lũ của hồ Dầu Tiếng bị lấp đầy nhanh chóng. Công ty TNHH MTV Khai thác Thủy lợi Dầu Tiếng – Phước Hòa phải phối hợp chặt chẽ với Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai tỉnh để mở các cửa van xả tràn với lưu lượng được tính toán kỹ lưỡng, tránh tạo nên các đợt sóng lũ nhân tạo nhấn chìm nhà cửa ven sông Sài Gòn.

4. Lịch sử các cơn bão hiếm hoi từng ảnh hưởng đến Tây Ninh

Nhìn lại lịch sử khí tượng hơn 50 năm qua, chỉ có một vài cơn bão bất thường đi chệch quỹ đạo xuống phương nam có hoàn lưu ảnh hưởng đến Tây Ninh:

• Bão số 5 (Linda – Tháng 11/1997): Cơn bão thảm khốc đổ bộ vào mũi Cà Mau và Bạc Liêu. Mặc dù tâm bão cách Tây Ninh hơn 250 km, hoàn lưu rìa bắc của bão Linda vẫn gây ra mưa lớn diện rộng và gió giật cấp 6 – cấp 7 tại các huyện phía nam Tây Ninh làm ngập úng nhiều diện tích hoa màu.
• Bão số 9 (Durian – Tháng 12/2006): Bão Durian sau khi quét qua Bà Rịa – Vũng Tàu và Bến Tre đã đi sâu vào đất liền và suy yếu thành áp thấp nhiệt đới trên vùng giáp ranh TP.HCM – Tây Ninh, mang đến đợt mưa to kéo dài hơn 2 ngày giúp dập tắt nguy cơ cháy rừng mùa khô nhưng làm gián đoạn giao thông nông thôn.
• Bão số 9 (Usagi – Tháng 11/2018): Áp thấp nhiệt đới suy yếu từ bão Usagi trút lượng mưa lịch sử trên 200 mm xuống địa bàn huyện Trảng Bàng và TP. Tây Ninh trong 24 giờ, gây ngập cục bộ một số tuyến phố đô thị.

5. Cẩm nang chủ động phòng chống thiên tai và ứng phó sự cố cho người dân

Để bảo vệ tính mạng và giảm thiểu tối đa thiệt hại tài sản trước các hiện tượng thời tiết cực đoan, chính quyền và người dân Tây Ninh cần thực hiện nghiêm túc phương châm “4 tại chỗ”:

5.1. Gia cố nhà xưởng và công trình dân sinh trước mùa gió lốc

• Chằng chống mái tôn kiên cố: Sử dụng nẹp gỗ, thanh sắt hoặc bao cát chặn trên mái tôn; gia cố các mối hàn xà gồ và đóng chặt then cài cửa sổ, cửa chính khi thấy mây dông đen kịt kéo đến.
• Tỉa cành cây cao quanh nhà: Chủ động chặt tỉa các cành cây cổ thụ, cây cao su già cỗi nằm sát đường dây điện hoặc sát mái nhà để phòng ngừa gió giật gãy đổ đè sập công trình.

5.2. Nguyên tắc an toàn tuyệt đối khi xảy ra dông sét

• Rời khỏi đồng trống ngay lập tức: Khi đang làm đồng hoặc đi trên đường mà nghe tiếng sấm, hãy nhanh chóng tìm nơi trú ẩn trong các tòa nhà kiên cố có hệ thống chống sét. Tuyệt đối không đứng dưới gốc cây to độc lập giữa đồng, không cầm các vật dụng kim loại (cuốc, xẻng, cần câu) và tránh xa các trụ điện cao thế.
• Rút các thiết bị điện tử trong nhà: Tắt cầu dao điện tổng, rút phích cắm tivi, tủ lạnh, máy tính và modem internet để tránh xung điện lan truyền do sét đánh trúng đường dây tải điện.

6. Câu hỏi thường gặp về tình hình bão và thiên tai tại Tây Ninh (FAQ)