Tháng 1 có mưa nhiều không? Câu trả lời phụ thuộc vào miền bạn sống. Miền Bắc ít mưa, chủ yếu là mưa phùn nhẹ kèm rét đậm. Miền Trung còn mưa lớn, lượng mưa cao nhất cả nước. Miền Nam mưa trái mùa nhưng không nhiều bằng mùa chính.
Phân tích mưa tháng 1 theo từng miền
Tháng 1 là tháng giữa mùa đông ở Bắc bán cầu. Thời tiết Việt Nam lúc này phân hóa rất rõ theo vùng địa lý, mỗi miền một kiểu mưa khác nhau.
Miền Bắc tháng 1 không có mưa lớn. Tổng lượng mưa thấp hơn 10-20 mm so với trung bình nhiều năm. Không khí lạnh hoạt động mạnh, gây rét đậm rét hại, tập trung vào giữa tháng. Mưa chỉ ở mức mưa phùn nhẹ, thường xuất hiện khi trời rét. Tháng 1/2025, hoạt động của không khí lạnh thậm chí mạnh hơn tháng 12/2024, nhưng lượng mưa vẫn thấp hơn trung bình.
Miền Trung tháng 1 vẫn trong mùa mưa. Đây là tháng cuối của chu kỳ mưa kéo dài từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau. Một số trạm khí tượng miền Trung (Nghệ An, Hà Tĩnh, Bạch Mã) có tổng lượng mưa năm lên tới 2000-3000 mm, nhưng lượng mưa tháng 1 thường khoảng 100-300 mm tùy địa điểm. Tháng 11 bắt đầu mùa mưa lạnh, và tháng 1 vẫn duy trì cường độ mưa cao. Phía nam Trung Bộ tháng 1/2025 có mưa rào rải rác, cục bộ mưa vừa mưa to.
Miền Nam tháng 1 thuộc mùa khô. Mùa mưa chính của miền này kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, mưa đến nhanh rồi tạnh ngay, không kéo dài. Tuy nhiên, tháng 1/2025 lượng mưa cao hơn 5-10 mm so với trung bình nhiều năm, thuộc dạng mưa trái mùa. Mưa kèm triều cường gây ngập ở một số khu vực thành phố.
Giải thích vì sao miền Bắc mưa ít
Khí hậu miền Bắc theo phân loại Köppen là cận nhiệt đới ẩm, nhưng SGK Địa lý Việt Nam xếp chung vào kiểu nhiệt đới gió mùa có mùa đông lạnh, chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió mùa Đông Bắc. Gió mùa Đông Bắc càng vào Nam càng suy yếu, đây là nguyên nhân cốt lõi khiến mưa tháng 1 phân hóa mạnh giữa các vùng.
Miền Bắc có bốn mùa rõ rệt và không có mùa mưa riêng. Mùa hè có mưa dông chiều tối. Mùa đông có mưa phùn khi trời rét. Mưa phùn khác hoàn toàn với mưa lớn: giọt nhỏ, rơi nhẹ, kéo dài nhiều ngày nhưng tổng lượng rất thấp.
Vành đai mưa nhiệt đới dao động từ bắc xuống nam theo năm. Tháng 1, vành đai này đã dịch chuyển hoàn toàn xuống phía Nam, khiến miền Bắc mất đi nguồn cung cấp ẩm chính. Gió mùa Đông Bắc khi vào đến miền Bắc đã suy yếu, không còn đủ sức mang ẩm tạo mưa lớn.
Tây Bắc và Đông Bắc Bộ có mùa mưa từ tháng 4-5 đến tháng 7-8, có khi đến tháng 10-11. Tháng 1 nằm ngoài hẳn chu kỳ mưa của khu vực này.
Xác định mưa tháng 1 miền Trung còn lớn
Miền Trung là khu vực có lượng mưa cao nhất cả nước vào tháng 1. Mùa mưa của miền này kéo dài từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau, dài hơn bất kỳ vùng nào ở Việt Nam.
Tháng 9-10 là đầu mùa mưa. Tháng 11 bắt đầu mùa mưa lạnh. Tháng 12-1 vẫn duy trì cường độ mưa cao, một số trạm khí tượng ghi tổng lượng mưa năm 2000-3000 mm. Lượng mưa tháng 1 thường khoảng 100-300 mm tùy địa điểm.
Phía nam Trung Bộ tháng 1 có mưa rào rải rác, cục bộ mưa vừa mưa to. Cơ chế gây mưa chủ yếu là gió mùa Đông Bắc mang ẩm từ vịnh Bắc Bộ và biển Đông vào, gặp dãy Trường Sơn gây mưa địa hình.
Mùa mưa miền Trung kéo dài đến tháng 2, nhưng bão đã rất hiếm vào tháng 1. Mưa tháng 1 chủ yếu do gió mùa Đông Bắc, không phải bão.
Đặc điểm mưa trái mùa ở miền Nam
Miền Nam có hai mùa rõ ràng: mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4. Tháng 1 thuộc mùa khô, vậy mưa trong thời điểm này được gọi là mưa trái mùa.
Mùa mưa chính của miền Nam có đặc trưng mưa đến nhanh rồi tạnh ngay, không kéo dài. Mưa nhanh mạnh, thường kèm dông và lốc xoáy. Tuy nhiên, tháng 1/2025 lượng mưa cao hơn 5-10 mm so với trung bình nhiều năm, cho thấy mưa trái mùa vẫn có thể xảy ra.
Mưa trái mùa ở miền Nam thường đi kèm triều cường, gây ngập ở một số khu vực thành phố. Hiện tượng này đặc biệt nghiêm trọng ở các quận thấp trũng của TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long.
Gió từ Ấn Độ Dương và vịnh Bengal thổi lên miền Nam cũng góp phần gây mưa mùa, nhưng vào tháng 1, luồng gió này đã suy yếu, chỉ còn lại những trận mưa lẻ tẻ không đều.
Mưa tháng 1 ở ba miền: điểm khác biệt
Mỗi miền một chu kỳ mưa khác biệt, tạo nên bức tranh thời tiết đa dạng của Việt Nam.
Miền Bắc không có mùa mưa riêng. Mưa chủ yếu do gió mùa Đông Bắc (mưa phùn mùa đông) và dông hè (chiều tối mùa hè). Tây Bắc và Đông Bắc Bộ có mùa mưa từ tháng 4-5 đến tháng 7-8, có khi đến tháng 10-11. Khoảng thời gian này nằm ngoài hẳn chu kỳ mưa của khu vực.
Miền Trung có mùa mưa dài nhất: từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau. Đây cũng là khu vực có lượng mưa cao nhất cả nước, một số trạm khí tượng ghi tổng lượng mưa năm 2000-3000 mm. Mùa mưa lạnh bắt đầu từ tháng 11, kéo dài sang đầu năm.
Miền Nam có mùa mưa ngắn nhất: từ tháng 5 đến tháng 10. Mưa đến nhanh rồi tạnh ngay, không kéo dài. Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4, nhưng vẫn có thể có mưa trái mùa.
Vào tháng 1, ba miền ở ba điểm khác nhau trong chu kỳ: miền Bắc ít mưa nhất, miền Trung ở đỉnh điểm mùa mưa, miền Nam trong mùa khô nhưng vẫn có mưa trái mùa.
Nếu bạn sống ở miền Trung vào tháng 1, hãy chuẩn bị sẵn túi chống thấm cho đồ đạc và kiểm tra hệ thống thoát nước quanh nhà. Ở miền Bắc, mưa phùn kéo dài có thể ảnh hưởng giao thông, nên lái xe chậm và bật đèn. Miền Nam cần chú ý dự báo triều cường để tránh ngập khi có mưa trái mùa.
