Miền Bắc oi bức hơn miền Nam chủ yếu do yếu tố vĩ độ, bức xạ mặt trời và ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam, cộng thêm hiện tượng nắng nóng bất thường trong mùa mưa. Sự khác biệt này không chỉ xuất phát từ vị trí địa lý mà còn chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu và hiệu ứng đô thị hóa. Thời tiết khắc nghiệt kéo dài đang gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và đời sống người dân tại các khu vực như Hà Nội, TP.HCM.

Tại sao mùa hè miền Bắc nóng hơn miền Nam?

Sự chênh lệch nhiệt độ giữa hai miền chủ yếu bắt nguồn từ vị trí địa lý. Miền Nam nằm sát xích đạo nên mức nhiệt trung bình cả năm luôn duy trì trên ngưỡng 30 độ C.

Ngược lại, khu vực phía Bắc nằm gần chí tuyến, khiến bức xạ mặt trời chiếu thẳng góc và mạnh mẽ hơn vào mùa hạ, tạo ra các đỉnh nhiệt cao. Yếu tố gió mùa Tây Nam cũng góp phần gia tăng sức nóng cho khu vực này. Khối khí nóng di chuyển từ Ấn Độ Dương, băng qua vịnh Bengal và vịnh Thái Lan, khi tràn vào Bắc Bộ đã mang theo lượng nhiệt tích lũy khổng lồ.

Đặc điểm địa hình và quy hoạch đô thị làm trầm trọng thêm hiện tượng này. Miền Bắc sở hữu nhiều đồng bằng rộng nhưng ít chịu tác động làm mát trực tiếp từ biển so với Nam Bộ.

Trong khi đó, bờ biển dài cùng mạng lưới sông ngòi chằng chịt ở miền Nam giúp phân tán nhiệt hiệu quả. Ngược lại, các đô thị lớn như Hà Nội tập trung dày đặc bê tông và nhựa đường, gây ra hiệu ứng đảo nhiệt khiến nhiệt độ cảm nhận tại đây chênh lệch so với vùng ngoại ô.

Miền Bắc mưa to, giông, sét nhiều vì sao?

Nguyên nhân khiến miền Bắc trải qua những trận mưa lớn, giông và sét dày đặc nằm ở sự thay đổi vị trí của rãnh thấp gió mùa. Khác với các năm trước khi rãnh này thường nằm dọc theo sông Trường Giang, năm nay nó dịch chuyển xuống phía nam, vắt ngang qua khu vực miền Bắc. Dọc theo rãnh thấp này là hệ thống các ổ mây giông liên kết, gây ra mưa to và sét đánh liên tục.

Sáng ngày 5.6, hiện tượng giông sét trở nên đặc biệt nghiêm trọng, với tổng cộng 10.511 cú sét được ghi nhận tại Hà Nội và vùng lân cận, trong đó 7.153 cú đánh trúng đất. Thời điểm đỉnh điểm xảy ra từ 7 đến 8 giờ sáng, với tốc độ trung bình 475 cú sét mỗi 10 phút, thậm chí có khoảnh khắc 1 giây xuất hiện tới 10 cú sét.

Chuyên gia khí tượng Lê Thị Xuân Lan giải thích rằng sự dịch chuyển của rãnh thấp chính là nguyên nhân quan trọng. Hậu quả là nhiều tuyến đường tại Hà Nội bị ngập úng nghiêm trọng, nước tràn vào nhà dân. Các khu vực như Nguyễn Trãi, Vành đai 3, Triều Khúc, Lương Thế Vinh (Quận Thanh Xuân) và Hoàng Quốc Việt (Quận Cầu Giấy) có mực nước cao lút bánh xe máy.

Đoạn Triều Khúc và Lương Thế Vinh ngập sâu từ 40 đến 50 cm, khiến hàng loạt phương tiện chết máy. Lượng mưa 24 giờ tại nhiều trạm đo cũng đạt mức rất cao, với 220,4 mm tại Bản Giang (Lai Châu), 306,4 mm tại Bản Qua (Lào Cai) và 236,4 mm tại Phan Thanh (Yên Bái). Cảnh báo rủi ro thiên tai được xếp ở cấp độ 1.

Nắng nóng bất thường trong mùa mưa

Thay vì mang lại sự mát mẻ như kỳ vọng, mùa mưa năm nay lại khiến Nam Bộ chịu đựng cái oi bức kéo dài. Tại TP.HCM, đợt nắng nóng bất thường đã tái xuất từ cuối tuần trước, với sức nóng đỉnh điểm vào buổi trưa gây cảm giác rát da.

Dù bầu trời có lúc u ám, không khí ngột ngạt vẫn lan tỏa đến tận tối. Cụ thể vào lúc hơn 20 giờ ngày 4.6, nhiệt độ vẫn ở mức 32 độ C, trong khi chiều tối đo được 36 độ C.

Khi ra ngoài trời vào ban trưa, cảm giác nhiệt thực tế lên tới 40 độ C. Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, nhiệt độ cao nhất phổ biến dao động từ 35 đến 36 độ C, với nhiều nơi vượt mốc 36 độ C. Điểm nóng nhất được ghi nhận tại Biên Hòa (Đồng Nai) với 37,3 độ C.

Tại TP.HCM, con số này cũng chạm mức 37 độ C, trong khi khu vực ĐBSCL ghi nhận 36,8 độ C, riêng Cao Lãnh và Châu Đốc cũng ở mức cao. Nguyên nhân chính là do áp cao cận nhiệt đới hoạt động mạnh trên cao, trục áp vắt qua Nam Trung Bộ và Nam Bộ.

Điều này khiến trời ít mây, nhiệt độ ban ngày tăng cao, kìm hãm gió Tây Nam, làm giảm khả năng sinh mưa. Sự kết hợp giữa độ ẩm không khí cao, quá trình chuyển pha hơi nước sinh nhiệt, cùng hiện tượng đảo nhiệt đô thị từ hoạt động giao thông và sản xuất tại TP.HCM, đã khiến nhiệt độ cảm nhận luôn cao hơn so với nhiệt độ khí tượng thực tế.

Vì sao miền Bắc đã vào thu vẫn nắng nóng?

Dù bước vào tiết thu, miền Bắc vẫn chịu cảnh oi bức do rìa phía Nam rãnh áp thấp, với trục rãnh nằm ở khoảng 24-27 độ vĩ Bắc, cùng sự chi phối của khối áp cao cận nhiệt đới trên cao. Chính hai yếu tố này khiến trời nắng nhiều, nhiệt độ tăng cao. Từ ngày 28.8 đến nay, các tỉnh Bắc và Bắc Trung Bộ ghi nhận nền nhiệt phổ biến 33-35 độ C, có nơi lên tới 35-36 độ C.

Tại Hà Nội, ngày 30.8 là ngày thứ ba liên tiếp người dân phải đối mặt với nắng nóng, khi nhiệt độ tại khu vực Nội thành cũng chạm mức 35-36 độ C. Trong khi đó, các tỉnh Nam và Trung Bộ cũng chịu ảnh hưởng tương tự.

Rãnh áp thấp sẽ bị nén đẩy dịch chuyển xuống phía Nam, tiếp tục duy trì trạng thái nắng nhiều. Tuy nhiên, dự báo từ chiều tối và đêm 31.8 đến ngày 4.9, mưa giông khả năng sẽ xuất hiện bất chợt, giúp nền nhiệt giảm xuống còn 32-34 độ C vào dịp nghỉ lễ.

Cách tránh nóng mùa hè tại miền bắc

Thế giới ghi nhận con số 150.000 ca tử vong hàng năm vì những tác động xấu từ biến đổi khí hậu, trong đó nhiệt độ tăng cao là nguyên nhân chính gây ra các phản ứng có hại cho sức khỏe. Để đối phó, việc duy trì lượng nước uống đủ giúp cơ thể bài tiết mồ hôi, qua đó thực hiện cơ chế hạ nhiệt tự nhiên; uống một cốc nước mát còn hỗ trợ ngăn chặn tình trạng mất nước.

Sử dụng xịt khoáng hoặc nước phun lên da giúp cấp ẩm tức thì, làm dịu cảm giác nóng rát do ánh nắng. Các hoạt động như bơi lội hoặc tắm cũng là phương pháp giải nhiệt trực tiếp và hiệu quả.

Khi ra đường, đặc biệt vào khung giờ đông đúc phương tiện, cần hạn chế tiếp xúc vì khói bụi tích tụ ở mức cao; nếu bắt buộc phải di chuyển, hãy trang bị áo chống nắng và khẩu trang. Tại nhà, điều hòa nhiệt độ kết hợp hệ thống lọc không khí tạo môi trường sạch sẽ, an toàn.

Chế độ ăn nên ưu tiên trái cây theo mùa như táo, nhãn, xoài để bổ sung vitamin, có thể chế biến thành nước ép, chè hoặc hoa quả dầm. Về trang phục, lựa chọn áo phông, quần rộng rãi với chất liệu cotton hoặc vải lanh sẽ thoải mái hơn so với đồ bó sát hay chất liệu dày như nỉ bông.