Thời tiết ảnh hưởng thế nào đến tâm trạng con người
Thời tiết ảnh hưởng thế nào đến tâm trạng con người qua cơ chế sinh học, tác động của ánh sáng, nhiệt độ và mùa vụ. Khám phá lý do tại sao cảm xúc thay đổi theo thời tiết.
Thời tiết ảnh hưởng thế nào đến tâm trạng con người thông qua cơ chế sinh học và tâm lý, giải thích sự thay đổi cảm xúc theo mùa, ánh sáng và nhiệt độ.
Tại sao thời tiết lại dễ ảnh hưởng đến bạn như vậy?
Bạn có thể nhận thấy cảm xúc thay đổi thất thường hơn người khác. Điều này bắt nguồn từ gen. Những người nhạy cảm dễ bị choáng ngợp bởi ánh sáng. Họ cũng phản ứng mạnh với tâm trạng người xung quanh. Nhóm này có gen khác biệt. Sự đáp ứng phụ thuộc vào mức độ nhạy cảm.
Khoảng 30% dân số mắc chứng rối loạn tâm trạng theo thời tiết. Họ dễ cáu kỉnh. Họ đau đầu khi khí hậu biến động. Môi trường xung quanh cũng tác động.
Một nơi trải qua bất thường thời tiết dài hạn gây áp lực lớn. Thời tiết đôi khi là "giọt nước tràn ly". Yếu tố địa lý và gen kết hợp tạo phản ứng riêng.
Thời tiết có thực sự ảnh hưởng đến tâm trạng chúng ta?
Nhiều người thắc mắc liệu thời tiết có thực sự ảnh hưởng đến tâm trạng hay không. Khẳng định có tương quan. Denissen (2008) ghi nhận xu hướng tiêu cực. Nhiệt độ cao liên quan đến cáu kỉnh. Phân tích 6 yếu tố thời tiết kết luận ngày nắng ít gió gây tiêu cực.
Cơ thể mệt mỏi. Hsiang (2013) tìm thấy mối liên hệ nhiệt độ và hung hăng. Xung đột nhóm tăng 14%. Bạo lực cá nhân tăng 4%. Marie Connolly (2013) nhận thấy ngày mưa nhiều nhiệt độ cao làm phụ nữ buồn bã.
Ngày mát mẻ giúp họ vui. Klimstra (2011) phân tích 415 thanh thiếu niên. Thích mùa hè chiếm 17%. Ghét mùa hè 27%. Ghét mưa 9%. Không bị ảnh hưởng 48%. Vị trí địa lý then chốt. Hà Nội mùa đông từ tháng 11 đến tháng 3.
Nền nhiệt không quá lạnh thay đổi tâm trạng. Sự thay đổi bất ngờ gây phản ứng. Connolly (2008) phát hiện đàn ông phụ nữ thay đổi kế hoạch. Điều đó chứng minh thời tiết tác động. Phản ứng phụ thuộc vào gen và tính cách.
Ánh sáng là thủ phạm gây "tụt mood"
Ánh sáng thường gợi hình ảnh tích cực. Nhưng không phải ai cũng thích nắng. 12% bà mẹ Hà Lan "tụt mood" ngày nắng. Ánh nắng nhiều dẫn đến Trầm cảm mùa hè. Melatonin thay đổi. Con người ngủ nhiều. Nhịp sinh học bị lặp. Gây uể oải.
Ngược lại, trời mưa giá lạnh tác động mạnh. Nhiều người buồn khi mưa. Một số phản ứng gay gắt. Bật đèn lên giúp cải thiện. Đọc sách hoặc xem phim hài tăng serotonin.
Đi ra ngoài đón ánh sáng tự nhiên giúp SAD. Đi bộ ngoài trời một giờ mỗi ngày hoặc dùng hộp ánh sáng 30 phút mỗi ngày trong một tuần cải thiện triệu chứng. Người đi bộ cải thiện tốt hơn.
Nếu tâm trạng buồn khi mưa, hãy tập thể dục. Tăng endorphins. Đừng tự nhốt mình. Kết nối bạn bè. Hẹn hội bạn thân ra ngoài ngắm mưa. Ở văn phòng, dành 5 phút thư giãn. Nghe nhạc hoặc hỏi thăm đồng nghiệp. Tăng serotonin. Ánh sáng ảnh hưởng đến tư duy.
Thời tiết ấm áp tăng trí nhớ. Giúp cởi mở với thông tin. Cải thiện thiếu tập trung ở ADHD. Cần lưu ý tác động này xảy ra khi tiếp xúc thực tế. Ngồi trong nhà nhìn ra cửa sổ không đủ kích hoạt phản ứng mạnh.
Nhiệt độ làm con người hung dữ hơn
Nghiên cứu năm 2013 do Nicholas Haslam, giáo sư tâm lý tại Đại học Melbourne, thực hiện đã làm sáng tỏ mối liên hệ giữa thời tiết và hành vi con người. Kết quả cho thấy nhiệt độ và mặt trời đem lại sự khác biệt rõ rệt trong cách mọi người ứng xử. Cụ thể, những ngày nắng đẹp giúp con người trở nên nhân từ hơn, thậm chí tư duy cũng sắc bén hơn so với những lúc trời nhiều mây.
Ngược lại, khi nhiệt độ tăng lên, cơ thể phải nỗ lực điều hòa thân nhiệt, dẫn đến tình trạng mệt mỏi và giảm khả năng kiểm soát cảm xúc. Sự kiệt sức này khiến con người dễ mất bình tĩnh, gia tăng xung đột nhóm và bạo lực cá nhân. Một thí nghiệm khác đã chỉ ra rằng, những người ở trong phòng ấm áp có xu hướng đối xử kém thiện chí hơn, và hiệu ứng tiêu cực này tồn tại hơn ngay cả sau khi thí nghiệm kết thúc.
Nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là những người gặp khó khăn trong việc điều hòa thân nhiệt, thường do tác dụng phụ của thuốc hoặc tình trạng lạm dụng chất kích thích. Những yếu tố này hạn chế máu lưu chuyển nhiệt đến da hoặc làm suy giảm cơ chế tự làm mát như đổ mồ hôi, khiến họ dễ rơi vào trạng thái nóng bức, mệt lả và gia tăng nguy cơ nhập viện cùng các vấn đề về tâm trạng.
Cảm xúc cũng chuyển giao theo mùa
Sự chuyển giao thời tiết dẫn đến Trầm cảm theo mùa. Google Trend cho thấy từ khóa này được tìm kiếm nhiều nhất vào tháng 10, 11, 12. Thiếu hụt ánh nắng làm mất cân bằng melatonin và serotonin. Triệu chứng bao gồm tâm trạng đi xuống. Mất hứng thú. Thay đổi thèm ăn. SAD phổ biến ở phụ nữ.
Nghiên cứu Đông Âu với 7000 người cho thấy nguy cơ trầm cảm cao hơn trong tháng 11 hoặc 12. Nhiệt độ dưới 0°C. Gió cao. Tuyết rơi. Một số người bị SAD theo mô hình ngược.
Thời tiết ấm mùa xuân kích hoạt triệu chứng. Mùa đông mang lại nhẹ nhõm. Triệu chứng bao gồm kích động. Mất ngủ. Chán ăn. Điều trị bằng liệu pháp ánh sáng. CBT. Thuốc SSRI.
