Siêu bão Yagi (bão số 3) là hiện tượng khí tượng dữ dội nhất trên Biển Đông trong vòng 30 năm qua, tàn phá nặng nề 26 tỉnh thành khu vực miền Bắc và Thanh Hóa. Bài viết đúc kết kinh nghiệm thực tiễn, đề xuất giải pháp khôi phục hạ tầng và hỗ trợ đời sống, nhằm nâng cao năng lực phòng chống thiên tai trước những thách thức của biến đổi khí hậu.
Tổng quan về sức tàn phá và thiệt hại của siêu bão Yagi
Siêu bão Yagi đã gây ra những thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Tính đến ngày 26 tháng 9 năm 2024, trận bão khiến 344 người thiệt mạng hoặc mất tích, trong khi gần 2.000 người khác bị thương. Về vật chất, thiệt hại ước tính sơ bộ lên tới 1,6 tỷ USD, tương đương 81.503 tỷ đồng.
Bão Yagi hình thành với sức gió vùng tâm cấp 13-14, giật cấp 16-17. Cơn bão tăng cấp đột ngột từ cấp 8 lên 16 trong vòng 48 giờ. Hoàn lưu của bão gây mưa lớn trên diện rộng.
Ngành nông nghiệp chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Hơn 350.000 ha lúa, hoa màu và cây ăn quả bị ngập úng. Gần 31.000 ha nuôi trồng thủy sản bị thiệt hại. 8.100 lồng bè nuôi trồng bị cuốn trôi. Hơn 4,5 triệu con gia súc, gia cầm chết.
Hạ tầng giao thông bị tê liệt. 796 sự cố đê điều. 820 vị trí quốc lộ bị ách tắc.
Khu vực dân cư cũng chịu tổn thất nghiêm trọng. Khoảng 260.000 căn nhà bị tốc mái, hư hỏng. 1.900 điểm trường bị sập đổ. Nhiều công trình điện, viễn thông mất hoàn toàn. Hải Dương mất 90% phụ tải điện. Quảng Ninh và Hải Phòng mất điện toàn tỉnh. Bão Yagi không chỉ là thảm họa tự nhiên. Đây là bài kiểm tra thực tế về năng lực chống chịu của hệ thống hạ tầng và đời sống người dân.
Bài học từ công tác dự báo, cảnh báo và chỉ đạo ứng phó
Thủ tướng Phạm Minh Chính nhận định công tác dự báo, cảnh báo nhìn chung đạt kết quả tốt, nhưng vẫn tồn tại những sai số nhất định. Cụ thể, chưa dự báo được sớm việc bão giật cấp 17 khi vào bờ.
Hoàn lưu bão gây mưa lớn diện rộng. Có nơi tới 700 mm. Lượng nước về các hồ đập, sông lớn chưa sát thực tế.
Nguyên nhân là trang thiết bị có hạn. Đầu tư cho công tác dự báo chưa tương xứng. Hội nghị sơ kết nêu 5 bài học quan trọng. Dự báo, cảnh báo phải kịp thời, chính xác, từ sớm, từ xa. Lãnh đạo, chỉ đạo phải bám sát tình hình. Quyết liệt, quyết đoán, dám chịu trách nhiệm.
Đặt mục tiêu bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của nhân dân lên trên hết. Huy động tổng lực mọi nguồn lực. Áp dụng triệt để phương châm 4 tại chỗ.
Các ngành, các cấp phải chủ động, tích cực triển khai giải pháp. Công tác truyền thông cũng cần được chú trọng. Phổ biến kỹ năng ứng phó.
Hướng dẫn người dân tự bảo vệ mình. Việc sơ tán người dân ở hạ nguồn phải đồng bộ với phân lũ thượng nguồn.
Đảm bảo an toàn đập Thác Bà, đê Hoàng Long yêu cầu điều chỉnh vận hành thủy điện Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu. Đây là bài học về phối hợp liên ngành và ra quyết định nhanh chóng.
Giải pháp kỹ thuật khắc phục thiệt hại hạ tầng và môi trường
Khôi phục hạ tầng sau bão đòi hỏi quy trình kỹ thuật nghiêm ngặt. Hệ thống đê điều, kè biển cần được gia cố. Tính toán khả năng chịu tải ở cấp độ cao. Đánh giá đầy đủ tác động địa chất, dòng chảy trước khi xây dựng. Công trình phải tích hợp yếu tố phòng tránh thiên tai.
Xử lý môi trường và kiểm soát độ ẩm là bước cấp thiết. Sau ngập lụt, độ ẩm cao tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Sử dụng thiết bị hút ẩm chuyên dụng. Ngăn ngừa hư hỏng thiết bị điện tử, đồ nội thất. Phun thuốc khử trùng. Thu gom rác thải. Xử lý nước ô nhiễm. Ngăn chặn dịch bệnh bùng phát.
Quy hoạch không gian sống cần thay đổi. Tránh xây dựng nhà ở lưng chừng núi. Trồng rừng phủ kín đồi núi trọc. Lắp đặt rọ đá, lưới sắt ở sườn dốc. Chống sạt trượt, rửa trôi đất. Phân vùng rủi ro thiên tai chi tiết đến cấp thôn, bản. Lập bản đồ cảnh báo lũ quét, sạt lở đất. Hoàn thành trong quý IV năm 2024.
Hỗ trợ kinh tế và tái thiết đời sống người dân sau bão
Chính phủ ban hành Nghị quyết số 143/NQ-CP ngày 17/9/2024. Yêu cầu khẩn trương khắc phục hậu quả. Ổn định tình hình nhân dân. Đẩy mạnh khôi phục sản xuất kinh doanh. Xuất cấp trên 400 tấn gạo. Hỗ trợ 350 tỷ đồng từ ngân sách dự phòng.
Ngành Ngân hàng triển khai gói tín dụng ưu đãi. Dư nợ tín dụng khách hàng bị thiệt hại khoảng 190 nghìn tỷ đồng. Giảm lãi suất cho vay. Tạm hoãn thu hồi nợ. Cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Minh bạch chi phí vốn thực tế.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế chịu tác động. GDP quý III giảm 0,35%. Quý IV giảm 0,22%. Cả năm giảm 0,15% so với kịch bản. Nhiều địa phương như Hải Phòng, Quảng Ninh giảm GRDP trên 0,5%. Thiết lập quỹ hỗ trợ DNNVV. Lãi suất ưu đãi. Thời hạn linh hoạt.
Xây dựng lại nhà ở cho hộ mất nhà cửa. Chậm nhất 31/12/2024. Vách cứng, nền cứng, mái cứng. Khôi phục trường học, bệnh viện trong tháng 10/2024. Hỗ trợ lao động mất việc. Kích cầu tiêu dùng địa phương. Phục hồi sinh kế nông nghiệp. Chuyển đổi cây trồng thích ứng khí hậu.
Tinh thần nhân đạo và trách nhiệm cộng đồng trong cứu trợ
Tinh thần tương thân tương ái được phát huy mạnh mẽ. "Có ít giúp ít, có nhiều giúp nhiều". "Lá lành đùm lá rách". Mặt trận Tổ quốc vận động trên 1.760 tỷ đồng ủng hộ. Các tổ chức quốc tế hỗ trợ 22 triệu USD. Thụy Sĩ 1,2 triệu USD. Hoa Kỳ 1 triệu USD. Hàn Quốc 2 triệu USD.
Lực lượng vũ trang vào cuộc quyết liệt. Hơn 150.000 lượt cán bộ, chiến sĩ công an. Hàng chục nghìn trang thiết bị. Quân đội huy động 10.100 phương tiện. 400 xe đặc chủng. 6 máy bay trực thăng. Sơ tán, cứu hộ, bảo vệ tài sản.
Thủ tướng kêu gọi tinh thần "mỗi người làm việc bằng hai". Miền Trung, Tây Nguyên, miền Nam làm bù cho miền Bắc. Phấn đấu tăng trưởng cao hơn. Hoàn thành mục tiêu năm 2024, 2025. Truyền thông về tình hình thực tế. Biểu dương, khen thưởng, kỷ luật kịp thời.
Định hướng thích ứng dài hạn với biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu khiến thời tiết phức tạp. Hiện tượng El Nino chuyển sang La Nina. Tác động mạnh hơn. Mưa lớn, lũ lụt, sạt lở kéo dài. Đô thị hóa nhanh. Diện tích ao hồ bị lấp. Rừng đầu nguồn suy giảm. Giảm khả năng điều tiết nước.
Giải pháp bền vững theo Kết luận số 81-KL/TW. Tăng cường quản lý, bảo vệ rừng tự nhiên. Nâng cao chất lượng rừng phòng hộ. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ. Dự báo, cảnh báo sớm. Đánh giá nguy cơ thiên tai.
Thủ tướng cam kết giảm phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Chuyển dịch năng lượng. Mô hình sản xuất xanh. Kinh tế tuần hoàn. Truy xuất nguồn gốc. Giảm phát thải nông nghiệp. Sản xuất nông nghiệp hữu cơ.
Cải thiện quy trình làm việc. Áp dụng công nghệ số. Hệ thống ngân hàng điện tử. Cloud computing. Blockchain quản lý chuỗi cung ứng. AI xử lý bồi thường bảo hiểm. An ninh mạng. Phát triển khu đô thị thông minh. Năng lượng tái tạo. Thu nước mưa. Xây dựng nền kinh tế chủ động thích ứng.
