Bão cấp 12 mạnh cỡ nào? Sức gió và thiệt hại thực tế

Bão cấp 12 mạnh cỡ nào? Sức gió và thiệt hại thực tế

Mùa bão về, một tỉnh ven biển nghe tin bão cấp 12 đang hướng vào, mọi người lục tục cột chặt mái tôn, di dời thuyền bè, đóng kín cửa. Đây không phải cảnh phim. Gió 118 đến 133 km/giờ đủ sức phá nát nhà tạm, gập cây lớn, đánh sóng dữ đến mức tàu trọng tải lớn có thể chìm. Bão cấp 12 thuộc nhóm bão rất mạnh, nằm giữa bão mạnh cấp 10-11 và siêu bão cấp 16, là mức gió bạn cần chuẩn bị kỹ nhất khi sinh sống ven biển Việt Nam.

Bão cấp 12 mạnh cỡ nào?

Gió cấp 12 thổi ở tốc độ 118 đến 133 km/giờ, tương đương hơn 30 m/giây. Tốc độ này tương đương xe máy phóng trên cao tốc. Gió mạnh bằng thế tác động trực tiếp vào cơ thể, chẳng ai đứng vững.

Cấp 12 nằm ở ngưỡng cao trong thang phân loại gió Beaufort. Đây là mức gió mà các công trình kiên cố vẫn chịu tác động đáng kể, còn nhà xây dựng tạm thời thì đối mặt nguy cơ phá hủy. Lá cây ngả nghiêng gần như song song mặt đất, tiếng gió rít chói tai, và mọi vật không được cố định đều bị cuốn theo.

Ở mức gió này, các công trình xây dựng kém chắc chắn bị đổ sập. Mái tôn bay như lá, cây xanh lớn bật gốc hoặc gãy thân, cột điện ngã dọc đường. Hạ tầng giao thông cũng chịu thiệt hại nặng. Đường sá ngập úng do mưa lớn kèm theo, biển động dữ dội, tàu thuyền không kịp tránh sóng lớn rất dễ bị đắm.

Gió giật là yếu tố đáng sợ nhất. Trong khí tượng, "cấp" đo gió duy trì theo khung thời gian ngắn, còn "giật" đo tốc độ đỉnh chỉ vài giây, luôn cao hơn gió duy trì. Ở bão cấp 12, gió giật có thể đạt 150 km/giờ hoặc cao hơn, tạo ra những tác động bất ngờ mà ngay cả nhà xây kiên cố cũng khó lòng chống chọi.

Sóng biển đi kèm bão cấp 12 cũng là mối đe dọa nghiêm trọng. Biển động cực kỳ mạnh, sóng cao có thể đánh đắm tàu thuyền trọng tải lớn ngoài khơi. Ven bờ, nước biển dâng kết hợp sóng lớn gây sạt lở bờ biển nghiêm trọng. Những khu vực ven biển thấp trũng có thể bị nước biển xâm nhập sâu, nhấn chìm nhà cửa và hoa màu.

Bão cấp 12 nằm ở đâu trong bảng phân cấp bão?

Việt Nam dùng hệ thống 18 cấp Beaufort, từ cấp 0 đến cấp 17, theo quy định tại Quyết định 18/2021/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Thang đo này xếp tốc độ gió tăng dần, và bão cấp 12 nằm ở vị trí khá cao.

Dưới cấp 12 là bão mạnh (cấp 10-11, gió 89-117 km/giờ), cùng với bão (cấp 8-9, gió 62-88 km/giờ). Ở mức này, cây cối đổ nhiều, nhà cửa và cột điện bị hư hại nặng. Các cơn bão ở cấp 10-11 đã đủ sức khiến chính quyền địa phương phải sơ tán người dân ở vùng nguy cơ thấp.

Cấp 12 bắt đầu từ 118 km/giờ, thuộc nhóm bão rất mạnh. Nó nằm giữa hai thái cực: bên dưới là bão mạnh, bên trên là siêu bão. Đây là vị trí đánh dấu sự khác biệt rõ rệt giữa bão làm hư hại và bão làm phá hủy.

Siêu bão bắt đầu từ cấp 16. Siêu bão cấp 16: gió 184 đến 201 km/giờ. Siêu bão cấp 17: gió 202 đến 219 km/giờ, giật có thể vượt 230 km/giờ. Đây là cấp độ rủi ro thiên tai cao nhất, cấp 4 trên Biển Đông và cấp 5 khi vào đất liền Việt Nam. Siêu bão là cấp độ hủy diệt ở mức bạn không mong gặp.

Cấp 12 đã rất nguy hiểm nhưng chưa phải giới hạn mạnh nhất. So với bão cấp 8 (62 km/giờ), cấp 12 gấp gần đôi về tốc độ gió. So với siêu bão 201 km/giờ, cấp 12 vẫn thấp hơn đáng kể, nhưng vẫn đủ sức tàn phá nghiêm trọng.

Cấp 12 gây thiệt hại ra sao?

Mỗi cơn bão cấp 12 là một chuỗi phá hủy diễn ra theo từng giai đoạn khi gió tiếp cận và đạt đỉnh.

Ban đầu, gió giật làm rung chuyển các công trình nhẹ. Mái ngói bị hất, mái tôn bị kéo rời, tấm kính vỡ do áp lực gió chênh lệch. Công trình kiên cố xây đúng tiêu chuẩn bão thường chỉ chịu hư hại nhẹ như tôtem bong tróc, cửa vỡ. Ngược lại, nhà xây dựng chưa hoàn thiện hoặc vật liệu cũ yếu thì nguy cơ sập rất cao. Nhà tạm lợp bạt thường bị xé toạc, để lộ vật dụng bên trong.

Khi gió đạt mức 118 km/giờ, cây xanh là đối tượng chịu thiệt hại đầu tiên. Cây lớn bật gốc hoặc gãy cành, đổ xuống đè lên xe cộ, nhà cửa và đường sá. Hệ thống điện bị cắt do cột điện ngã, dây thả. Giao thông tê liệt vì cây đổ che chắn đường. Nhiều tuyến đường liên tỉnh bị phong tỏa trong vài ngày sau bão.

Bão cấp 12 kèm theo mưa lớn, gây ngập úng trên diện rộng. Ven biển, nước biển dâng cao kết hợp sóng dữ xâm nhập sâu vào đất liền. Các khu vực trũng thấp bị nhấn chìm trong nước, nhiều hộ gia đình phải di dời khẩn cấp. Những vùng đất nông nghiệp trũng thấp có thể mất trắng mùa vụ, khi nước mặn xâm nhập đất canh tác.

Ở ngoài khơi, nguy cơ mất mát lớn nhất là tàu thuyền. Sóng biển cực kỳ mạnh, gió giật có thể vượt 150 km/giờ, tàu trọng tải lớn không thể neo đậu an toàn rất dễ bị đắm. Vùng biển Hoàng Sa và Trường Sa nằm trong quỹ đạo bão thường xuyên, ngư dân đánh bắt xa bờ cần theo dõi sát cảnh báo. Các cảng biển thường đóng cửa nhiều ngày, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động xuất nhập khẩu và đời sống ngư dân.

Siêu bão cấp 16 mạnh hơn cấp 12 bao nhiêu?

Đặt cấp 12 cạnh siêu bão cấp 16 giúp thấy rõ sự chênh lệch không chỉ là con số trên thước đo gió. Đó là khác biệt về khả năng sinh tồn.

Siêu bão cấp 16 có sức gió 184 đến 201 km/giờ, giật có thể đạt 230 km/giờ hoặc cao hơn. So với cấp 12, chênh lệch khoảng 50-80 km/giờ về gió duy trì, và lớn hơn nhiều về gió giật. Cấp 12 đủ sức làm đổ nhà tạm. Cấp 16 có thể làm sập cả nhà xây kiên cố. Sự khác biệt này không chỉ nằm ở tốc độ gió, mà ở năng lượng mà gió mang theo.

Năng lượng gió tỷ lệ với lập ba của vận tốc (v^3), nghĩa là tốc độ gió tăng thêm một phần nhỏ tương đương năng lượng tăng hàng bội lần. Siêu bão cấp 16 mang năng lượng gấp nhiều lần so với bão cấp 12. Thiệt hại do siêu bão thường bao trùm diện rộng, ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực trải dài hàng trăm km.

Trường hợp thực tế rõ nhất là bão số 3 Yagi năm 2024. Yagi đạt cực đại cấp 16 (184 đến 201 km/giờ) ngoài biển Đông, nhưng khi đổ bộ vào Hải Phòng – Quảng Ninh ngày 7/9 đã suy yếu: NCHMF ghi gió duy trì 180 km/giờ, giật 230 km/giờ; JMA ghi 165 km/giờ (10 phút).

Gió giật ở Yagi đạt mức rất cao, cho thấy chênh lệch giữa gió duy trì và gió giật có thể rất lớn. Cơn bão này đã lập nhiều kỷ lục khí tượng Việt Nam.

Thiệt hại ở khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp rất nghiêm trọng: nhà cửa sập đổ, hạ tầng tê liệt, nhiều tỉnh thành mất điện kéo dài.

Cường độ tiềm năng tối đa (MPI) của bão hiện nay khoảng 322 km/giờ, dựa trên nhiệt độ đại dương hiện tại. Trong lịch sử thế giới, đã có 5 cơn bão vượt mức 309 km/giờ, tất cả đều xuất hiện từ sau năm 2013. Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ đại dương tăng, khiến ngưỡng MPI này dịch chuyển lên cao hơn trong tương lai.

Cấp 12 đã mạnh, nhưng siêu bão cấp 16 còn mạnh hơn gấp nhiều lần. MPI không phải ngưỡng cố định, mà thay đổi theo nhiệt độ đại dương.

Cấp 12 có thường xuất hiện không?

Bão cấp 12 không phải hiện tượng hàng năm. Đây là mức bão hiếm, xuất hiện khi điều kiện khí quyển hội tụ đủ ba yếu tố: nhiệt độ nước biển cao, độ ẩm lớn và gió đẩy thuận lợi.

Tại Biển Đông, siêu bão cấp 16+ mang cấp độ rủi ro thiên tai cấp 4. Khi vào đất liền Việt Nam, mức rủi ro tăng lên cấp 5, mức cao nhất trong hệ thống cảnh báo. Bão cấp 12 thường nằm trong nhóm có khả năng xuất hiện nhiều hơn siêu bão, nhưng vẫn thuộc loại ít gặp.

Tất cả 5 cơn bão thế giới vượt mức 309 km/giờ đều xuất hiện từ sau năm 2013. Con số này gợi ý xu hướng các cơn bão ngày càng mạnh hơn. Biến đổi khí hậu làm nhiệt độ đại dương tăng, cung cấp thêm năng lượng cho bão hình thành và phát triển.

Các chuyên gia khí tượng nhận định tần suất bão mạnh trong những thập kỷ tới có thể tăng lên. Việc dự báo chính xác thời điểm bão cấp 12 xuất hiện vẫn rất khó, nên cứ chuẩn bị sẵn là nhất.

Cần làm gì khi gặp bão cấp 12?

Khi có cảnh báo bão cấp 12, thời gian chuẩn bị rất ít. Những việc cần làm ngay:

Củng cố nhà cửa trước khi gió về. Cột chặt mái tôn, bổ giằng các bức tường yếu. Với cửa kính, lắp tấm chắn bão hoặc dán băng dán an toàn chuyên dụng. Lưu ý khác hẳn việc dán keo thông thường từng được khuyên vì băng keo không ngăn kính vỡ mà chỉ làm mảnh vỡ thành mảnh vụn khó dọn hơn. Di dời tất cả vật dụng ngoài sân như giàn giáo, thùng rác, ghế nhựa. Gió sẽ biến chúng thành vật bay nguy hiểm.

Tàu thuyền phải di chuyển vào nơi trú ẩn. Ngư dân không nên cố gắng ra khơi khi bão đang tiến gần. Neo đậu an toàn là ưu tiên hàng đầu. Nếu sống gần bờ biển, tránh xa khu vực có nguy cơ sạt lở.

Dự trữ đủ nước, thực phẩm và thuốc men cho ít nhất 3 ngày. Bão cấp 12 có thể khiến điện mất kéo dài, đường sá bị chắn bởi cây đổ, việc ra ngoài mua sắm là không thể.

Tuân thủ thông báo sơ tán của chính quyền địa phương. Không ở lại những khu vực được khuyến cáo di dời, đặc biệt là vùng trũng, ven sông, ven biển.

Mẹo cuối: trước mùa bão, hãy kiểm tra nhà cửa định kỳ. Củng cố mái, cắt tỉa cành cây gần nhà, dọn lòng cống rãnh. Chuẩn bị trước tốt hơn gấp 10 lần so với ứng phó khi bão đã tới.