Sốt xuất huyết triệu chứng là gì? Đáp án nằm ở cơn sốt cao đột ngột trên 38 độ C, đau đầu dữ dội vùng trán và sau hốc mắt, đau nhức cơ khớp, buồn nôn cùng ban đỏ xuất hiện vào ngày thứ 3 đến 4. Nhận diện đúng các dấu hiệu này giúp bạn phân biệt với cúm, chăm sóc đúng cách tại nhà và kịp thời đưa người bệnh đi cấp cứu khi xuất hiện các triệu chứng chuyển nặng.

Triệu chứng điển hình và diễn biến bệnh

Virus Dengue gây bệnh thường ủ trong 7 ngày trước khi bùng phát. Triệu chứng khởi phát đột ngột với sốt cao trên 38 độ C, có thể lên tới 40,5 độ C và rất khó hạ bằng thuốc thông thường. Kèm theo là đau đầu dữ dội, lan sâu sau hốc mắt, cùng cảm giác đau nhức toàn thân, đặc biệt ở khớp và cơ bắp khiến vận động khó khăn. Hệ tiêu hóa phản ứng bằng buồn nôn hoặc nôn nhiều lần. Sang ngày thứ 3 đến 4, da xuất hiện các chấm đỏ nhỏ rải rác ở cánh tay, đùi, bụng, ngực. Đây là dấu hiệu vỡ mao mạch dưới da, ban không biến mất khi ấn vào và thường lặn sau 1 đến 2 ngày. Xét nghiệm máu giai đoạn này cho thấy bạch cầu giảm và tiểu cầu giảm nhẹ nhưng vẫn trên 100.000/mm³. Phần lớn người bệnh thể nhẹ tự khỏi sau 1 đến 2 tuần khi hệ miễn dịch sản sinh kháng thể. Giai đoạn hạ sốt không đồng nghĩa bệnh đã hết, đây là thời điểm cần theo dõi sát sao nhất.

Phân biệt sốt xuất huyết với cảm cúm

Cả hai bệnh đều gây sốt cao và mệt mỏi, nhưng hướng xử lý khác nhau. Cảm cúm thường đi kèm ho khan, chảy nước mũi, nghẹt mũi hoặc đau rát họng. Sốt xuất huyết hầu như không có triệu chứng hô hấp, thay vào đó là đau đầu sau hốc mắt và đau khớp dữ dội, có cảm giác xương khớp như bị bẻ gãy. Về phản ứng với thuốc, sốt cúm giảm rõ rệt sau khi uống paracetamol, trong khi sốt xuất huyết thường dai dẳng, duy trì 39 đến 40 độ C liên tục nhiều giờ. Phát ban dưới da cũng là điểm khác biệt rõ rệt: cúm hiếm khi xuất hiện, trong khi sốt xuất huyết nổi ban vào ngày thứ 3 đến 4 và không biến mất khi ấn vào. Rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn mửa cũng phổ biến hơn ở sốt xuất huyết. Nếu sốt cao kéo dài, đau hốc mắt, đau khớp dữ dội và xuất hiện ban đỏ mà không có sổ mũi hay ho, khả năng cao bạn đang mắc sốt xuất huyết.

Dấu hiệu chuyển nặng: khi nào cần đi khám gấp

Giai đoạn nguy hiểm thường diễn ra từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7, khi nhiệt độ có thể giảm nhưng bệnh dễ chuyển biến nặng do thoát huyết tương và giảm tiểu cầu. Cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào sau: đau bụng liên tục, đặc biệt tăng cảm giác đau vùng gan hoặc hạ sườn phải; nôn nhiều, nôn ra dịch xanh, vàng hoặc lẫn máu; xuất huyết rõ rệt như chảy máu cam, chảy máu chân răng tự phát, chấm xuất huyết dưới da lan rộng, đi ngoài phân đen hoặc tiểu ra máu. Về thần kinh và huyết động, nếu người bệnh vật vã, bứt rứt, li bì, lừ đờ khó tỉnh táo, kèm tay chân lạnh ẩm, mạch nhanh nhỏ hoặc tụt huyết áp, đây là dấu hiệu sốc giảm thể tích. Gan to lớn hơn 2 cm dưới bờ sườn, thoát huyết tương gây tràn dịch màng phổi/bụng dẫn đến khó thở, hoặc xét nghiệm cho thấy tiểu cầu giảm dưới 30 G/L đều cần can thiệp y tế khẩn cấp. Bỏ qua các dấu hiệu này có thể dẫn đến xuất huyết nội tạng, suy đa tạng hoặc tử vong.

Chăm sóc tại nhà và nguyên tắc dùng thuốc

Phần lớn trường hợp nhẹ có thể tự khỏi trong 1 đến 2 tuần nếu được chăm sóc đúng cách. Ưu tiên hàng đầu là nghỉ ngơi tuyệt đối tại giường, tránh vận động mạnh để giảm gánh nặng tim mạch và hạn chế té ngã. Mặc quần áo rộng rãi, thấm hút mồ hôi và nằm nơi thoáng mát. Bù nước và điện giải là nhiệm vụ sống còn: khuyến khích uống nước lọc, nước dừa, nước ép trái cây giàu vitamin C hoặc pha oresol đúng hướng dẫn, chia nhỏ nhiều lần trong ngày. Tránh xa nước ngọt có ga, cà phê, trà đặc và đồ uống có cồn. Chế độ ăn nên ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu như cháo loãng, súp, sữa, chia 4 đến 6 bữa nhỏ. Lưu ý tránh hoàn toàn thực phẩm có màu đỏ hoặc nâu đậm như sinh tố dâu, nước ép cà rốt, cola vì dễ gây nhầm lẫn nghiêm trọng nếu người bệnh nôn ra máu. Khi cần hạ sốt, chỉ dùng paracetamol với liều 10 đến 15mg/kg/lần, cách nhau ít nhất 4 giờ. Tuyệt đối không tự ý dùng aspirin, ibuprofen, analgin hay naproxen sodium vì nhóm thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết và gây toan máu. Lau người bằng nước ấm giúp giãn mạch, tăng thoát nhiệt tự nhiên. Chỉ chườm mát ở nách, bẹn khi cần, tránh nước lạnh hoặc đá gây co mạch. Ghi chép lại nhiệt độ, số lần nôn, lượng nước tiểu và các dấu hiệu bất thường. Nếu tình trạng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu chuyển nặng, ngưng tự điều trị và đưa đến cơ sở y tế ngay.

Phòng ngừa và tiêm vắc-xin

Phòng bệnh tập trung vào cắt đứt đường lây truyền của muỗi Aedes. Dọn dẹp môi trường, loại bỏ vật dụng chứa nước đọng như lốp xe cũ, vỏ lon, chậu cây. Đậy kín bể nước, thay nước bình hoa thường xuyên, thả cá bảy màu vào bể cá để diệt bọ gậy. Ra ngoài sáng sớm và chiều tối nên mặc quần áo dài tay, dùng kem chống muỗi hoặc thuốc xịt chứa DEET. Ngủ trong màn kể cả ban ngày. Phun thuốc diệt muỗi định kỳ giúp giảm mật độ muỗi trưởng thành. Về vắc-xin, Qdenga do hãng Takeda phát triển đã được cấp phép, bảo vệ hiệu quả trước 4 chủng virus Dengue với khả năng phòng bệnh trên 80%, giảm 90% nguy cơ nhập viện. Vắc-xin khuyến cáo tiêm cho trẻ từ 4 tuổi, thanh thiếu niên, người trưởng thành và người cao tuổi mà không cần xét nghiệm sàng lọc trước. Người từng mắc bệnh nên chờ ít nhất 6 tháng sau lần mắc để tiêm nhằm đảm bảo an toàn. Chủ động lên lịch tiêm chủng tại cơ sở y tế uy tín kết hợp giữ môi trường sống khô ráo là biện pháp bảo vệ sức khỏe gia đình hiệu quả nhất.