Trận mưa lớn nhất lịch sử Hà Nội năm 2008 đã đổ xuống với tổng lượng nước kỷ lục lên tới 566 mm. Lượng mưa vượt xa khả năng tiêu thoát nước thiết kế, khiến hàng trăm con phố từ ngoại thành đến trung tâm thủ đô chìm trong biển nước, giao thông tê liệt và gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.

Bối cảnh và con số mưa kỷ lục

Đêm 30 tháng 10 đến sáng 31 tháng 10 năm 2008, Hà Nội hứng chịu trận mưa lớn kéo dài với lượng nước tích lũy đột biến. Tại Hà Đông ghi nhận 492,6 mm, Đồng Bông 515 mm, Láng 339,6 mm và Vân Hồ 220 mm. Tổng lượng 566 mm được xác nhận là lớn nhất trong vòng 24 năm, tính từ trận mưa năm 1984.

Nguyên nhân và giới hạn thoát nước

Công suất thoát nước thiết kế của Hà Nội chỉ chịu được 50 mm trong 2 giờ hoặc 310 mm trong 2 ngày. Khi lượng mưa vượt ngưỡng này, nước không thể thoát kịp. Hiện tượng mưa dông nhiệt xuất hiện sớm, dịch chuyển nhanh và tập trung vào khu vực nhỏ khiến nước dồn ứ.

Thêm vào đó, hàng loạt công trình mương thoát nước đang thi công chưa hoàn thành càng làm trầm trọng thêm tình trạng. Khi lượng mưa lên tới 200 mm, Hà Nội buộc phải kích hoạt kịch bản phòng chống ngập thứ ba: các trạm bơm vận hành tối đa, cống Cầu Đìa và cống Cầu Sa được đóng lại để ngăn nước từ Đan Phượng và Hoài Đức chảy về sông Nhuệ.

Mức độ ngập và tác động trực tiếp

Hậu quả là tình trạng ngập úng lan rộng khắp nội thành và ngoại thành. Các tuyến đường như Lò Đúc, Ngô Thì Nhậm, Láng Hạ, Thái Hà, Giảng Võ biến thành sông.

Mực nước tại hồ Thành Công và Ngọc Khánh tràn lên gây ngập nghiêm trọng khu vực Nguyễn Chí Thanh. Giao thông tê liệt hoàn toàn, hàng ngàn học sinh không đến trường được, nhiều khu vực bị cúp điện.

Người dân và phương tiện phải di chuyển trong nước ngập sâu, nhiều xe chết máy phải nhờ lực lượng dã chiến đẩy hoặc chờ nước rút. Sân bay Nội Bài phải chuyển hướng 10 chuyến bay do mưa to và mây mù. Dịch vụ hỗ trợ xe cơ giới và tháo nước xe máy bùng nổ với giá 30.000 đồng/xe, phản ánh sự hỗn loạn tạm thời của đô thị.

Bài học và giải pháp thoát nước dài hạn

Sau trận lụt, Công ty Thoát nước Hà Nội đã huy động 1.000 công nhân khơi thông dòng chảy, mở hố ga. Trạm bơm Yên Sở hoạt động hết công suất với 11 tổ máy, phối hợp với Cty khai thác thủy nông Sông Nhuệ mở hết cửa đập ra sông Đáy và hồ điều hòa để dẫn nước cứu nguy nội đô.

Tuy nhiên, chuyên gia khí tượng thủy văn Lê Thanh Hải nhận định, phía Tây và Tây Nam thành phố thường xuyên hứng chịu mưa lớn và úng ngập nặng do tập trung dân cư đông và tuyến đường vành đai 3 huyết mạch. Quy hoạch đô thị cần đồng bộ với việc nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước, xây dựng kịch bản ứng phó riêng cho các khu vực trọng điểm. Người dân cũng cần theo dõi dự báo khí tượng, tránh di chuyển vào điểm trũng thấp khi mưa lớn và cất giữ phương tiện tại khu vực cao ráo.