Dự báo thời tiết cho ngư dân ra khơi là công cụ quan trọng giúp người lao động biển tránh được nguy hiểm từ bão lũ. Để đảm bảo an toàn, cần thường xuyên theo dõi tin tức khí tượng, tuân thủ luật định về giấy tờ và tình trạng tàu thuyền, đồng thời nắm vững các kỹ năng tự cứu khi gặp sự cố trên biển.
Rủi ro thời tiết và áp lực kinh tế khi ra khơi
Khí hậu bất lợi trong mùa mưa bão là mối đe dọa hiện hữu đối với ngành thủy sản. Theo dự báo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tình hình thời tiết trong năm 2026 sẽ trở nên phức tạp hơn, kèm theo các hiện tượng cực đoan như dông lốc, gió giật mạnh và sóng lớn. Những diễn biến này trực tiếp đe dọa tính mạng con người cũng như sự an toàn của tàu thuyền.
Song song với rủi ro thiên tai, các chủ tàu còn phải chịu gánh nặng từ sự leo thang của giá cả. Chi phí đầu vào cho nhiên liệu, đá lạnh, ngư lưới cụ và lương thực thực phẩm liên tục tăng cao, khiến tổng chi phí cho mỗi chuyến biển trở nên đắt đỏ mà hiệu quả khai thác thu về thì chưa tương xứng. Để ứng phó, cơ quan chức năng nhấn mạnh việc cần tổ chức sản xuất linh hoạt, phù hợp với đặc điểm ngư trường, nhằm hạn chế tổn thất sau thu hoạch và nâng cao giá trị sản phẩm.
Tuân thủ quy định pháp lý và giấy tờ khai thác
Việc chuẩn bị giấy tờ đầy đủ là tiền đề để tàu ra khơi an toàn và đúng luật. Chủ tàu phải đảm bảo có giấy phép khai thác do cơ quan chức năng cấp, trong đó nêu rõ vùng biển, loại nghề và thời hạn hiệu lực.
Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá cần được kiểm định theo định kỳ. Trước khi xuất bến, danh sách thuyền viên phải hoàn tất thủ tục đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Đối với các tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên, việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) là bắt buộc nhằm phục vụ công tác theo dõi và hỗ trợ cứu hộ khi cần thiết.
Trong quá trình hoạt động, ngư dân tuyệt đối không xâm phạm vùng biển của các quốc gia láng giềng, tránh xa các khu vực cấm khai thác như khu bảo tồn biển hay khu vực quân sự. Cuối cùng, việc ghi chép chi tiết thời gian, tọa độ và sản lượng đánh bắt sẽ là bằng chứng quan trọng để chứng minh tính hợp pháp của hoạt động khai thác hải sản.
Kiểm tra kỹ thuật tàu và hệ thống thông tin liên lạc
Hành trình ra khơi chỉ an toàn khi chủ tàu hoàn tất công tác rà soát kỹ lưỡng mọi hạng mục vận hành. Các thiết bị cốt lõi như động cơ, chân vịt, vô lăng điều hướng, máy phát điện cùng bình ắc quy đều phải được thẩm định kỹ càng trước lúc khởi hành. Đường dây liên lạc với đất liền và các tàu đồng đội là nhân tố quan trọng giúp ứng phó với tình huống khẩn cấp, cần đảm bảo chúng luôn hoạt động trơn tru.
Ngư dân cũng nên chú trọng việc vá kín các khe hở trên thuyền và bảo dưỡng máy móc đúng quy trình, nhất là trong giai đoạn mưa bão. Thông qua việc duy trì kết nối thường xuyên với các tàu lân cận và cơ quan chức năng trên bờ, thuyền viên có thể cập nhật vị trí định kỳ và nhận được sự hỗ trợ nhanh chóng nếu cần.
Trang bị thiết bị an toàn hàng hải bắt buộc
An toàn trên biển đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về trang thiết bị. Bên cạnh việc trang bị áo phao đầy đủ cho mọi thuyền viên, tàu cần đảm bảo có phao tròn, bè cứu sinh và bình chữa cháy.
Các hệ thống cảnh báo như đèn tín hiệu và còi báo động cũng phải hoạt động tốt. Nhiều ngư dân lựa chọn quần áo đi biển màu da cam, loại vải đặc biệt này khi thấm nước sẽ phồng lên thành phao tự động, với màu sắc nổi bật vừa giúp xua đuổi cá mập, vừa tạo điều kiện dễ dàng để máy bay hoặc tàu bè khác nhận diện vị trí khi gặp nạn.
Hành trang bắt buộc phải có bao gồm túi thuốc sơ cứu, nguồn nước ngọt, lương thực khô dự trữ cho suốt chuyến đi, cũng như các giấy tờ liên quan đến hợp đồng cứu nạn trên biển. Việc thường xuyên kiểm tra thiết bị thông tin liên lạc và duy trì lượng nước, gạo cùng thực phẩm khô đủ dùng cho toàn bộ hành trình là yêu cầu bắt buộc.
Kỹ năng sinh tồn và xử lý tình huống khẩn cấp
Trên xuồng cứu sinh, lượng nước tối thiểu cần thiết cho mỗi người là 500ml mỗi ngày, vì nếu cơ thể mất đi 15 đến 20% trọng lượng do thiếu nước thì nguy cơ tử vong là rất cao. Nguồn nước dự trữ chỉ nên được tiêu thụ bắt đầu từ ngày thứ hai sau khi gặp nạn, với mỗi cá nhân chỉ uống dưới 500ml/ngày và chia nhỏ thành 3 hoặc 4 lần.
Ông Bùi Tấn Thành ở Cà Mau cùng anh Võ Chí Dũng đã chia sẻ rằng ngư dân cần cảnh giác với gió xoáy bất ngờ và kiểm tra máy móc kỹ lưỡng. Năm ngoái, vùng biển miền Tây Nam Bộ ghi nhận 14 vụ tai nạn khiến 5 tàu bị chìm, kết quả là 6 người thiệt mạng và 2 người mất tích. Để đối phó, ngư dân cần được tập huấn kỹ năng tự cứu, sơ cứu, biết cách sử dụng áo phao và tìm nơi trú ẩn an toàn.
Ứng dụng công nghệ dự báo thời tiết biển
Công nghệ giúp ngư dân dự báo chính xác hơn. Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định năm nay sẽ có nhiều bão và áp thấp nhiệt đới hơn trung bình, dự báo khoảng 11-13 cơn bão xuất hiện trên biển Đông từ tháng 9 đến cuối năm. Ngư dân cần theo dõi thông tin cấp gió và thời tiết hàng ngày qua đài khí tượng thủy văn hoặc ứng dụng điện thoại.
Các tàu cần cài app dự báo thời tiết, định vị GPS, kết nối với sàn giao dịch hải sản và hợp tác xã. Bên cạnh công nghệ, bạn có thể "lắng nghe biển" để chọn thời điểm ra khơi, quan sát con nước lăn tăn, đàn đom đóm lập lòe và gió gợn nhẹ để dự báo thời tiết đẹp.
Định hướng khai thác thủy sản bền vững
Hoạt động đánh bắt hải sản cần cân bằng giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm bảo vệ môi trường. Ngư dân nghiêm cấm vứt rác nhựa, dầu nhớt hay bao bì xuống biển, mà phải thu gom mang về đất liền xử lý.
Các phương pháp hủy diệt như dùng chất nổ, điện xung, hóa chất độc hại bị cấm hoàn toàn, cùng với việc đánh bắt cá bột và cá bố mẹ. Để giảm thiểu hao hụt sau thu hoạch và tăng giá trị sản phẩm, ngành khuyến khích áp dụng ngay công nghệ bảo quản hiện đại, kết hợp sơ chế và phân loại tại chỗ.
Việc gia nhập các tổ, đội sản xuất giúp ngư dân phối hợp chặt chẽ hơn trong khai thác, cũng như hỗ trợ lẫn nhau khi xảy ra sự cố hoặc cần cứu hộ, cứu nạn trên biển. Trước khi tàu rời bến, việc kiểm tra kỹ lưỡng hệ thống thông tin liên lạc và đảm bảo nguồn nước ngọt, thực phẩm khô dự trữ đầy đủ là bắt buộc để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho toàn bộ hành trình.
