Hạn hán nghiêm trọng tại Việt Nam và Brazil đang gây sốc nguồn cung, đẩy giá cà phê Robusta và Arabica lên mức cao kỷ lục, ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ chế tác động của hạn hán đến sản lượng cà phê Việt Nam

Là quốc gia dẫn đầu thế giới về sản xuất Robusta, Việt Nam đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng do biến động khí hậu. Hạn hán cùng xâm nhập mặn đã phá hủy khoảng 343,5 nghìn ha lúa vụ đông xuân ở đồng bằng sông Cửu Long, trong khi khu vực Tây Nguyên chịu cảnh khô hạn khắc nghiệt. Mực nước ngầm tại đây tụt sâu, đòi hỏi phải khoan xuống 140 mét để khai thác, chênh lệch rõ rệt so với mức 90 mét trước kia.

Tại Đắk Lắk, nhiệt độ vọt lên tới 40 độ C, cộng thêm gió lớn và sự tấn công của rệp sáp, khiến cây trồng héo úa. Kết quả là diện tích canh tác cà phê bị thu hẹp từ 700.000 ha xuống còn khoảng 600.000 ha, tương đương việc mất đi hơn 100.000 ha sản xuất.

Sự sụt giảm nguồn cung khi nhu cầu toàn cầu tăng trung bình 2–3% mỗi năm, đặc biệt tại các thị trường mới nổi theo ghi nhận của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), đã đẩy giá lên cao. Tồn kho tại các trung tâm thương mại lớn như Antwerp và New York đang ở mức thấp kỷ lục.

Do Robusta và Arabica có thể thay thế nhau trong sản xuất công nghiệp, việc thiếu hụt Robusta từ Việt Nam gây áp lực lan tỏa lên thị trường Arabica, khiến các nhà sản xuất cà phê hòa tan phải chuyển sang hỗn hợp Arabica khi giá Robusta leo thang.

Về giá cả, cà phê nhân xô tại Tây Nguyên hiện giao dịch quanh mức 122.000 – 128.000 đồng/kg. Trước đó, mốc 111.400 đồng/kg từng được xác lập là mức cao nhất lịch sử vào tháng 4 năm 2024. Cụ thể, giá thu mua cao nhất tại Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum và Đắk Nông đạt 114.000 đồng/kg, trong khi Lâm Đồng giao dịch ở mức 113.500 đồng/kg.

Tác động kép từ hạn hán tại Brazil đối với giá Arabica

Hạn hán nghiêm trọng nhất trong lịch sử Brazil đang đe dọa nguồn cung Arabica – loại cà phê mà quốc gia Nam Mỹ này là nhà sản xuất lớn nhất toàn cầu. Tình trạng khô hạn kéo dài đã kích hoạt các đám cháy ở những vùng trồng cây, phá vỡ chu kỳ sinh trưởng vốn đang ở giai đoạn ra hoa mẫn cảm. Thị trường phản ứng mạnh mẽ khi giá tương lai Arabica trên sàn ICE New York lập đỉnh 13 năm ở mức 2,7380 đô la Mỹ/lb, với phiên giao dịch trước đó ghi nhận mức 2,7150 đô la Mỹ/lb, tăng 0,9%.

Áp lực tăng giá còn bị thúc đẩy bởi dự báo về giai đoạn giữa hai vụ mùa dài nhất trong nhiều thập kỷ, gây gián đoạn nguồn cung. Brazil đã điều chỉnh chiến lược bằng cách giảm tốc độ xuất khẩu nhằm hỗ trợ giá. Tuy nhiên, triển vọng phục hồi cây trồng vẫn rất mong manh; các đại lý cà phê nhấn mạnh rằng chỉ khi có mưa liên tục, tình hình mới có thể hồi sinh, còn hiện trạng bất ổn vẫn tiếp tục duy trì sức ép tăng giá trong ngắn hạn.

Diễn biến giá cà phê hiện tại và các yếu tố thị trường

Thị trường cà phê Robusta tại London và Arabica tại New York đang ghi nhận những mức giá kỷ lục chưa từng thấy trong 20 năm qua, từ 3.800 đến 4.100 USD/tấn đối với Robusta, và 220-230 cent/lb đối với Arabica.

Sự leo thang này chủ yếu do sự mất cân bằng giữa cung và cầu, nơi nguồn cung bị co hẹp nghiêm trọng bởi các hiện tượng thời tiết cực đoan như El Niño, hạn hán kéo dài, sương muối hoặc mưa trái mùa. Các yếu tố địa chính trị và hậu cần cũng góp phần đẩy giá lên, bao gồm chính sách xuất khẩu của Brazil và những hạn chế về logistics tại Indonesia.

Mặc dù đồng USD mạnh thường kích thích nguồn cung đổ ra thị trường do các nhà xuất khẩu muốn bán sớm để tránh rủi ro tỷ giá (đặc biệt với đồng Real), nhưng áp lực thiếu hụt nguồn cung thực tế vẫn lớn hơn, lấn át hoàn toàn tác động của yếu tố tiền tệ.

Với nhu cầu tiêu thụ toàn cầu vẫn duy trì đà tăng trưởng nhờ xu hướng tiêu dùng cà phê phổ biến, cùng mức tồn kho thấp, giá cà phê khó có khả năng giảm trừ khi có sự phục hồi nhanh chóng của kho dự trữ, thời tiết thuận lợi giúp sản lượng vượt dự báo, hoặc nhu cầu thế giới suy giảm mạnh.

Dự báo xu hướng giá cà phê trong thời gian tới

Khả năng thiếu hụt nguồn cung khiến thị trường đối mặt với rủi ro, kéo theo giá có thể duy trì đà tăng hoặc biến động mạnh. Trong khoảng thời gian ngắn hạn từ 3 đến 6 tháng tới, sản lượng tại Việt Nam, Brazil và Indonesia đều ghi nhận mức sụt giảm, tồn kho cà phê Robusta tại châu Âu và Mỹ ở mức thấp trong khi nhu cầu tiêu thụ vẫn không hề suy giảm. Theo dự báo từ Rabobank hay Fitch Solutions, giá Robusta có thể chạm mốc 4200 USD/tấn trong quý 3 năm 2025 nếu tình trạng thời tiết bất lợi tiếp diễn.

Đối với năm 2026, thị trường dự kiến sẽ chứng kiến những dao động mạnh. Nếu thời tiết thuận lợi giúp sản lượng phục hồi, giá có thể hạ nhiệt nhẹ; tuy nhiên, nếu xu hướng tiêu dùng cà phê hòa tan và rang xay, đặc biệt tại khu vực châu Á, tiếp tục tăng trưởng, giá sẽ duy trì ở mức cao. Chi phí đầu vào như phân bón, nhân công và vận tải ngày càng tăng khiến giá sàn của cà phê khó giảm sâu, dù những tiến bộ về chuỗi cung ứng và chế biến sẽ góp phần nâng cao giá trị.

Giải pháp thích ứng và khuyến nghị cho nông dân

Để đối phó với biến đổi khí hậu, ngành cà phê cần hành động ngay. Ông Huy cảnh báo mực nước ngầm tại Tây Nguyên đã hạ sâu gần 200m, nếu không cẩn trọng, khu vực này đối mặt với nguy cơ sa mạc hóa. Nông dân nên chủ động đầu tư cải tiến kỹ thuật canh tác, áp dụng các phương pháp tưới tiết kiệm nước.

Việc tích trữ và bảo quản cà phê tốt hơn giúp bán được giá cao, nâng cao lợi nhuận. Người trồng cũng cần tham gia hợp tác xã hoặc chuỗi cung ứng để tăng sức cạnh tranh, nghiên cứu xu hướng tiêu dùng mới như phát triển cà phê đặc sản, hữu cơ và hòa tan cao cấp. Việc theo dõi sát sao thông tin khí tượng thủy văn cũng rất quan trọng để chuẩn bị đối phó với diễn biến thời tiết phức tạp.

Với nguồn cung hạn chế và nhu cầu tăng cao, đây là cơ hội để tái đầu tư, nông dân có thể tận dụng giá cao để chăm sóc vườn cây. Tuy nhiên, ngành hàng cần bảo vệ môi trường vì kim ngạch xuất khẩu mục tiêu 6 tỷ USD đòi hỏi sản lượng phải ổn định.

Giảm sản lượng 10 – 15% mỗi năm sẽ gây nguy hiểm. Ngành hàng cần cam kết cụ thể giữa người trồng và doanh nghiệp, chính phủ hỗ trợ cộng đồng quốc tế giúp ngành vượt qua thách thức.