Mây thấu kính Lenticular hình đĩa bay là hiện tượng tự nhiên hiếm gặp, thường bị nhầm lẫn với vật thể bay lạ. Hiện tượng này xảy ra khi luồng không khí ẩm bị chặn bởi địa hình núi non, khiến đám mây đứng yên tại chỗ trong khi gió vẫn thổi mạnh.

Mây thấu kính là gì và đặc điểm nhận dạng

Altocumulus lenticularis là một dạng mây thấu kính thuộc tầng đối lưu, với đặc điểm đứng yên tại chỗ dù gió thổi mạnh. Khác với sự trôi dạt thông thường, các đám mây này thường xoay tròn quanh một vị trí cố định. Chúng tồn tại dưới ba dạng chính gồm altocumulus lenticularis, stratocumulus lenticularis và cirrocumulus lenticularis.

Về hình thái, chúng giống như những chiếc đĩa bay khổng lồ. Một số trường hợp, phần rìa của mây còn phản chiếu các sắc màu rực rỡ, tạo nên hiệu ứng ánh kim. Đây thực chất là một hiện tượng khí quyển hoàn toàn bình thường.

Cơ chế hình thành: Sóng không khí và địa hình

Nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này nằm ở sự tương tác giữa luồng không khí ẩm ổn định và các vật cản địa hình. Khi không khí di chuyển dọc bề mặt Trái Đất, nó thường gặp phải núi, đồi hoặc thậm chí là các tòa nhà cao tầng.

Những chướng ngại vật này làm gián đoạn luồng gió, tạo ra các xoáy khí hỗn loạn. Nếu lớp không khí ẩm chảy qua đỉnh núi ở trạng thái ổn định, một loạt sóng đứng quy mô lớn sẽ hình thành ngay phía dưới.

Tại đỉnh của những con sóng này, nhiệt độ giảm xuống dưới mức ngưng tụ. Hơi nước trong không khí sẽ cô đặc lại và kết tinh thành mây. Quá trình ngưng tụ hơi nước liên tục này giúp đám mây duy trì vị trí cố định.

Trong một số điều kiện nhất định, các chuỗi mây hình thấu kính dài có thể nối liền nhau, tạo thành một hệ tầng được gọi là đám mây sóng. Hệ tầng sóng này đôi khi đủ lớn để hơi nước ngưng tụ và tạo ra lượng mưa.

Phân biệt mây thấu kính với UFO và các loại mây khác

Dù hình thù lạ mắt khiến nhiều người lầm tưởng là vật thể bay không xác định (UFO), thực chất đây chỉ là một dạng mây bình thường, không báo hiệu điều gì đặc biệt về thời tiết. Điểm nhận diện cốt lõi nằm ở tính tĩnh tại: dù gió có thổi mạnh đến đâu, chúng vẫn đứng yên một chỗ, trái ngược hoàn toàn với sự chuyển động liên tục của các loại mây khác. Sự nhầm lẫn cũng thường xảy ra với mây ngũ sắc hay mây vảy rồng.

Trong khi mây ngũ sắc được tạo nên bởi hiện tượng khúc xạ ánh sáng mặt trời qua các tinh thể băng, thì mây thấu kính lại hình thành nhờ quá trình ngưng tụ hơi nước liên tục tại đỉnh sóng khí quyển. Việc quan sát kỹ lưỡng đặc điểm đứng im cùng vị trí địa lý – nơi chúng hiếm khi xuất hiện trên vùng đất thấp hoặc bằng phẳng – sẽ giúp bạn phân biệt chính xác loại mây này.

Mây thấu kính có nguy hiểm cho hàng không không

Mặc dù được xem là hiện tượng tự nhiên vô hại, mây thấu kính lại tiềm ẩn rủi ro đối với hoạt động bay. Đặc tính của gió liên kết với những đám mây này rất mạnh và có xu hướng đi lên. Chính chuyển động xoáy và nhiễu loạn không khí tại chỗ có thể gây mất ổn định nghiêm trọng cho máy bay.

Các phi công thường được khuyến cáo tránh bay qua hoặc bay gần những khu vực xuất hiện loại mây này. Dù không báo hiệu bão tố hay lốc xoáy, sự bất ổn định của luồng khí xung quanh đám mây thấu kính đủ để ảnh hưởng đến đường bay.

Các địa điểm và ví dụ thực tế về mây hình đĩa bay

Các khu vực có địa hình phức tạp thường xuyên chứng kiến hiện tượng này. Tại Việt Nam, đám mây thấu kính xuất hiện trên đỉnh núi Bà Đen (Tây Ninh) vào sáng ngày 24 tháng 11 năm 2022 thu hút sự chú ý.

Trên thế giới, Cape Town (Nam Phi) là nơi ghi nhận nhiều trường hợp nhất. Thành phố này nằm gần núi Table cao 1.066m, tạo điều kiện lý tưởng cho loại mây này hình thành.

Năm 2015, cơ quan dự báo thời tiết Met Office Scotland công bố hình ảnh mây thấu kính khiến người dân hoảng sợ. Năm 2017, một đám mây khổng lồ xuất hiện trên đỉnh núi Thụy Điển khiến du khách trượt tuyết bất ngờ.

Tại Hoa Kỳ, nhiếp ảnh gia Terri Jonas chụp ảnh ngày 14.9.2021 trên núi Rainier. David Roberts cũng ghi lại ảnh tương tự. Gert Jordaan ghi nhận từ ngày 21.2 đến 27.2.

Chris England giải thích hình dáng do hơi ẩm và địa hình đồi núi. Nicola Loaring khẳng định đây chỉ là hiện tượng khí quyển. Hiện tượng này cũng được ghi nhận tại Macedonia, Uganda, Chile, quần đảo Canary và bán đảo Kamchatka.