Thảm họa cháy rừng tại California vào năm 2025 đã gây hậu quả nghiêm trọng cho khu vực Los Angeles, trong đó gió Santa Ana là yếu tố chính thúc đẩy sự bùng phát và mở rộng diện tích đám cháy. Sự kết hợp giữa hiện tượng thời tiết khắc nghiệt này cùng với tình trạng khô hạn và lượng nhiên liệu thực vật sẵn có đã khiến các vụ hỏa hoạn trở nên khó kiểm soát, dẫn đến việc hàng nghìn cư dân phải di tản và làm gián đoạn hệ thống điện.

Gió Santa Ana là gì và cơ chế hình thành như thế nào

Hiện tượng thời tiết đặc trưng vào mùa đông tại miền Nam California này thường bị ví như “cơn gió của quỷ” vì khả năng châm ngòi cho các đám cháy lan nhanh. Cơ chế vận hành của gió Santa Ana khá giống với gió Diablo xuất hiện ở khu vực Vùng Vịnh San Francisco thuộc Bắc California vào hai mùa xuân và thu.

Cụ thể, khối không khí lạnh từ nội địa di chuyển tràn xuống dọc theo các dãy núi để tiến về phía bờ biển. Khi hạ thấp độ cao từ vùng núi xuống thung lũng, không khí bị nén ép bởi lớp khí quyển phía trên, dẫn đến việc nhiệt độ tăng cao và độ ẩm giảm sút, tạo nên trạng thái khô hạn nghiêm trọng.

Trong đợt gió gần đây, tốc độ gió đo được nằm trong khoảng từ 35 đến 64 dặm/giờ. Tại các khu vực ven biển, sức gió có thể đạt đỉnh 70 dặm/giờ, còn ở vùng núi và chân đồi thì gió giật có thể lên tới 99 dặm/giờ. Andrew Rorke, một nhà khí tượng học tại Oxnard, nhận định rằng những điều kiện này tạo ra môi trường lý tưởng, khiến lửa bùng phát dữ dội hơn nếu có nguồn cháy.

Yếu tố góp phần làm gia tăng cường độ của gió Santa Ana trong thời gian gần đây là nhiệt độ bề mặt của Đại Dương Thái Bình Dương quanh miền Nam California duy trì ở mức cao bất thường. Sự nóng lên của đại dương khiến dòng khí jet stream bị bẻ cong.

Khi dòng khí này uốn lượn, nó có thể giữ lại không khí nóng dưới áp suất cao, làm nhiệt lượng tích tụ gần mặt đất. Áp suất cao này dồn xuống các khu vực nội địa như Great Basin nằm ở phía đông bắc Los Angeles, từ đó bắt đầu đẩy không khí vượt qua các dãy núi và hướng thẳng về phía bờ biển.

Daniel Swain, nhà khoa học khí hậu thuộc Đại học California, giải thích rằng mặc dù thời điểm xảy ra không phải là điển hình cho một cơn gió Santa Ana, nhưng đây vẫn là khoảng thời gian trong năm thường thấy sự xuất hiện của hiện tượng này.

Nguyên nhân sâu xa khiến cháy rừng ngày càng nghiêm trọng

Bản chất của cuộc khủng hoảng cháy rừng ở Nam California nằm ở sự giao thoa giữa các yếu tố tự nhiên khắc nghiệt và sự hiện diện ngày càng tăng của con người. Dù phần lớn đám cháy tại Mỹ bắt nguồn từ các nguyên nhân nhân tạo như tia lửa từ máy móc, dây điện đổ vỡ hay đốt lửa trại bất cẩn, thì môi trường lại làm trầm trọng thêm mức độ hủy diệt.

Yếu tố nhiên liệu dồi dào giúp khuếch đại quy mô hỏa hoạn. Cụ thể, lượng mưa kỷ lục từ hiện tượng El Niño vào năm ngoái đã kích thích thực vật tại Los Angeles sinh trưởng mạnh mẽ. Tuy nhiên, nguồn nhiên liệu này sau đó nhanh chóng khô héo dưới tác động của không khí nóng và khô, trở nên rất dễ bắt lửa.

Daniel Swain nhấn mạnh rằng độ biến động nền của khí quyển tại đây rất cao, với chuỗi các hiện tượng thời tiết cực đoan nối tiếp nhau. Khu vực này vừa trải qua một mùa đông khô hạn nghiêm trọng nhất từng ghi nhận, sau những đợt nắng nóng kỷ lục, vốn diễn ra ngay sau giai đoạn mưa lớn.

Sự chuyển đổi đột ngột giữa các pha mưa lớn và hạn hán được định danh là "hiện tượng thời tiết xoay chiều". Chuyên gia khí hậu cảnh báo rằng hiện tượng này không chỉ là xu hướng lặp lại đơn thuần khi Trái Đất ấm lên, mà chính sự dao động qua lại giữa các trạng thái thời tiết trái ngược nhau mới là nguyên nhân đặc biệt gây ra hậu quả nghiêm trọng cho nguy cơ cháy rừng ở Nam California.

Sự mở rộng dân cư vào các vùng ven rừng làm tăng rủi ro. Khi các đám cháy lan tới những khu vực đông dân cư, chúng đe dọa trực tiếp đến tính mạng và gây thiệt hại kinh tế khổng lồ, đặc biệt tại Nam California nơi giá bất động sản luôn ở mức cao. Chính sự cộng hưởng giữa nguồn nhiên liệu thực vật dồi dào, những cơn gió mạnh trong điều kiện khô hạn, và mật độ dân cư tập trung dày đặc đã tạo ra một loạt các vụ cháy rừng mang tính tàn khốc và nguy hiểm bậc nhất.

Diễn biến và thiệt hại của các vụ cháy lớn năm 2025

Các vụ hỏa hoạn ở khu vực Los Angeles trong tháng 1 năm 2025 đã gây ra thương vong, phá hủy nhà cửa và gây mất điện. Dưới đây là danh sách các đám cháy với diện tích hơn 1.000 mẫu Anh (400 ha), gây ra thiệt hại về hạ tầng hoặc gây ra thương vong, tất cả đều liên quan đến hiện tượng gió Santa Ana cực mạnh:

  • Hoả hoạn Palisades: Bắt đầu từ ngày 7 tháng 1, thiêu rụi 23.713 mẫu Anh. Đám cháy tàn phá nhà ở tại Pacific Palisades và phía Bắc Santa Monica. Tính đến thời điểm cập nhật, 14% đám cháy được khống chế. Lệnh sơ tán bắt buộc được ban hành.
  • Hoả hoạn Eaton: Bắt đầu từ ngày 7 tháng 1, thiêu rụi 14.117 mẫu Anh. Đám cháy tàn phá khu vực Altadena và Pasadena. Năm trường hợp tử vong được xác nhận. Tính đến thời điểm cập nhật, 33% đám cháy được khống chế. Lệnh sơ tán bắt buộc được ban hành.
  • Hoả hoạn Hurst: Bắt đầu từ ngày 7 tháng 1, thiêu rụi 799 mẫu Anh. Lệnh sơ tán bắt buộc được ban hành. Tính đến thời điểm cập nhật, 97% đám cháy được khống chế.
  • Hoả hoạn Kenneth: Bắt đầu từ ngày 9 tháng 1, thiêu rụi 1.052 mẫu Anh. Lệnh sơ tán bắt buộc được ban hành.
  • Hoả hoạn Lidia: Bắt đầu từ ngày 8 tháng 1, thiêu rụi 395 mẫu Anh. Lệnh sơ tán bắt buộc được ban hành. Đám cháy kết thúc vào ngày 11 tháng 1.
  • Hoả hoạn Sunset: Bắt đầu từ ngày 8 tháng 1, thiêu rụi 43 mẫu Anh. Lệnh sơ tán bắt buộc được ban hành. Đám cháy kết thúc vào ngày 9 tháng 1.

Diện tích của các vụ cháy rừng ở California năm 2025 cho thấy mức độ tàn phá nghiêm trọng, hai vụ lớn nhất là Palisades và Eaton. Quận Los Angeles là tâm chấn của thảm họa, với nhiều khu vực dân cư bị ảnh hưởng trực tiếp.

Tác động đến hạ tầng và cuộc sống người dân

Hậu quả đối với cơ sở hạ tầng và sinh hoạt của cư dân trở nên rõ rệt. Southern California Edison thực hiện lệnh cắt điện cho khoảng 20.000 hộ tại các hạt Los Angeles, Ventura, San Bernardino và Kern, dự báo con số này sẽ tăng nếu gió Santa Ana tiếp tục gia tăng cường độ. Trong khi đó, Pacific Gas & Electric tại miền Bắc California cũng đối mặt với làn sóng phản đối dữ dội từ người dân về quyết định ngắt điện.

Hệ thống giao thông bị tê liệt nghiêm trọng. Ngọn lửa do gió khô gây ra lan rộng dọc theo xa lộ 210 và tràn lên mặt đường, thậm chí vượt qua xa lộ số 5. Nhiều tuyến đường phải phong tỏa tạm thời do tầm nhìn bị che khuất bởi khói. Lệnh sơ tán bắt buộc áp dụng tại các khu vực như Altadena, Granada Hills, Oakridge Estates, Pacific Palisades, Pasadena, Porter Ranch và South Angeles.

Về khía cạnh an toàn công cộng, Thị trưởng Los Angeles Karen Bass khẳng định thành phố luôn trong tư thế sẵn sàng ứng phó với các đám cháy mới phát sinh. Bà cũng cảnh báo nguy cơ tro bụi bay khắp vùng South California do gió mạnh, khuyến cáo người dân truy cập lacity.gov để nắm rõ các biện pháp bảo vệ sức khỏe trước tình trạng không khí ô nhiễm.

So sánh với các đợt cháy trong quá khứ

Cháy rừng ở California vốn là mối đe dọa thường trực, không phải hiện tượng bất ngờ. Tháng 10 năm 2019, gió Santa Ana đã thổi bùng lên hàng loạt vụ hỏa hoạn nghiêm trọng tại Nam California. Chỉ riêng ngày 24 tháng 10 năm đó, bốn đám cháy ngoài tầm kiểm soát đã cùng lúc xuất hiện.

Trong số đó, Tick Fire lan rộng khắp Canyon Country, thiêu rụi hơn 5.000 mẫu đất. Old Fire tại Castaic phá hủy 20 mẫu, bao gồm ít nhất 3 ngôi nhà. Các vụ cháy nhỏ hơn cũng ghi nhận những thiệt hại cụ thể: Val Verde làm hỏng 4 chiếc xe, trong khi vụ cháy ở Sepulveda Basin chiếm diện tích 30 mẫu.

Khi ngọn lửa áp sát các khu dân cư phía bắc Los Angeles, khoảng 40.000 người buộc phải sơ tán. Một điển hình khác là đám cháy Saddleridge, bắt nguồn từ Sylmar và đốt sạch hơn 4.600 mẫu.

Điều kiện thời tiết khô nóng kết hợp với gió mạnh là yếu tố chung thúc đẩy các vụ cháy này. Trước các đợt hỏa hoạn tương tự, giới chuyên môn đã cảnh báo gió giật có thể đạt tốc độ tối đa 70 dặm một giờ, khiến lửa lan nhanh và khó kiểm soát.

Biện pháp ứng phó và dự báo rủi ro

Gió Santa Ana thổi mạnh cùng độ ẩm thấp khiến tình hình trở nên đặc biệt nguy hiểm tại các khu vực thuộc quận Los Angeles như Ventura và San Diego. Để ứng phó, Sở Lâm nghiệp và Phòng cháy chữa cháy California sẽ triển khai thêm xe chữa cháy, máy bay phun nước và lực lượng cứu hỏa nhằm thực hiện phản ứng nhanh nếu phát sinh đám cháy mới.

Người dân được yêu cầu cảnh giác, báo cáo kịp thời các vụ cháy và chuẩn bị sẵn bộ dụng cụ khẩn cấp cũng như kế hoạch sơ tán. Đặc biệt, chính quyền địa phương đang nỗ lực vận động người dân hạn chế cắt cỏ để giảm thiểu nguy cơ gây hỏa hoạn.