Công cụ Fire Danger Index dùng dữ liệu khí hậu để lượng hóa khả năng xảy ra và lan truyền của hỏa hoạn, qua đó đưa ra các mức cảnh báo nhằm hỗ trợ quyết định ứng phó.

Định nghĩa chỉ số nguy cơ cháy rừng

Chỉ số Nguy cơ Cháy rừng (Fire Danger Index) không thông báo về một vụ hỏa hoạn đang xảy ra, mà là công cụ dự báo dựa trên phân tích các yếu tố khí tượng để ước lượng mức độ nghiêm trọng tiềm tàng khi lửa khởi phát. Công cụ này chuyển hóa số liệu thời tiết thành các thang rủi ro cụ thể, giúp cơ quan quản lý và người dân chủ động ứng phó.

Đối với những người tham gia hoạt động dã ngoại, việc nắm vững các cấp độ cảnh báo là quan trọng để đưa ra quyết định đúng đắn: tiếp tục lộ trình hay tạm dừng để đảm bảo an toàn cho bản thân và nhóm. Khi nhận được cảnh báo mức cao, người dùng cần hiểu rằng nếu cháy xảy ra, đám lửa sẽ có xu hướng lan truyền nhanh chóng và rất khó kiểm soát.

Các yếu tố ảnh hưởng đến chỉ số p

Chỉ số P được xác định thông qua việc tổng hợp nhiều yếu tố môi trường. Cụ thể, công thức thường sử dụng nhiệt độ không khí (T°) và độ ẩm không khí (W%) đo được vào lúc 13 giờ mỗi ngày. Những con số này từ các trạm khí tượng phản ánh mức độ khô hạn của thảm thực vật.

Khi nhiệt độ tăng, vật liệu cháy mất nước và dễ bén lửa hơn. Không khí nóng bức làm lá khô và cành cây trở thành nhiên liệu sẵn sàng.

Độ ẩm tương đối thấp càng khiến thực vật khô kiệt. Không khí hanh khô hút hơi nước, tạo điều kiện cho lửa lan rộng. Gió mạnh cung cấp oxy, giúp ngọn lửa bùng phát nhanh và khó kiểm soát.

Luồng gió còn thổi tàn lửa đi xa, tạo ra các tâm cháy mới. Hướng gió thay đổi bất ngờ khiến đám cháy khó lường.

Lượng nhiên liệu tích tụ lâu ngày cũng làm tăng nguy cơ. Rừng thông ở Đà Lạt với lớp lá dày dưới đất là minh chứng rõ nét cho nguồn nhiên liệu cháy dồi dào này.

Hệ thống xếp hạng nguy cơ cháy rừng tại việt nam

Cục Kiểm lâm ban hành quy chế gồm 5 bậc báo động. Bậc 1 (màu xanh) ứng với rủi ro cực thấp. Bậc 2 (màu vàng) là mức thấp. Bậc 3 (màu cam) thể hiện tình trạng trung bình.

Bậc 4 (màu đỏ) cảnh báo mức cao. Bậc 5 (màu tím) là mức tối nguy hiểm. Mỗi bậc đi kèm chỉ thị xử lý cụ thể. Tỉnh Ninh Bình đã điều chỉnh bảng tra chỉ số P để phù hợp với địa hình karst.

Theo bảng tra cấp dự báo cháy rừng tỉnh Ninh Bình, ngưỡng bậc 2 bắt đầu từ 1552≤P. Ngưỡng bậc 3 là 3105≤P. Ngưỡng bậc 4 là 4657≤P. Ngưỡng bậc 5 kích hoạt khi P≥6210.

Hệ thống này được thiết kế riêng cho đặc điểm địa hình và khí hậu khu vực, giúp đánh giá chính xác mức độ nguy cơ theo từng thời điểm. Mùa cháy tại đây trải qua hai giai đoạn: nắng nóng từ tháng 6 đến tháng 8 và hanh khô từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau.

Trong khoảng thời gian 10 năm, tính từ năm 2016 đến tháng 10 năm 2024, tỉnh ghi nhận 30 vụ cháy. Tổng diện tích bị thiệt hại là 8.795 ha.

Các loại rừng trồng keo và bạch đàn chịu tác động nặng nề nhất. Hiện tỷ lệ che phủ rừng đạt 19,62%. Địa hình dốc đứng gây không ít khó khăn cho công tác kiểm và chữa cháy.

Nguyên nhân gây ra cháy rừng

Hoạt động của con người như đốt nương rẫy hoặc vứt tàn thuốc là nguyên nhân chủ yếu, bên cạnh các yếu tố tự nhiên như sét đánh. Sự sinh sôi của côn trùng, một số loài gặm nhấm, cũng góp phần gây cháy khi chúng giết chết cây cối khiến chúng khô héo.

Biến đổi khí hậu làm trầm trọng hóa vấn đề thông qua việc kéo dài mùa hè, thúc đẩy côn trùng sinh sản nhanh, gây hạn hán và nắng nóng kéo dài khiến đất đai cạn kiệt độ ẩm. Nhiệt độ tăng cao đẩy nhanh tốc độ bốc hơi nước.

Khi rừng cháy, lượng khí carbon dioxide giải phóng ra môi trường sẽ góp phần làm tăng nhiệt độ Trái đất, tạo thành vòng lặp luẩn quẩn giữa cháy rừng và biến đổi khí hậu. Hậu quả trực tiếp của hiện tượng này bao gồm mất đa dạng sinh học, ô nhiễm không khí với nồng độ PM2.5 và VOCs cao, cùng tình trạng xói mòn đất do mất lớp phủ thực vật.

Cách ứng phó khi có cảnh báo cháy rừng

Trước khi khởi hành, người đi trekking nên tham khảo chỉ số rủi ro cháy rừng trên trang web của Tổng cục Khí tượng Thủy văn hoặc Chi cục Kiểm lâm địa phương. Mức cảnh báo cao báo hiệu nguy cơ mất kiểm soát lớn, khiến việc ở lại nhà trở thành phương án tối ưu.

Trong rừng, tuyệt đối tuân lệnh cấm đốt lửa trại; nếu cần nấu nướng, hãy dùng bếp gas mini vì đây là cách an toàn hơn so với việc vứt tàn thuốc lá. Du khách cần luôn cảnh giác với khói hoặc mùi khét, xác định sẵn lối thoát hiểm hoặc khu vực an toàn như sông suối, đất trống.

Nếu phát hiện hỏa hoạn, phải nhanh chóng di chuyển ra khỏi khu vực nguy hiểm và báo ngay. Lực lượng chức năng duy trì trực 24/24 giờ trong mùa khô để ứng phó kịp thời.

Các biện pháp ngăn ngừa cháy rừng

Để giảm thiểu nguy cơ cháy rừng, việc siết chặt công tác tuần tra, giám sát các nguồn phát sinh lửa là then chốt. Lực lượng kiểm lâm cần bố trí nhân sự trực thường xuyên, trong các giai đoạn cao điểm như mùa khô, nắng nóng và hạn hán. Cần kiểm soát chặt chẽ hoạt động của người dân khi di chuyển vào các vùng trọng điểm, ngăn chặn tình trạng đốt rác, đốt cỏ bừa bãi.

Công tác tuyên truyền giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của cháy rừng đối với môi trường và sức khỏe, qua đó kêu gọi sự chung tay bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Song song với giáo dục, cần chủ động xây dựng kế hoạch ứng phó dựa trên dự báo mùa cháy, nhằm phát hiện sớm và dập tắt kịp thời các đám cháy mới, ngăn chặn chúng lan rộng.