Bão tuyết Blizzard là bão mùa đông cực đoan phải hội tụ đồng thời gió từ 56 km/h trở lên và tầm nhìn dưới 400 m trong ít nhất 3 giờ liên tiếp. Blizzard sinh ra tại xoáy thuận vĩ độ trung bình, hoàn toàn khác bão nhiệt đới trên biển ấm và đôi khi xuất hiện cả khi trời ngừng rơi tuyết.

Ba điều kiện bắt buộc để bão tuyết đạt chuẩn Blizzard theo Cơ quan Thời tiết Quốc gia Hoa Kỳ (NWS):

  • Tốc độ gió duy trì: Gió duy trì liên tục hoặc gió giật thường xuyên đạt từ 56 km/h (35 dặm/giờ) trở lên.
  • Mất tầm nhìn: Tuyết rơi dày hoặc bị gió thổi bay làm tầm nhìn thường xuyên giảm xuống dưới 400 m (1/4 dặm).
  • Thời gian tối thiểu: Hai thông số gió và tầm nhìn trên phải duy trì đồng thời suốt ít nhất 3 giờ liên tiếp.
  • Quy định về lượng tuyết: NWS không đặt ngưỡng độ dày tuyết rơi mới hay nhiệt độ âm độ để xếp loại Blizzard.
  • Cập nhật rét vùng cao Việt Nam: Xem nhiệt độ ban đêm tại dự báo thời tiết Lào Cai mỗi đợt không khí lạnh mạnh.

Định nghĩa chính thức của bão tuyết Blizzard theo NWS

Nhiều người lầm tưởng cứ tuyết rơi ngập phố là bão tuyết Blizzard. Theo chuẩn của Cơ quan Thời tiết Quốc gia Hoa Kỳ (NWS), độ dày tuyết rơi không nằm trong điều kiện phân loại.

Cấu trúc mù tuyết và gió mạnh phân biệt bão tuyết Blizzard với tuyết rơi thông thường
Chỉ khi gió đạt từ 56 km/h trở lên kèm tuyết bay giảm tầm nhìn dưới 400 m suốt 3 giờ, bão mới được xếp loại Blizzard.

Ba tiêu chí tốc độ gió 56 km/h, tầm nhìn dưới 400 m và 3 giờ

Trong bảng thuật ngữ chính thức của NWS, cảnh báo Blizzard Warning chỉ phát đi khi ba chỉ số đo lường xuất hiện cùng lúc. Thiếu dù chỉ một tiêu chí, cơn bão sẽ xếp vào cảnh báo bão mùa đông thông thường.

Thứ nhất, gió duy trì hoặc các đợt gió giật đạt tối thiểu 56 km/h (35 dặm/giờ). Thứ hai, tuyết rơi hay tuyết bay làm tầm nhìn giảm thường xuyên dưới 400 m (1/4 dặm). Thứ ba, cả hai tình trạng trên kéo dài liên tục từ 3 giờ trở lên.

Bão tuyết mặt đất Ground Blizzard khi trời quang mây

Ground Blizzard xảy ra lúc trên cao hoàn toàn không có tuyết mới rơi xuống. Áp suất chênh lệch tạo ra những luồng gió trên 56 km/h thổi bốc lớp tuyết bột khô nằm sẵn trên cánh đồng trống.

Bụi tuyết bị cuốn bay mù mịt sát mặt đất vẫn ép tầm nhìn xuống dưới 400 m và chặn đứng mọi tuyến giao thông cao tốc.

Điểm khác biệt giữa Blizzard và bão nhiệt đới thường gặp

Dù tiếng Việt đều gọi là bão, cơ chế năng lượng của hai hiện tượng này ngược hẳn nhau về bản chất nhiệt lực.

Bầu trời mù trắng xóa whiteout cắt đứt tầm nhìn trên xa lộ trong bão tuyết Blizzard
Hiện tượng whiteout trong Blizzard khiến đường chân trời biến mất hoàn toàn, làm xe cộ không còn vật chuẩn định hướng.

Bảng đối chiếu thông số Blizzard, bão mùa đông và bão biển

Bảng so sánh dưới đây tóm tắt sự khác biệt về nhiệt độ, tâm bão và tầm nhìn giữa ba loại bão phổ biến.

Tiêu chí phân loại Bão tuyết Blizzard Bão mùa đông thông thường Bão nhiệt đới (Biển Đông)
Nguồn năng lượng chính Va chạm khối khí lạnh vùng cực và khí ẩm ấm Rãnh lạnh áp thấp ôn đới Hơi ấm từ mặt biển trên 26,5 °C
Cấu trúc tâm bão Tâm áp thấp lạnh (cold-core) Hệ thống frông và áp thấp lạnh Tâm áp thấp ấm có mắt bão
Ngưỡng sức gió Duy trì hoặc giật từ 56 km/h (35 mph) Thường dưới 56 km/h Từ cấp 8 (tối thiểu 62 km/h)
Yêu cầu tầm nhìn Giảm thường xuyên dưới 400 m suốt 3 giờ Thường trên 400 m hoặc giảm ngắn hạn Giảm cục bộ do mưa xối xả
Hiện tượng đặc trưng Mù trắng xóa (whiteout) dù trời ngớt rơi tuyết Tuyết rơi dày, mưa đóng băng Gió xoáy mạnh, mưa lớn, nước dâng

Tâm áp thấp lạnh của xoáy thuận ngoại nhiệt đới đối lập tâm bão ấm

Để hình thành cấu trúc bão nhiệt đới ở Biển Đông, mặt biển phải ấm trên 26,5 °C nhằm cấp hơi ẩm liên tục cho tâm bão nóng.

Ngược lại, Blizzard hình thành từ xoáy thuận tâm lạnh tại vĩ độ trung bình khi không khí Bắc Cực va chạm luồng khí ẩm ấm. Nếu áp suất tâm bão tụt giảm nhanh 24 hPa trong 24 giờ, hiện tượng trở thành cơ chế hình thành bom bão đẩy sức gió bão tuyết lên cực mạnh.

Tình trạng mù trắng xóa whiteout và rét gió thổi

Hiểm họa của bão biển là gió xoáy cấp 12, mưa lớn và nước dâng bờ biển. Trong khi đó, bão tuyết Blizzard gây mù trắng xóa (whiteout) làm tài xế mất phương hướng hoàn toàn.

Gió 56 km/h trong nền nhiệt âm độ còn xé tan lớp khí ấm bao quanh da người rất nhanh. Cơ thể bị mất nhiệt đột ngột, dễ dẫn tới bỏng lạnh và hạ thân nhiệt nguy hiểm tính mạng chỉ sau vài chục phút ở ngoài trời.

Ví dụ thực tế: Bão Thế Kỷ tháng 3/1993 tại miền Đông Hoa Kỳ

Từ ngày 12 đến 14/3/1993, một xoáy thuận ngoại nhiệt đới khổng lồ càn quét suốt dải duyên hải phía đông nước Mỹ và được NWS đặt tên là Bão Thế Kỷ.

Cảnh tượng băng tuyết phủ trắng khu vực núi cao Việt Nam trong đợt không khí lạnh cực mạnh
Việt Nam từng ghi nhận tuyết phủ dày 10 cm tại Sa Pa năm 2016 nhưng không xuất hiện bão tuyết Blizzard do thiếu đồng bằng tuyết vĩ độ cao.

Diễn biến đồng thời từ tuyết phủ đến ngập lụt duyên hải

Theo văn phòng NWS Wilmington, cơn bão đổ lượng tuyết lớn kỷ lục từ bang Alabama lên tận bang Maine. Khí áp trung tâm tụt sâu hiếm có trên khắp vùng Đông Nam và Trung Đại Tây Dương.

Cùng lúc, gió mạnh thổi dọc bờ Đông gây ngập lụt ven biển ở phía tây Florida, rồi để lại đợt rét đóng băng sâu ngay sau khi bão tan.

Việt Nam có xuất hiện bão tuyết Blizzard hay không?

Việt Nam nằm trọn trong vùng nhiệt đới gió mùa từ vĩ độ 8 đến 23 độ Bắc, thiếu vắng hoàn toàn bình nguyên tuyết vĩ độ cao để sinh ra Blizzard.

Đường đèo miền núi phía Bắc đóng băng trơn trượt khi nền nhiệt giảm xuống dưới 0 °C
Khi nhiệt độ đèo Ô Quý Hồ hoặc Mẫu Sơn tụt xuống dưới 0 °C, băng đóng cứng mặt đường gây nguy hiểm cho ô tô du lịch.

Đợt tuyết dày 10 cm tại Sa Pa và Mẫu Sơn tháng 1/2016

Khi có không khí lạnh cường độ rất mạnh tràn về, các đỉnh núi có tuyết rơi ở miền Bắc vẫn ghi nhận băng tuyết cục bộ. Theo Báo Chính phủ, đêm 23 rạng sáng 24/1/2016 vùng núi cao Sa Pa (Lào Cai) tụt xuống −5 °C.

Tuyết phủ dày tới 10 cm kéo dài khoảng 25 km từ Trạm Tôn sang xã Trung Chải. Băng trên đèo Ô Quý Hồ đóng dày hơn 1 cm làm ô tô cảnh sát giao thông không thể leo lên đỉnh đèo. Ngày 25/1/2016, đỉnh Mẫu Sơn (Lạng Sơn) xuống −4,6 °C, chùa Đồng Yên Tử (Quảng Ninh) chạm −6 °C và núi Cao Xiêm, Cao Ly ở Bình Liêu xuất hiện tuyết rơi.

Cách phòng tránh rét hại và mặt đường đóng băng tại Việt Nam

Băng tuyết ở núi cao Việt Nam sinh ra từ khối khí ẩm gặp lạnh cục bộ chứ không hình thành bão tuyết gió cuộn Blizzard. Người dân và du khách cần theo dõi kỹ ngưỡng rét đậm rét hại trước khi di chuyển lên vùng cao.

Độ ẩm lớn khiến lớp băng bám trên đường đèo rất trơn trượt, xe cá nhân không dùng lốp chuyên dụng dễ mất lái khi đổ dốc. Bà con vùng núi cần che kín chuồng trại, dự trữ rơm khô và đưa trâu bò xuống chân núi giữ ấm.

Câu hỏi thường gặp về bão tuyết Blizzard

Bão tuyết Blizzard có bắt buộc phải có tuyết từ trên trời rơi xuống không?

Không bắt buộc. Nếu gió trên 56 km/h thổi bốc tuyết khô sẵn có dưới đất lên gây tầm nhìn dưới 400 m suốt 3 giờ, NWS vẫn gọi là bão tuyết mặt đất (Ground Blizzard).

Tuyết rơi dày 50 cm nhưng trời lặng gió có gọi là Blizzard không?

Không. Thiếu gió từ 56 km/h hoặc tầm nhìn vẫn trên 400 m thì hiện tượng chỉ là bão mùa đông thông thường.

Hiện tượng mù trắng xóa whiteout trong Blizzard nguy hiểm thế nào?

Whiteout xóa nhòa ranh giới giữa mặt đường phủ tuyết và bầu trời trắng đục. Người lái xe mất cảm giác hướng đi và độ dốc, rất dễ dẫn đến tai nạn liên hoàn.

Tại sao Sa Pa từng có tuyết dày 10 cm nhưng không gọi là Blizzard?

Tháng 1/2016 Sa Pa đón tuyết dày 10 cm và Mẫu Sơn xuống −4,6 °C nhưng thiếu gió mạnh cuộn tuyết rộng dưới 400 m kéo dài 3 giờ. Nước ta chỉ gặp rét hại và băng tuyết cục bộ.

Siêu bão mùa đông tháng 3/1993 ở Hoa Kỳ khác gì bão tuyết thông thường?

Trận bão tháng 3/1993 được NWS gọi là Bão Thế Kỷ vì trút tuyết từ Alabama lên Maine, gây gió lớn khắp bờ Đông và ngập lụt ven biển phía tây Florida.