Cao Bằng đang đối mặt với tình trạng ngập lụt nghiêm trọng do hoàn lưu bão số 10 và số 11, với mực nước sông Bằng Giang vượt báo động III hơn 2,7m và cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1986. Mực nước tại các phường trung tâm dâng cao từ 1 đến 2,5m, khiến giao thông tê liệt, nhiều khu dân cư bị cô lập hoàn toàn.
Lực lượng chức năng phối hợp quân đội, công an và biên phòng triển khai khẩn cấp các phương án sơ tán, cứu hộ xuyên đêm. Tình hình thủy văn cho thấy lũ biến đổi chậm, mực nước duy trì ở mức cao trong nhiều ngày tiếp theo, đòi hỏi công tác ứng phó phải được duy trì thường trực.
Bối cảnh mưa lũ kép: bão số 10 và số 11 ập đến liên tiếp
Cao Bằng vẫn chưa kịp phục hồi sau bão số 10 thì bão số 11 (tên quốc tế Matmo) đã ập đến, gây mưa lớn từ ngày 4 đến 8/10. Trước đó, hoàn lưu bão số 10 đã khiến khu vực này hứng chịu mưa kéo dài từ đêm 30/9 đến sáng 1/10.
Hai đợt bão liên tiếp tạo nên hiệu ứng cộng hưởng, khiến lượng mưa tích tụ khổng lồ và nước từ thượng nguồn đổ về ồ ạt. Sự chồng chéo của các luồng mưa này khiến mực nước dâng cao nhanh hơn dự báo, dẫn đến tình trạng lũ chồng lên lũ. Địa hình đồi núi cùng hệ thống sông suối chằng chịt tại Cao Bằng khiến nước khó thoát, dễ dàng tích tụ ở các vùng trũng.
Việc một số nhà máy thủy điện trên địa bàn phải xả lũ để đảm bảo an toàn đập cũng góp phần làm mực nước sông tăng thêm. Đây là lý do giải thích vì sao tình hình nghiêm trọng vượt bậc so với các mùa lũ thông thường.
Mặc dù bão là hiện tượng khí hậu thường gặp ở miền Bắc, nhưng việc hai cơn bão lớn ập đến liên tiếp trong một chu kỳ ngắn chính là nguyên nhân trực tiếp gây ra trận ngập lụt lịch sử này. Lượng mưa cực lớn kết hợp với địa hình dốc khiến nước mưa và nước lũ dồn về các lòng sông chính trong thời gian rất ngắn.
Thực trạng ngập lụt tại trung tâm và các vùng trũng
Khu vực trung tâm thành phố Cao Bằng chìm trong nước, đặc biệt nghiêm trọng tại các phường Thục Phán, Tân Giang, Nùng Trí Cao với độ ngập từ 1 đến 2,5m. Điểm nghẽn giao thông nghiêm trọng nhất nằm ở cầu ngầm 2 phố Kim Đồng cùng tổ dân phố 5 Sông Hiến. Mực nước sông Bằng Giang tại trạm quan trắc đạt 185,22m, vượt báo động III 2,72m, cao hơn đỉnh lũ lịch sử năm 1986 là 0,38m.
Đỉnh lũ thực tế đo được tại đây lúc 23h ngày 8/10 là 185,79m, cao hơn mốc 1986 khoảng 1,5m. Cùng lúc đó, sông Gâm tại trạm Bảo Lạc ghi nhận 198,90m, vượt báo động III 0,90m. Tình trạng ngập úng lan rộng khắp các vùng trũng như Phục Hòa, Thạch An, Thông Nông và Bảo Lạc.
Tại huyện Hòa An, 313 ngôi nhà bị nước nhấn chìm, gây thiệt hại 109,46 ha cây trồng, cụ thể gồm 51 ha ngô, 40 ha lúa và 15 ha rau màu. Hơn 300 m³ đất đá sạt lở làm tắc nghẽn các tuyến đường liên xóm. Mưa kéo dài khiến đất bão hòa, nước không thể thấm mà tập trung tràn xuống các khe suối, khiến nước duy trì ở mức cao và biến đổi chậm.
Tác động đến đời sống, giao thông và công tác cứu hộ
Hệ thống giao thông đường bộ rơi vào tình trạng tê liệt nghiêm trọng do 91 điểm sạt lở và ngập úng cắt đứt các tuyến đường liên xã. Trong đó, 23 cầu dân sinh bị hư hỏng, bao gồm 9 chiếc bị cuốn trôi hoàn toàn, khiến nhiều hộ dân bị cô lập, không thể di chuyển và phương tiện cá nhân bị cấm qua vùng lũ. Lực lượng chức năng, gồm công an, bộ đội biên phòng và dân quân tự vệ, đã phối hợp khẩn cấp theo phương châm “4 tại chỗ” để bố trí canh gác, kiểm soát chặt chẽ.
Trước khi bão đổ bộ, 259 hộ dân vùng nguy hiểm đã được sơ tán an toàn. Sang đêm 30/9, lực lượng cứu hộ hoạt động xuyên suốt để di dời người già, trẻ nhỏ và sản phụ, trong đó hơn 40 người xung yếu tại phố Kim Đồng và xã Cần Yên được đưa đến nơi an toàn.
Về công tác y tế, ngành y tế bố trí trực cấp cứu 24/24, tăng cường dự trữ thuốc và vật tư, các bệnh viện sẵn sàng thu dung, cấp cứu nạn nhân. Vệ sinh môi trường và đảm bảo nguồn nước sạch được ưu tiên phòng ngừa dịch bệnh sau lũ.
Tình hình an ninh trật tự được duy trì chặt chẽ nhờ lực lượng tuần tra, kiểm soát khu vực ngập sâu để ngăn chặn mất cắp. Sinh hoạt người dân bị đảo lộn nên lương thực, nước uống được phân phối khẩn cấp, chỗ ở tạm bố trí tại trụ sở cơ quan, nhà văn hóa. Tinh thần tương thân tương ái được phát huy khi tình nguyện viên hỗ trợ nấu ăn, vận chuyển nhu yếu phẩm.
Cảnh báo rủi ro thiên tai và diễn biến thủy văn
Cơ quan Khí tượng Thủy văn tỉnh đánh giá rủi ro thiên tai ở cấp 3, cảnh báo nguy cơ ngập lụt diện rộng, lũ quét và sạt lở đất rất lớn trong vòng 24 giờ tới. Mưa ngớt từ trưa ngày 8/10 giúp mực nước bắt đầu hạ, nhưng lũ trên sông Bằng Giang và sông Gâm vẫn duy trì ở mức cao, chưa rút hẳn.
Dù nước bắt đầu giảm, tình trạng bão hòa đất vẫn tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, đặc biệt tại các khu vực đồi dốc và nền đất yếu. Mực nước sông Hiến và sông Mãng cũng ghi nhận mức cao.
Người dân được khuyến cáo không nên ở lại vùng ngập sâu mà cần di chuyển ngay đến nơi an toàn. Các cơ quan chức năng yêu cầu thường xuyên cập nhật thông tin cảnh báo từ chính quyền để chủ động ứng phó. Diễn biến thủy văn phức tạp đòi hỏi sự cảnh giác cao độ, hệ thống đê điều, kè bờ sông cần được kiểm tra thường xuyên.
Các trạm quan trắc thủy văn hoạt động liên tục, cung cấp số liệu mực nước theo giờ để dự báo chính xác hơn. Khả năng xuất hiện thêm dông lốc cục bộ vẫn tồn tại, đòi hỏi việc theo dõi sát sao diễn biến mưa gió.
Biện pháp ứng phó và chỉ đạo của chính quyền địa phương
Thiếu tướng Đàm Minh Tuân, Phó Tư lệnh Quân khu 1, cùng Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã trực tiếp lên xã Hòa An thị sát. Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa cam kết đặt tính mạng người dân lên trên hết mọi yếu tố khác, chỉ đạo quyết liệt việc huy động tối đa lực lượng và phương tiện. Trong đó, lực lượng quân đội tập trung triển khai cứu hộ khẩn cấp, sử dụng xuồng máy và thiết bị cơ giới để sơ tán và hỗ trợ.
Song song với công tác tìm kiếm, các đơn vị y tế đã túc trực theo dõi sức khỏe cộng đồng, trong khi lực lượng công an, bộ đội và đoàn viên thanh niên hăng hái ra quân dọn dẹp bùn đất, khơi thông cống rãnh và vệ sinh môi trường. Hệ thống điện nước sinh hoạt nhanh chóng được khôi phục, chỗ ở tạm thời được bố trí cho những hộ dân lâm vào cảnh mất nhà cửa.
Về phía hỗ trợ, lương thực, nước uống và thuốc men được phân phát kịp thời, kèm theo đó là ngân sách địa phương và trung ương được phân bổ để hỗ trợ tài chính theo quy định cho các hộ bị thiệt hại. Ủy ban nhân dân tỉnh cũng chú trọng giám sát chặt chẽ việc thực hiện các biện pháp ứng phó, đánh giá chính xác thiệt hại nhằm xây dựng chương trình hỗ trợ tái thiết hiệu quả, qua đó tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành trong công tác khắc phục hậu quả.
Dự báo thời gian nước rút và khuyến nghị an toàn
Theo dự báo từ Trung tâm Khí tượng thủy văn tỉnh, mực nước trên sông Bằng sẽ tiếp tục hạ thấp nhưng với tốc độ chậm, duy trì ở mức cao hơn báo động III trong thời gian ngắn. Tốc độ nước rút phụ thuộc chủ yếu vào lượng mưa tại khu vực thượng nguồn cũng như khả năng thoát nước của mạng lưới sông suối.
Trong giai đoạn này, người dân tuyệt đối tuân thủ lệnh cấm trở về vùng ngập sâu và không tự ý di chuyển bằng đường bộ khi nước vẫn còn dâng cao; phương tiện thô sơ chỉ được tiến hành khi có sự hướng dẫn cụ thể.
Để đảm bảo an toàn sức khỏe, cần kiểm tra kỹ hệ thống điện, gas trước khi đưa vào sử dụng lại, vệ sinh sạch sẽ các dụng cụ sinh hoạt và nấu nướng nhằm ngăn chặn nguy cơ mắc các bệnh về đường tiêu hóa và da liễu.
Người dân nên chủ động cập nhật thông tin qua đài phát thanh, truyền hình địa phương, báo cáo ngay các điểm sạt lở hoặc cây đổ cho chính quyền sở hữu, và chuẩn bị sẵn vật tư dự phòng cho công tác phục hồi. Cần kiên trì thực hiện đầy đủ các khuyến cáo an toàn cho đến khi nước rút hẳn về mức an toàn.
