Cao Bằng có hay bị bão không? Nguy cơ mưa lũ & sạt lở đồi núi

Cao Bằng nằm sâu trong nội địa vùng Đông Bắc và được che chắn bởi các cánh cung núi kiên cố nên rất hiếm khi chịu ảnh hưởng trực tiếp của gió bão mạnh từ biển Đông đổ bộ vào. Tuy nhiên, Cao Bằng lại là một trong những địa phương chịu tổn thất nặng nề bậc nhất do hoàn lưu bão gây ra. Khi bão hoặc áp thấp nhiệt đới đi sâu vào đất liền và tan dần, hoàn lưu mây ẩm kết hợp với địa hình núi cao dốc đứng sẽ trút xuống những trận mưa rào cực đoan kéo dài nhiều ngày. Hệ quả là nguy cơ lũ quét dồn dập, nước sông Bằng Giang và sông Gâm dâng vượt báo động III gây ngập lụt trung tâm, cùng hiểm họa sạt lở đất đá nghiêm trọng chia cắt các tuyến đèo huyết mạch.

Vì sao Cao Bằng ít chịu gió bão nhưng lại là “điểm nóng” mưa lũ hoàn lưu?

Để hiểu rõ bản chất thiên tai bão lũ tại Cao Bằng, cần phân tích sự tương tác giữa vị trí địa lý và các yếu tố khí quyển đặc thù của vùng Đông Bắc:

• Khoảng cách xa biển và bức tường núi tự nhiên: Cao Bằng cách bờ biển Quảng Ninh – Hải Phòng hơn 200 km đường chim bay. Trên đường di chuyển sâu vào đất liền, bão bị ma sát địa hình với các cánh cung núi Đông Triều, Bắc Sơn làm suy yếu nhanh chóng, tiêu tán năng lượng gió mạnh trước khi chạm đến biên giới Cao Bằng.
• Hiệu ứng nâng địa hình gây mưa cực đoan (Orographic Lift): Khối mây ẩm khổng lồ từ hoàn lưu bão bị các dãy núi cao như khối núi Phia Oắc (1.931 m) chặn lại, buộc phải bốc lên cao gặp lạnh và ngưng tụ, tạo nên những trận mưa xối xả kéo dài cục bộ. Xem thêm phân tích tại bài viết lượng mưa trung bình năm ở Cao Bằng.
• Độ dốc địa hình lớn và hiện tượng lũ dồn: Mạng lưới sông ngòi của Cao Bằng nằm kẹp giữa các hẻm núi dốc đứng. Nước mưa trên các sườn đồi không kịp ngấm xuống đất mà chảy tràn đổ dồn về các con sông chính (sông Bằng Giang, sông Gâm, sông Quây Sơn) chỉ sau vài giờ mưa lớn.

Bảng phân loại mức độ rủi ro thiên tai do bão tại tỉnh Cao Bằng

Dưới đây là bảng đánh giá rủi ro thiên tai theo các hình thái phát sinh từ bão tại Cao Bằng, giúp người dân và du khách dễ dàng nhận diện mức độ nguy hiểm:

Hiểm họa ngập lụt ven sông Bằng Giang và sạt lở đồi núi sau bão

Lịch sử khí tượng ghi nhận các đợt hoàn lưu bão lớn từng gây ngập lụt diện rộng tại lòng chảo thành phố Cao Bằng:

• Hiện tượng nước dâng nhanh và rút chậm trên sông Bằng Giang: Sông Bằng Giang chảy ngược từ Tây Bắc sang Đông Nam rồi đổ sang đất Trung Quốc. Khi mưa bão lớn dồn về, các ngầm tràn như ngầm sông Hiến, ngầm Kim Đồng lập tức bị nhấn chìm sâu. Địa hình đáy sông thắt nút ở hạ lưu khiến lũ thoát rất chậm, tình trạng ngập úng thường kéo dài từ 2 đến 4 ngày sau khi mưa tạnh.
• Thảm họa sạt lở đất sau nhiều ngày ngấm nước: Đất ở vùng núi Cao Bằng chủ yếu là đất phong hóa trên đá phiến và đá vôi nứt nẻ. Sau các đợt mưa kéo dài từ 3 – 5 ngày do bão, độ kết dính của đất giảm về 0, dẫn tới những vụ trượt lở đất quy mô lớn bất thần vùi lấp đường sá và bản làng dưới chân núi.

Kinh nghiệm ứng phó an toàn khi du lịch và sinh sống tại Cao Bằng mùa mưa bão

Mùa mưa bão ở Cao Bằng thường rơi vào khoảng từ tháng 7 đến tháng 10. Để đảm bảo an toàn tuyệt đối, người dân và du khách cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:

1. Nguyên tắc vàng khi di chuyển qua các cung đường đèo hiểm trở

• Quan sát hiện tượng taluy: Khi di chuyển trên các tuyến đèo Mã Phục hay đèo Mẻ Pia (14 tầng dốc) trong hoặc sau đợt mưa bão, nếu thấy có bùn đất nhão chảy thành dòng xuống mặt đường hoặc có tiếng lục cục trên vách núi, phải quay đầu xe ngay lập tức vì đất đá có thể đổ ụp xuống sau vài giây.
• Tuyệt đối không vượt ngầm tràn: Không bao giờ cố tình lái xe máy hoặc ô tô băng qua các ngầm tràn khi thấy nước dâng cao và chảy xiết. Dòng nước lũ miền núi có lực đẩy cực mạnh, dễ dàng cuốn trôi phương tiện xuống vực sâu.

2. Biện pháp bảo vệ nhà cửa và xử lý sau khi nước rút

• Kê cao đồ đạc và ngắt điện: Các hộ gia đình ven bờ sông Hiến, sông Bằng cần chủ động di dời tài sản lên tầng 2 hoặc khu đất cao ngay khi có báo động lũ cấp II; ngắt cầu dao tổng để phòng chập cháy điện.
• Vệ sinh nguồn nước sinh hoạt: Nước lũ mang theo nhiều bùn đất và vi khuẩn gây bệnh. Sau khi nước rút, cần thau rửa bể chứa và khử trùng giếng khoan bằng Cloramin B trước khi dùng lại cho ăn uống.

3. Danh bạ các đầu số hỗ trợ cứu hộ khẩn cấp tại tỉnh Cao Bằng

• Tổng đài Tìm kiếm Cứu nạn Quốc gia: 112 (Gọi khẩn cấp khi bị cô lập, lạc đường hoặc gặp sự cố thiên tai).
• Cứu nạn phòng cháy chữa cháy & Cứu nạn đường bộ: 114.
• Cấp cứu y tế khẩn cấp: 115.

Câu hỏi thường gặp về tình hình bão lũ ở Cao Bằng (FAQ)