Dị ứng phấn hoa là phản ứng miễn dịch quá mức với hạt phấn, gây hắt hơi, ngứa mắt, sổ mũi; thường gặp mùa xuân-hè, dễ nhầm với cảm cúm nhưng khác ở triệu chứng toàn thân và không sốt.

Nguyên nhân gây dị ứng phấn hoa

Cơ chế miễn dịch IgE tấn công phấn hoa vô hại như thế nào?

Phản ứng dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch nhận diện nhầm các hạt phấn hoa nhỏ li ti là kẻ xâm nhập nguy hiểm. Cơ thể sẽ kích hoạt sản sinh kháng thể IgE để chống lại chúng.

Quá trình này làm kích thích tế bào mast và basophil giải phóng các chất trung gian hóa học như histamine, leukotrien và prostaglandin. Các chất này gây giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, tăng tiết nhầy, dẫn đến các triệu chứng khó chịu.

Phấn hoa từ cây cỏ, cây bụi và thực vật thụ phấn nhờ gió có khả năng gây dị ứng cao hơn, với kích thước trung bình chỉ khoảng 25 micromet, dễ dàng bay lơ lửng trong không khí. Một cây bạch dương có thể sản xuất đến 5 triệu hạt phấn hoa trong bán kính hơn 90m.

Phấn hoa cây sồi tồn tại trong không khí lâu hơn các loài khác. Trong những trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân sau khi tiếp xúc phấn hoa có thể lên cơn hen cấp gây suy hô hấp.

Dấu hiệu nhận biết triệu chứng dị ứng phấn hoa

Để phân biệt dị ứng phấn hoa với cảm cúm, hãy chú ý đến thời gian và các triệu chứng đi kèm. Cảm cúm thường kéo dài khoảng 7–10 ngày và thường đi kèm sốt, đau nhức cơ thể. Ngược lại, dị ứng phấn hoa không gây sốt hay đau nhức, nhưng các triệu chứng như nghẹt mũi, sổ mũi, ngứa rát họng, chảy nước mắt, ngứa mắt, ho liên tục, thở khò khè, giảm khứu giác, da nổi mẩn đỏ hoặc phù mạch sẽ kéo dài dai dẳng chừng 10 ngày hoặc hơn nếu vẫn tiếp xúc với phấn hoa.

Mức độ nghiêm trọng của dị ứng phấn hoa thường nằm ở mức nhẹ đến trung bình, tuy nhiên, đối với những người có cơ địa đặc biệt, phản ứng có thể trở nên trầm trọng hơn, dẫn đến khó thở, thở rít, sưng phù ở mặt, môi, mí mắt hoặc nổi mề đay toàn thân. Đặc biệt, nếu bệnh nhân có tiền sử hen suyễn, tình trạng có thể nguy hiểm hơn với các biến chứng như co thắt phế quản hoặc suy hô hấp.

Phương pháp chẩn đoán và điều trị dị ứng phấn hoa

Để xác định chính xác tình trạng dị ứng, chuyên gia y tế thường kết hợp giữa ghi nhận triệu chứng lâm sàng, khai thác tiền sử bệnh và thực hiện các xét nghiệm chuyên biệt. Trong đó, test lẩy da (chích hoặc đặt dị nguyên lên da) cho phép quan sát phản ứng mẩn đỏ xuất hiện nhanh chóng, thường trong vòng 15 đến 20 phút.

Xét nghiệm máu đo nồng độ IgE đặc hiệu cũng được sử dụng để đánh giá mức độ nhạy cảm của cơ thể. regarding treatment, tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của triệu chứng, bác sĩ có thể kê đơn các loại thuốc không kê đơn như thuốc kháng histamine hoặc nước muối sinh lý để xịt rửa mũi.

Đối với các trường hợp nặng hơn, dùng thuốc kê đơn như corticosteroid dạng xịt, thuốc ổn định tế bào mast hoặc thuốc ức chế giải phóng histamin là cần thiết. Một phương pháp điều trị lâu dài khác là liệu pháp miễn dịch đặc hiệu, giúp hệ miễn dịch dần dần quen và dung nạp với phấn hoa qua thời gian kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm.

Các loại thuốc phổ biến và lưu ý khi sử dụng

Để kiểm soát các triệu chứng dị ứng nhẹ và trung bình như ngứa, hắt hơi hay sổ mũi, nhóm kháng Histamin H1 thế hệ mới, điển hình là cetirizine, loratadine và fexofenadine, thường được ưu tiên sử dụng. Trong trường hợp bệnh nhân đồng mắc hen suyễn, các thuốc đối kháng Leukotriene như montelukast sẽ là phương án điều trị phù hợp.

Tuy nhiên, việc dùng thuốc chống viêm hoặc corticosteroid dạng xịt mũi, nhỏ mắt cần tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ y khoa nhằm hạn chế rủi ro tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm tăng huyết áp, loãng xương, tăng đường huyết và tăng nhãn áp. Người bệnh nên uống thuốc vào một khung giờ cố định hàng ngày, tuyệt đối không tự ý tăng liều hay kết hợp với đồ uống có cồn.

Đặc biệt, cần tránh dùng chung nước ép bưởi, cam hoặc táo vì chúng cản trở hấp thu fexofenadine; thay vào đó, nên dùng thuốc với nước lọc, bảo quản nơi khô ráo dưới 30°C và tham vấn dược sĩ.

Biện pháp phòng ngừa và chăm sóc mắt khi dị ứng phấn hoa

Để kiểm soát tình trạng ngứa mắt và phòng ngừa hiệu quả, người bệnh cần chú ý theo dõi chỉ số phấn hoa, đặc biệt hạn chế ra ngoài vào khung giờ 5–10 giờ sáng hoặc những lúc thời tiết nắng gió. Khi di chuyển bên ngoài, việc đeo kính mát hoặc kính lọc bụi cùng khẩu trang y tế sẽ giúp bảo vệ đôi mắt. Tại môi trường sống, cần giữ cửa đóng kín, hạn chế phơi đồ ra sân và nên dùng máy lọc không khí có màng HEPA.

Sau mỗi lần tiếp xúc với môi trường bên ngoài, hãy tắm rửa và thay quần áo ngay để loại bỏ hoàn toàn phấn hoa bám trên da cũng như tóc. Nếu mắt xuất hiện triệu chứng ngứa, tuyệt đối không dụi vì có thể làm tình trạng nặng hơn; thay vào đó, hãy rửa mắt bằng nước mát hoặc chườm lạnh với khăn sạch bọc đá để làm co mạch, giảm sưng và xoa dịu cảm giác khó chịu. Nhỏ nước mắt nhân tạo sẽ giúp rửa trôi dị nguyên tạm thời, cung cấp độ ẩm cần thiết để giảm đỏ mắt do phản ứng dị ứng.