Mùa mưa bão năm 2026 dự kiến tiếp tục diễn biến phức tạp. Cơ quan khí tượng thủy văn cảnh báo khả năng xuất hiện dày đặc bão, áp thấp nhiệt đới, dông lốc, gió mạnh và sóng lớn. Những yếu tố này đe dọa trực tiếp đến tính mạng ngư dân và an toàn tàu cá.
Bên cạnh thách thức từ thiên nhiên, chi phí nhiên liệu, đá lạnh và vật tư liên tục tăng. Áp lực lên hiệu quả mỗi chuyến biển là có thật.
Để chủ động ứng phó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương ven biển siết chặt quản lý đội tàu. Tăng cường cảnh báo thời tiết. Chuẩn bị sẵn sàng lực lượng cứu hộ cứu nạn.
Rà soát giấy tờ và kỹ thuật tàu trước khi xuất bến
Mỗi con tàu trước lúc ra khơi phải đáp ứng đủ hồ sơ pháp lý và điều kiện kỹ thuật. Thiếu một trong các giấy tờ sau sẽ bị xử phạt nặng theo quy định:
• Giấy phép khai thác do cơ quan chức năng cấp. Hồ sơ này ghi rõ vùng biển hoạt động, loại nghề và thời hạn hiệu lực. • Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật tàu cá. Chứng chỉ phải được kiểm định định kỳ. • Danh sách thuyền viên đăng ký trước khi xuất bến. Thành viên trên tàu cần giấy tờ tùy thân, chứng nhận sức khỏe và chứng chỉ hành nghề (nếu có).
Về kỹ thuật, chủ tàu cần rà soát động cơ, chân vịt, hệ thống lái, máy phát điện và bình ắc quy. Hệ thống thông tin liên lạc phải hoạt động ổn định.
Tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên bắt buộc lắp thiết bị giám sát hành trình VMS. Hệ thống này giúp cơ quan chức năng theo dõi vị trí.
Hỗ trợ kịp thời khi gặp sự cố. Kiểm soát hoạt động đúng vùng biển được phép. Thiếu kết nối VMS hoặc vi phạm vùng khai thác sẽ bị xử lý nghiêm.
Cơ quan chức năng sẽ theo dõi thường xuyên thông qua hệ thống giám sát hành trình. Phát hiện và xử lý ngay các trường hợp mất kết nối thiết bị.
Cập nhật dự báo thời tiết và cảnh báo thiên tai
Ngư dân cần bám sát dự báo thời tiết 10 ngày tới để chủ động ứng phó với diễn biến biển phức tạp. Thuyền trưởng bắt buộc phải sử dụng máy thu chuyên dụng để theo dõi liên tục các cảnh báo về bão, áp thấp nhiệt đới, gió mùa và sóng lớn. Để thông tin chính xác hơn, cần kết hợp nhiều nguồn như đài khí tượng thủy văn, ứng dụng di động, truyền hình và hệ thống cảnh báo tự động.
Khi đánh bắt xa bờ, thuyền trưởng phải duy trì liên lạc định kỳ với đất liền, thường xuyên cập nhật vị trí ngư trường, hướng di chuyển của bão và xác định khu vực neo đậu trú ẩn gần nhất, sẵn sàng thay đổi lộ trình khi có cảnh báo đỏ.
Về phía quản lý, các địa phương cần rà soát, kiểm soát chặt chẽ đội tàu cá, giám sát hoạt động qua hệ thống VMS, đảm bảo truyền tải kịp thời các bản tin dự báo, cảnh báo thiên tai, bão, áp thấp nhiệt đới, gió mạnh và sóng lớn đến từng chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân.
Tuân thủ vùng biển và quy định khai thác
Ngư dân cần bám sát vùng biển của Việt Nam để tiến hành đánh bắt, tuyệt đối không xâm nhập vào các khu vực cấm như khu bảo tồn biển, vùng quân sự hay ranh giới quốc tế chưa được thỏa thuận. Để đảm bảo tính pháp lý và hỗ trợ công tác quản lý ngư trường, mỗi chuyến đi biển phải ghi chép nhật ký khai thác đầy đủ các thông tin như tọa độ GPS, thời gian, sản lượng, loại hải sản và phương pháp sử dụng.
Bên cạnh việc tuân thủ nghiêm ngặt quy định chống khai thác IUU, người dân cần hạn chế sử dụng các công cụ hủy diệt như chất nổ, xung điện, chất độc hoặc lưới có mắt quá nhỏ. Việc bảo vệ môi trường biển cũng là trách nhiệm quan trọng, yêu cầu không xả rác thải nhựa hay dầu nhớt xuống nước. Trong quá trình hoạt động, ngư dân nên hình thành các tổ, đội sản xuất và tổ đoàn kết trên biển để cùng nhau hỗ trợ trong khai thác, cứu hộ, cứu nạn và ứng phó nhanh chóng với các tình huống bất thường.
Trang bị thiết bị an toàn và dự trữ thực phẩm, nhiên liệu
Công tác chuẩn bị vật tư và thiết bị cứu hộ quyết định trực tiếp đến sự an toàn của chuyến đi. Bên cạnh việc đảm bảo mọi thành viên trên tàu đều có áo phao, con tàu phải sở hữu đầy đủ các phương tiện hỗ trợ khẩn cấp như bè cứu sinh, phao tròn, cùng với hệ thống liên lạc và cảnh báo gồm còi báo động, máy bộ đàm tầm xa, thiết bị định vị GPS và thông tin vệ tinh.
Về khía cạnh hậu cần, nguồn dự trữ là yếu tố quan trọng; tàu cần tích trữ lượng nước ngọt, gạo và thực phẩm khô đủ dùng cho toàn bộ hành trình, kiểm tra kỹ lưỡng để bổ sung nhiên liệu, nhớt và dầu máy trước khi xuất bến.
Đặc biệt, mỗi thuyền viên nên có trang bị áo phao đặc biệt; loại áo này khi khô trông bình thường nhưng sẽ tự động phồng lên thành phao cứu hộ khi ngấm nước, màu cam sáng giúp dễ dàng tìm kiếm và tránh xa cá mập, dù chi phí cao nhưng đây là khoản đầu tư sinh tồn cần thiết.
Biện pháp ứng phó khi gặp thời tiết xấu
Để chủ động đối phó với diễn biến bất thường của thời tiết, địa phương cần khẩn trương rà soát và hoàn thiện phương án phòng, chống thiên tai cũng như tìm kiếm, cứu nạn trong lĩnh vực nghề cá. Công tác chỉ đạo phải nghiêm ngặt, tuyệt đối không cho phép tàu thuyền xuất bến khi điều kiện an toàn không được đảm bảo hoặc khi có cảnh báo thời tiết nguy hiểm.
Tại các cảng cá và khu neo đậu tránh trú bão, chế độ trực ban phải được duy trì liên tục 24/24 giờ. Đội ngũ trực ban cần sẵn sàng tiếp nhận hướng dẫn, chủ động sắp xếp, điều tiết tàu cá vào vị trí tránh trú an toàn ngay khi thiên tai ập đến, bảo đảm đúng quy định.
Đối với ngư dân trên biển, việc trang bị đầy đủ áo phao, phao cứu sinh cá nhân và đeo vòng thông tin cá nhân (họ tên, địa chỉ) là bắt buộc. Kỹ năng sinh tồn như mặc áo phao đúng cách, sơ cứu vết thương và xử lý tình huống rơi xuống nước cần được rèn luyện thường xuyên. Khi di chuyển, tàu thuyền nên hoạt động theo đoàn để hỗ trợ lẫn nhau; nếu phát hiện sự cố, tài công phải nỗ lực khắc phục tại chỗ và gửi tín hiệu cầu cứu qua bộ đàm, điện thoại vệ tinh hoặc thiết bị định vị.
Trong trường hợp bão hoặc dông lốc, ưu tiên tối cao là tìm nơi trú ẩn an toàn như vịnh kín gió, đảo gần hoặc khu neo đậu tránh trú bão do chính quyền địa phương bố trí. Cần giảm tốc độ, neo giữ tàu chắc chắn và tắt máy nếu cần thiết để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản.
