Tất cả các thuật ngữ này đều chỉ cùng một hiện tượng khí tượng: xoáy thuận nhiệt đới. Sự khác biệt duy nhất nằm ở vị trí địa lý nơi hệ thống mây và gió hình thành. Khi di chuyển qua các vùng biển khác nhau, tên gọi sẽ thay đổi theo quy ước quốc tế.

Storm, hurricane, typhoon, cyclone khác nhau chỗ nào

Thuật ngữ Storm dùng để chỉ chung các hệ thống gió mạnh mà không quy định địa điểm cụ thể. Tên gọi Hurricane dành cho những cơn bão hình thành tại Bắc Đại Tây Dương và vùng Đông Bắc Thái Bình Dương.

Ngược lại, Typhoon là tên gọi của các xoáy thuận nhiệt đới xuất hiện ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương, nơi thường tác động mạnh mẽ đến các nước châu Á. Cyclone là thuật ngữ được sử dụng cho các cơn bão ở Nam Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.

Dù khác biệt về tên gọi theo vùng biển (Bắc, Nam, Đông, Tây, Dương, Thái), tất cả đều tuân theo cùng chuẩn mực cường độ: tốc độ gió duy trì tối đa phải vượt mốc 119 km/h để được công nhận là bão chính thức. Thang đo Saffir-Simpson phân chia bão thành 5 cấp độ dựa trên vận tốc gió.

Cụ thể, Cấp 1 bắt đầu từ 119 km/h; Cấp 2 nằm trong khoảng 154–177 km/h; Cấp 3 từ 178–207 km/h; Cấp 4 từ 209–251 km/h; và Cấp 5 dành cho những cơn bão có gió trên 251 km/h. Tên gọi phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí hình thành, do cơ quan khí tượng địa phương áp dụng tương ứng với khu vực mà cơn bão hoạt động.

Bão yagi thuộc loại nào

Trong khí tượng học, thuật ngữ Typhoon được dùng để chỉ các xoáy thuận nhiệt đới hình thành ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương, vùng biển nằm giữa các đường kinh tuyến 100 độ và 180 độ Đông. Bão Yagi năm 2024 thuộc nhóm này.

Sự phân biệt rõ ràng về tên gọi là vấn đề kỹ thuật, giúp người dân và cơ quan chức năng tại các vùng như Bình Dương, cũng như khu vực phía Bắc và Nam, nhanh chóng nắm bắt mức độ nguy hiểm. Những cơn bão mang nhãn hiệu Typhoon thường kéo theo mưa lớn trên diện rộng và gió giật mạnh. Quan sát hành trình của Yagi cho thấy nó duy trì cấu trúc mắt bão rất rõ nét trước khi suy yếu dần khi tiến vào đất liền.

Phân loại và hình thành bão nhiệt đới

Bão nhiệt đới là kết quả của sự phát triển từ áp thấp nhiệt đới, vốn có tốc độ gió dưới 62 km/h. Khi sức gió đạt ngưỡng 62–117 km/h, hệ thống được nâng cấp thành bão nhiệt đới, và vượt qua mốc 119 km/h thì trở thành bão chính thức. Sự hình thành này phụ thuộc vào bốn điều kiện.

Thứ nhất, nhiệt độ mặt nước biển phải đạt tối thiểu 27°C để cung cấp năng lượng. Thứ hai, cần có rối loạn khí quyển làm nền tảng cho xoáy.

Thứ ba, độ chênh lệch gió theo chiều thẳng đứng phải thấp nhằm bảo vệ cấu trúc bão khỏi bị phá vỡ. Cuối cùng, lực Coriolis kích hoạt hướng quay ngược chiều kim đồng hồ tại Bắc bán cầu.

Tiêu chí đánh giá dựa trên tốc độ gió duy trì tối đa, tính trung bình trong một phút ở độ cao 10 mét. Quá trình tự tăng cường diễn ra nhờ ẩn nhiệt giải phóng khi hơi nước ngưng tụ thành mây; ngược lại, thiếu nước ấm hoặc gió cắt mạnh sẽ khiến hệ thống tan biến nhanh chóng.

Quy tắc đặt tên theo địa lý

Việc đặt tên bão không hề ngẫu nhiên mà tuân thủ các quy định quốc tế do Tổ chức Khí tượng Thế giới duy trì, với danh sách được luân phiên sử dụng theo từng năm. Các cơn bão được đặt tên bắt đầu bằng chữ cái A, rồi đến B, C… Tên của những cơn bão gây thiệt hại nghiêm trọng sẽ bị loại bỏ vĩnh viễn khỏi danh sách.

Việc phân biệt thuật ngữ phụ thuộc vào khu vực địa lý. Khi một cơn bão di chuyển từ phía đông Thái Bình Dương sang phía tây qua Đường đổi ngày quốc tế, tên gọi của nó sẽ chuyển từ Hurricane sang Typhoon. Ngược lại, khi di chuyển từ Tây Bắc Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương, nó sẽ mang tên Cyclone.

Cyclone khác gì tornado

Cyclone là hệ thống quy mô lớn, đường kính hàng trăm km, hình thành trên vùng biển ấm. Tornado là lốc xoáy quy mô nhỏ, chỉ rộng vài chục mét, xuất hiện từ các đám mây giông trên đất liền. Cyclone quay chậm hơn, kéo dài nhiều ngày và gây mưa lớn diện rộng.

Tornado quay cực nhanh, tồn tại trong vài phút đến vài giờ nhưng sức phá hủy tập trung cao độ. Nguồn gốc hình thành hoàn toàn khác nhau. Cyclone cần nước ấm và lực Coriolis.

Tornado sinh ra từ sự mất ổn định khí quyển nghiêm trọng và gió cắt mạnh. Hai hiện tượng này không thể hoán đổi cho nhau trong dự báo thời tiết.

Chuẩn bị ứng phó với bão

Chuẩn bị kỹ lưỡng giảm thiểu rủi ro. Theo dõi dự báo từ mô hình GFS của Mỹ và ECMWF của châu Âu giúp nắm bắt hướng di chuyển chính xác. Tích trữ nước sạch, thực phẩm khô, pin và đèn pin trong bộ dụng cụ khẩn cấp.

Gia cố cửa sổ, cố định vật dụng ngoài trời để tránh thành vật thể bay. Lập kế hoạch sơ tán rõ ràng và xác định nơi trú ẩn an toàn. Ở trong nhà khi bão đổ bộ, tránh xa cửa kính. Thông tin chính xác từ cơ quan khí tượng là yếu tố quan trọng.