Tên bão được các nước châu Á đề xuất thế nào

Tên bão được các nước châu Á đề xuất thông qua cơ chế hợp tác đa phương do Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) quản lý. Mỗi quốc gia thành viên trong khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông chịu trách nhiệm cung cấp các tên gọi mang đặc trưng văn hóa địa phương. Tổng cộng có 14 thực thể tham gia vào việc xây dựng danh sách tên chung, đảm bảo tính công bằng và đồng thuận trong việc đặt tên cho các xoáy thuận nhiệt đới.

Ai là người có quyền đề xuất tên bão?

Quyền đề xuất tên bão thuộc về các quốc gia thành viên của Ủy ban Bão thuộc Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), mỗi nước được quyền đưa ra 10 tên gọi mới. Danh sách này bao gồm Campuchia, Trung Quốc, Triều Tiên, Hồng Kông, Nhật Bản, Lào, Ma Cao, Malaysia, Micronesia, Philippines, Hàn Quốc, Thái Lan, Hoa Kỳ và Việt Nam. Các tên thường mang đặc trưng văn hóa Á Đông, gợi nhớ đến thực vật, động vật hoặc con người.

Trong khi đó, việc phân công quản lý vùng bão và giám sát kỹ thuật do các Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành Khu vực (RSMC) hoặc Trung tâm Cảnh báo Xoáy thuận Nhiệt đới (TCWC) đảm nhận. Tại khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đặt trụ sở tại Tokyo là đơn vị chịu trách nhiệm đặt tên chính thức cho các hệ thống khí quyển khi chúng đạt đủ tiêu chuẩn cường độ.

Quy trình đề xuất tên bão diễn ra như thế nào?

Cơ quan Khí tượng Nhật Bản là trung tâm chuyên ngành khu vực đặt tại Tokyo, chịu trách nhiệm chính thức đặt tên cho các xoáy thuận khi chúng đạt ngưỡng sức gió quy định tại khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương hoặc Biển Đông. Danh sách tên chung bao gồm 140 cái tên, do mỗi quốc gia thành viên đóng góp 10 cái, sau đó được sắp xếp lại theo thứ tự bảng chữ cái của tên các quốc gia.

Khi một cơn bão được hình thành, tên sẽ được ghép với mã định danh gồm bốn chữ số; trong đó hai chữ số đầu tiên biểu thị năm (ví dụ 2007) và hai chữ số cuối cùng là thứ tự xuất hiện của cơn bão trong năm đó (ví dụ 0704 ứng với bão số 4 năm 2007). Thông thường, danh sách tên này được sử dụng lặp lại theo chu kỳ hàng năm.

Tiêu chí để loại bỏ một tên bão là gì?

Việc loại bỏ một tên bão khỏi danh sách 140 cái tên thường trực của Thái Bình Dương diễn ra khi cơn bão đó gây ra những tổn thất nghiêm trọng về người và tài sản.

Sau khi tên được chọn để xóa bỏ, quốc gia hoặc khu vực sở hữu tên cũ đó sẽ phải đề xuất một cái tên mới thay thế. Công tác giám sát các khu vực chịu ảnh hưởng của bão trên toàn cầu được phân chia theo từng vùng, trong đó mỗi khu vực do một Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành Khu vực (RSMC) hoặc Trung tâm Cảnh báo Xoáy thuận Nhiệt đới (TCWC) phụ trách.

Một trường hợp là Bão Rananim, mang ý nghĩa "xin chào". Cơn bão này đã khiến 164 người thiệt mạng tại tỉnh Chiết Giang, 24 người mất tích, gây thiệt hại kinh tế trực tiếp lên tới 18,188 tỷ nhân dân tệ, dẫn đến việc tên của nó bị hủy bỏ.

Tại Việt Nam, quy trình đề xuất xóa tên cũng tuân thủ các bước tương tự. Mới đây, tên bão Bualoi – do Thái Lan đề cử và bắt nguồn từ tên một món chè tráng miệng truyền thống – đã gây ngập lụt nghiêm trọng. Cơn bão này làm 67 người chết và mất tích, cùng với thiệt hại kinh tế sơ bộ ước tính hơn 16.510 tỷ đồng.

Cục Khí tượng Thủy văn đang xem xét, phối hợp với các bên liên quan để sớm đề xuất bỏ tên Bualoi ra khỏi danh sách. Quy trình này yêu cầu nêu rõ lý do, sau đó phía Việt Nam sẽ gửi công thư qua email đến Ủy ban Bão Quốc tế để đề xuất và chờ xem xét.

Tên bão được sử dụng theo chu kỳ ra sao?

Quy ước đặt tên bão trên toàn cầu dựa trên những danh sách do các quốc gia và vùng lãnh thổ chịu tác động của bão nhiệt đới soạn thảo sẵn. Những tên này được dùng tuần tự, lặp lại qua từng năm.

Nguồn gốc các tên này thường là tiếng Latin, sau đó các nước thành viên có thể chuyển ngữ sang tiếng mẹ đẻ dựa theo cách đọc hoặc nghĩa của từ. Việc dùng tên ngắn gọn thay vì tọa độ kinh vĩ độ phức tạp giúp công tác cảnh báo qua tin nhắn hay thoại trở nên nhanh chóng, chính xác và ít sai sót hơn.

Sự khác biệt giữa tên quốc tế và tên số tại Việt Nam?

Tại khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông, các cơn bão được đặt tên quốc tế cụ thể. Danh sách này bao gồm những cái tên quen thuộc với người Việt như Sơn Tinh, Cỏ May, Ba Vì, Côn Sơn, Sơn Ca, Trà Mi, Hạ Long, Vàm Cỏ, Sông Đà, Sao La.

Phía Trung Quốc cũng đăng ký các tên gọi riêng cho vùng biển này như Long Vương, Ngộ Không, Ngọc Thố, Hải Yến, Phong Thần, Hải Thần, Đỗ Quyên, Điện Mẫu, Hải Mã và Hải Đường. Trong khi đó, cách gọi quen thuộc tại Việt Nam lại là đánh số thứ tự (bão số 1, 2, 3…). Số giúp người dân dễ nhớ hơn so với các con số và thuật ngữ chuyên ngành.

Tại sao bão lại mang tên động vật và thực vật ở châu Á?

Vào hội nghị lần thứ 30 của WMO diễn ra tại Hồng Kông từ ngày 25 tháng 11 năm 1997 đến ngày 1 tháng 12 cùng năm, các đại biểu đã thống nhất quy định mới nhằm xóa bỏ sự nhầm lẫn về tên gọi. Theo đó, các xoáy thuận nhiệt đới hình thành trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương và biển Đông sẽ được đặt tên theo phong cách Á Đông, ưu tiên các loài thực vật và động vật, với hiệu lực áp dụng từ ngày 1 tháng 1 năm 2000.

Điểm đặc biệt nằm ở chỗ, dù là hiện tượng thời tiết khắc nghiệt, tên gọi của các cơn bão Tây Thái Bình Dương trong hệ thống quốc tế lại mang sắc thái thanh lịch, hòa bình và hiếm khi gợi liên tưởng đến thảm họa.

Những cái tên như nhài, hồng, ngọc trai, sen hay mây ngũ sắc đều dịu dàng, hoàn toàn trái ngược với tính chất nguy hiểm của bão lũ. Sự lựa chọn này xuất phát từ thực tế rằng, khi bão đổ bộ, nó thường giúp chấm dứt tình trạng hạn hán cục bộ và cung cấp nguồn nước mưa cần thiết cho những vùng chịu tác động.