Châu là địa danh nằm sâu trong nội địa, nơi ít khi chịu ảnh hưởng trực tiếp của bão. Tuy nhiên, khu vực này vẫn thường xuyên đối mặt với nguy cơ cao về lũ quét và sạt lở đất. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng mưa lớn diện rộng hoặc ảnh hưởng của hoàn lưu bão.

Địa hình núi cao hiểm trở cộng thêm cường độ mưa cực đại làm cho các hiện tượng thiên tai này diễn biến phức tạp. So với các tỉnh đồng bằng ven biển, rủi ro tại vùng đất này được đánh giá là nghiêm trọng hơn do đặc thù địa lý.

Bão và hoàn lưu bão: Tác động gián tiếp đến Lai Châu

Tọa độ địa lý sâu trong vùng núi Tây Bắc giúp Lai Châu hạn chế tối đa việc hứng chịu trực tiếp đường đi của bão. Tuy nhiên, mối nguy hiểm tiềm tàng lại nằm ở hoàn lưu bão hoặc các vùng áp thấp nhiệt đới sinh ra từ Biển Đông.

Cụ thể, đầu tháng 7, tỉnh này đã chịu tác động bởi hoàn lưu bão số 1, dẫn đến tình trạng mưa vừa đến mưa rất to trên diện rộng. Tiếp theo đó, từ ngày 23 đến 25 tháng 7, một vùng áp thấp phía Đông Philippines dự kiến mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới với xác suất đạt 70%, sau đó có thể tăng cấp độ thành bão.

Nếu quá trình này xảy ra, nó sẽ trở thành cơn bão thứ hai hoạt động trên khu vực Bắc Biển Đông trong năm 2026. Mặc dù chưa có khả năng đổ bộ trực tiếp, nhưng quỹ đạo di chuyển vào khu vực Đông Bắc Bắc Biển Đông sẽ kéo theo dòng khí ẩm mạnh, gây mưa diện rộng tại Lai Châu, ảnh hưởng đến Điện Biên, Sơn La và Lào Cai.

Cơ chế tác động gián tiếp này khẳng định rằng việc chỉ chờ đợi bão đổ bộ để phòng tránh là thiếu sót. Nguy cơ thực tế chính là những đợt mưa lớn kéo dài do hệ thống khí quyển suy yếu nhưng vẫn duy trì trữ lượng hơi nước khổng lồ.

Lũ quét và sạt lở: Mối đe dọa thực tế hàng đầu

Lũ quét và sạt lở đất hiện là mối đe dọa hiện hữu nhất, được thúc đẩy bởi địa hình dốc đứng cùng hệ thống sông suối chằng chịt. Tại xã Lê Lợi, đợt mưa kéo dài khiến mực nước các khe suối tăng vọt bất thường, dẫn đến tình trạng lũ ống và sạt lở đá nghiêm trọng.

Sức mạnh của dòng nước chảy xiết cộng với nền đất bấp bênh đã cuốn trôi người dân và phá hủy các công trình xây dựng. Đặc điểm nguy hiểm nhất của vùng này nằm ở tốc độ phản ứng cực nhanh của địa hình: chỉ cần vài giờ mưa, giao thông có thể bị chia cắt và nhà cửa bị nhấn chìm hoàn toàn.

Thực tế tàn khốc này đã được minh chứng qua trận lũ quét kinh hoàng tại xã Mường Than vào sáng ngày 17/7, khi nước lũ đổ ồ ạt từ các sườn dốc cao. Hậu quả trực tiếp bao gồm việc sạt lở ta luy dương, sập tường nhà và đất đá tràn ngập đường vào bản, đây là hệ quả tất yếu của chuỗi sự kiện mưa lớn, dòng chảy tập trung trên địa hình dốc. Việc nhận diện chính xác cơ chế này giúp phân biệt rõ ràng giữa mối đe dọa từ gió bão và mối đe dọa từ thủy văn.

Dữ liệu mưa lớn và diễn biến thời tiết gần nhất

Trong khoảng thời gian từ chiều ngày 5 đến sáng ngày 6 tháng 7, Lai Châu ghi nhận lượng mưa phổ biến nằm trong khoảng 100 đến 200mm, với trạm đo tại xã Hua Bum ghi nhận mức cao nhất là 275mm. Sang giai đoạn từ đêm 15 đến ngày 19 tháng 7, mưa to lan rộng với lượng phổ biến từ 150 đến 300mm; lúc này, Pắc Ta và Hua Bum lần lượt ghi nhận các đỉnh điểm là 397mm và 389mm.

Tính đến đầu tháng 7, một số khu vực đã có lượng mưa cục bộ vượt mốc 900mm. Dự báo thời tiết sắp tới cho thấy tình trạng tương tự, với tổng lượng mưa phổ biến từ 70 đến 150mm và cục bộ có nơi mưa to vượt 250mm. Sự chênh lệch rõ rệt giữa lượng mưa trung bình và các giá trị đỉnh điểm phản ánh tính chất cực đoan của thời tiết vùng núi, tiềm ẩn nguy cơ vượt ngưỡng an toàn đối với các sông suối nhỏ và sườn dốc.

Hậu quả thiệt hại về người và tài sản cụ thể

Thiên tai gây tổn thất nghiêm trọng về nhân mạng và cơ sở hạ tầng. Trận lũ quét tại Mường Than đã làm 6 người chết, 2 người mất tích và 10 người bị thương. Tại xã Lê Lợi, một người dân di chuyển qua suối không may bị nước lũ cuốn trôi. Về tài sản, 28 ngôi nhà bị sập đổ hoàn toàn, 224 nhà hư hỏng hoặc ngập lụt. Tổng giá trị thiệt hại ước tính khoảng 270 tỷ đồng. Các lĩnh vực chịu ảnh hưởng trực tiếp bao gồm:

• Nông nghiệp: 408ha lúa và hoa màu bị tàn phá, thiệt hại ước 400 triệu đồng.

• Thủy sản: Ao nuôi bị sạt lở, vỡ bờ, thất thoát cá trị giá 50 triệu đồng.

• Hạ tầng: 12 điểm sạt lở trên Quốc lộ 12 và 4H với khối lượng 3.000m3 đất đá, thiệt hại giao thông và thủy lợi khoảng 220 triệu đồng.

• Nhà ở: Hư hỏng thiết bị điện, ướt thóc, sập tường, thiệt hại ước 48 triệu đồng.

Dữ liệu này phản ánh mức độ lan truyền nhanh của thiệt hại từ khu vực rộng lớn sang từng hộ gia đình cụ thể.

Công tác ứng phó và hỗ trợ khắc phục hậu quả

Ngay sau khi bão đổ bộ, Công tác ứng phó và hỗ trợ khắc phục hậu quả được đẩy mạnh với sự chỉ đạo quyết liệt từ Trung ương. Ngày 17 tháng 7, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 49/CĐ-TTg, yêu cầu các địa phương miền núi phía Bắc chủ động ứng phó, sẵn sàng đối phó với mọi tình huống xấu nhất có thể xảy ra.

Để đảm bảo an toàn tính mạng nhân dân, hệ thống cảnh báo sớm được kích hoạt tối đa, gửi hơn 10,3 triệu tin nhắn qua nền tảng Zalo đến người dân trong vùng nguy hiểm. Lực lượng chức năng đã sơ tán khẩn cấp 1.686 người khỏi khu vực sạt lở và ngập lụt, huy động hơn 200 chiến sĩ thuộc lực lượng vũ trang và công an tỉnh tham gia giải cứu, vận chuyển lương thực.

Sau khi mưa ngớt, ưu tiên hàng đầu chuyển sang tìm kiếm người mất tích, cứu chữa thương binh và vệ sinh môi trường phòng chống dịch bệnh. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh đã tiếp nhận mặt bằng để xây dựng lại nhà ở cho 24 hộ dân mất trắng nhà cửa.

Bên cạnh việc rà soát lại phương án tái định cư cho các vùng nguy cơ cao và khôi phục hạ tầng như thủy lợi, điện viễn thông, việc theo dõi chặt chẽ bản tin dự báo thời tiết vẫn là biện pháp nền tảng giúp người dân và chính quyền luôn sẵn sàng ứng phó, không để bị động trước các tình huống tiếp theo.