Lạng Sơn có hay bị bão không? Địa phương này hiếm khi chịu tác động trực tiếp của bão nhiệt đới, tuy nhiên thường xuyên đối mặt với nguy cơ mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất do hoàn lưu bão hoặc áp thấp nhiệt đới gây ra. Những hiện tượng thời tiết cực đoan này đã từng gây ra những thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản, điển hình là vụ bão số 11 (Matmo) khiến tỉnh Sơn phải gánh chịu mức thiệt hại ước tính lên tới 1.050 tỷ đồng.

Thiệt hại vật chất và hạ tầng do bão số 11 (Matmo)

Cơn bão số 11 (Matmo) để lại dấu ấn nghiêm trọng lên hệ thống cơ sở hạ tầng và đời sống người dân Lạng Sơn. Tổng giá trị thiệt hại ước tính vượt mốc 1.050 tỷ đồng.

Số liệu sơ bộ ghi nhận khoảng 5.100 hộ dân chịu tác động trực tiếp. Mười ngôi nhà bị sập hoàn toàn. Sáu mươi ba công trình sạt lở đất.

Hai nghìn một trăm năm mươi tám hộ bị ngập úng. Hai nghìn năm trăm bảy mươi bảy hộ bị cô lập. Hai trăm bốn chín nhà chịu nguy cơ sạt lở.

Ngành nông nghiệp ghi nhận hơn 3.894 ha lúa và 1.028 ha hoa màu bị ngập. Ba mươi ha cây ăn quả gãy đổ. Năm mươi tám ha rừng bị quật ngã. Hệ thống giáo dục ghi nhận chín cơ sở bị ảnh hưởng.

Mạng lưới giao thông bị tổn thương nặng với 668 điểm sạt lở hoặc ngập lụt. Khối lượng đất đá sạt lở ước tính trên 50.165 mét khối. Ngành điện lực ghi nhận 29 cột điện gãy đổ.

Gần 46.500 khách hàng mất điện. Mạng viễn thông tại các xã vùng sâu bị cắt đứt. Công trình thủy lợi ghi nhận hơn 100 hạng mục hư hỏng.

Đập thủy điện Bắc Khê 1 xảy ra sự cố vỡ một phần vai đập dài khoảng 4 mét. Thiệt hại riêng cho công trình này ước tính khoảng 50 tỷ đồng.

Mưa lớn kéo dài khiến độ ẩm đất nhiều khu vực vượt ngưỡng 85%. Đất gần trạng thái bão hòa. Nước không thể thấm xuống. Dòng chảy mặt gia tăng đột biến. Lũ quét hình thành nhanh chóng.

Tình hình ngập lụt và sạt lở tại các địa bàn trọng điểm

Các khu vực trọng điểm chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tình trạng ngập lụt. Cụ thể, nước đã bao phủ các xã Yên Bình, Vân Nham, Hữu Lũng, Tuấn Sơn, Cai Kinh, Thất Khê, Tràng Định và Quốc Việt.

Tại trạm thủy văn Lạng Sơn, mực nước sông Kỳ Cùng được ghi nhận ở mức 251,41 mét, thấp hơn mức báo động 1. Trong khi đó, trạm thủy văn Hữu Lũng đo thấy sông Trung đạt 24,19 mét, vượt báo động 3 là 5,19 mét và dòng nước vẫn đang lên chậm.

Ở trạm Văn Mịch, sông Bắc Giang đạt đỉnh 195,73 mét vào ngày 7/10, cao hơn báo động 3 là 5,73 mét, mực nước đã bắt đầu hạ. Hậu quả là giao thông liên xã bị cô lập do nhiều tuyến đường sạt lở taluy dương và taluy âm, đất đá tràn xuống mặt đường.

Một số cầu ngầm bị ngập cục bộ, khiến phương tiện không thể lưu thông an toàn. Lực lượng chức năng phải bố trí người trực chốt tại các biển báo sạt lở đã được cắm ở những khu vực nguy hiểm. Tình trạng ngập úng kéo dài gây đảo lộn sinh hoạt người dân, làm ô nhiễm nguồn nước sạch và tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh sau khi nước rút.

Lịch sử thiên tai và mức độ thường xuyên xảy ra

Vị trí địa lý với đồi núi dốc đứng, lòng chảo hẹp của Lạng Sơn khiến mưa lớn tích tụ nhanh, tạo điều kiện cho lũ quét hình thành bất ngờ dù tỉnh hiếm khi hứng chịu trực tiếp đường đi của bão. Hoàn lưu bão hoặc áp thấp nhiệt đới mới là tác nhân thường gặp.

Lịch sử thiên tai nơi đây ghi nhận nhiều sự kiện nghiêm trọng, điển hình là trận lũ tháng 7 năm 2014 do bão Thần Sấm (bão số 2) và áp thấp nhiệt đới gây ra. Lượng mưa ghi nhận tại Mẫu Sơn đạt 416 mm, trong khi Chi Lăng, Bắc Sơn, Lộc Bình và Thành phố Lạng Sơn lần lượt đo được 158 mm, 185 mm, 181 mm và 157 mm. Mực nước sông Kỳ Cùng dâng cao tới 257,25 mét, vượt báo động 3 mức 0,75 mét.

Hậu quả là nước ngập sâu đến mái nhà, hàng trăm hộ kinh doanh tại chợ Giếng Vuông phải di dời và giao thông trong thành phố bị cô lập hoàn toàn. Sự cố này khiến ba người thiệt mạng do lũ cuốn. Tính đến thời điểm đó, đây là lần thứ ba thành phố Lạng Sơn chịu cảnh ngập lụt nghiêm trọng, đánh dấu mốc từ năm 1985.

So với Thần Sấm, bão Matmo năm 2025 có phạm vi ảnh hưởng rộng hơn, kéo theo số lượng hộ bị cô lập và ngập úng tăng cùng mức độ tổn thất cơ sở hạ tầng trên diện rộng hơn. Địa hình phức tạp và mưa lớn kéo dài vẫn là những yếu tố nền tảng duy trì mối đe dọa thường trực đối với khu vực này.

Công tác chỉ đạo và hỗ trợ khắc phục hậu quả

Ngay khi sự việc xảy ra, Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn đã triển khai ngay các biện pháp ứng phó. Ông Đoàn Thanh Sơn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, trực tiếp chỉ đạo công tác tại các địa bàn Thất Khê, Tràng Định và Quốc Việt. Cùng lúc đó, bà Đoàn Thị Hậu, Phó Bí thư thường trực Tỉnh ủy, dẫn đầu đoàn công tác xuống tận Hữu Lũng, Thiện Tân, Vân Nham và Yên Bình để đôn đốc.

Về phía Trung ương, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt việc hỗ trợ 30 tỷ đồng từ nguồn dự trữ ngân sách nhà nước. Lực lượng vũ trang tỉnh cũng nhanh chóng huy động hơn 5.000 cán bộ, chiến sĩ tham gia khắc phục. Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh phối hợp chặt chẽ với Công an, bộ đội và dân quân tự vệ để thực hiện phương châm “bốn tại chỗ”.

Bộ Quốc phòng đã điều trực thăng vận chuyển hàng cứu trợ đến các khu vực bị ảnh hưởng như Vân Nham, Tuấn Sơn và Yên Bình. Người dân được sơ tán khẩn cấp, nhu yếu phẩm được phân phối đúng lúc. Tỉnh đoàn thành lập các tổ phản ứng nhanh, vận động đoàn viên thanh niên tham gia đắp đê, gia cố bờ kè.

Các lực lượng cũng tập trung dọn dẹp bùn đất tại trường học, trạm y tế, phun tiêu độc và ưu tiên vệ sinh môi trường sau khi nước rút. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh cùng Quỹ Cứu trợ tỉnh Lạng Sơn đã mở tài khoản để tiếp nhận các khoản ủng hộ. Mọi hoạt động cứu trợ đều được giám sát chặt chẽ, đảm bảo minh bạch trong sử dụng kinh phí và huy động tối đa nguồn lực xã hội.