Cơn bão Bualoi vừa qua đã gây ra tình trạng mía vừa gãy đổ do sức gió vừa thối rễ do nước ngập, kéo theo khoản tổn thất lên tới hàng chục tỷ đồng cho bà con vùng trồng cây công nghiệp.

Thảm họa kép: đổ ngã do gió và ngập úng do nước

Khu vực xã Thành Vinh chứng kiến hơn 410 ha mía chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch bị phá hủy nặng nề do sự chồng chéo của hai yếu tố thời tiết cực đoan. Khác với cây trồng chỉ bị gãy thân nhưng rễ vẫn còn sống khi chịu tác động của gió, mía khi bị nhấn chìm trong nước đục sẽ trải qua quá trình phân hủy nội tại không thể đảo ngược.

Mưa lớn từ hoàn lưu bão khiến sông Bưởi dâng cao, tràn bờ và bao phủ các cánh đồng trong nhiều ngày. Điều kiện thiếu oxy kéo dài đã làm bộ rễ mía ngừng hô hấp, dẫn đến hoại tử lan rộng và hủy hoại toàn bộ diện tích cây trồng.

Yếu tố làm trầm trọng thêm thiệt hại chính là hạ tầng tiêu nước chưa được hoàn thiện. Tại khu đất Chín Mẫu, nhiều tuyến mương được xây dựng với độ dốc ngược, khiến đoạn cuối kênh lại cao hơn đoạn đầu.

Thiết kế này cản trở dòng chảy tự nhiên, khiến nước mưa bị giữ lại thay vì thoát ra ngoài. Ngay cả khi mưa đã ngớt, mực nước vẫn đọng lại hàng tuần, tiếp tục bào mòn rễ và đẩy nhanh tốc độ chết cây, để lại cảnh tượng ruộng mía trắng xóa, gây đau xót cho người dân địa phương.

Tính toán thiệt hại kinh tế: khi nào nên thu hoạch khẩn cấp?

Tổng mức thiệt hại vật chất tại địa phương được ước tính khoảng 50 tỷ đồng cho 410,9 ha mía, phản ánh gánh nặng tài chính cực lớn. Trong đó, ông Nguyễn Đình Thanh (61 tuổi, thôn Tân Long) là một trong những hộ chịu tổn thất nghiêm trọng nhất khi mất trắng 3 ha mía sắp đến kỳ thu hoạch. Với chi phí đầu tư trung bình hơn 3 triệu đồng/sào cho giống, phân bón, nhân công và máy móc, tổng vốn ông Thanh bỏ ra cho 3 ha lên tới 180 triệu đồng.

Nếu sản xuất thuận lợi, diện tích này dự kiến cho ra gần 400 tấn mía, mang về doanh thu khoảng 500 triệu đồng và lãi ròng hơn 200 triệu đồng theo hợp đồng với nhà máy. Tuy nhiên, bão Bualoi đã xóa sổ toàn bộ kế hoạch kinh tế này.

Cảnh ngộ tương tự cũng xảy ra với bà Nguyễn Thị Lương (60 tuổi, thôn Lộc Phượng 1). Gia đình bà đầu tư hơn 60 triệu đồng cho hơn 1 ha mía. Dù cây phát triển tốt, nhưng nước lũ từ bão số 10 dâng cao đã nhấn chìm ruộng mía suốt 5 ngày liên tiếp. Khi nước rút, mía bị dập nát và chết dần. Với 8 thành viên trong gia đình phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thu từ cây mía, việc mất trắng này đồng nghĩa với việc cắt đứt nguồn sống duy nhất của cả nhà.

Chu kỳ bất lợi tiếp tục lặp lại khi ông Thanh nhận thấy việc tiếp tục canh tác trở nên khó khăn. Sau 3 năm thuê đất, 2 năm liên tiếp ông đối mặt với mất mùa do thiên tai. Vụ ngập tháng 7/2024 khiến ruộng mía chết rũ, và việc phải tái đầu tư sau hai năm trắng tay khiến quỹ vốn của gia đình cạn kiệt. Tình trạng này buộc nhiều hộ dân phải cân nhắc việc trả lại đất do không đủ khả năng tài chính cho vụ tiếp theo.

Nguyên nhân sâu xa: địa hình lòng chảo và hạ tầng thủy lợi

Tình trạng ngập úng nghiêm trọng tại Thành Vinh bắt nguồn từ hai yếu tố địa lý và kỹ thuật. Địa hình trũng thấp ở khu vực Đồng Chín Mẫu (thôn Tân Long) khiến nước mưa tự động tụ tập và ứ đọng lâu dài.

Bên cạnh đó, ông Trịnh Ngọc Khắc, Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Thành Vinh, nhận định rằng lỗi thiết kế thủy lợi là nguyên nhân chính khiến nước không thể thoát. Nhiều đoạn mương có cao trình không phù hợp, thậm chí bị ngược độ dốc, vi phạm nguyên tắc thoát nước cơ bản. Hệ quả là nước chỉ có thể chảy vào ruộng mà không thể rút ra ngoài, khiến tình trạng ngập úng kéo dài cả tuần sau khi mưa tạnh.

Thực trạng này được xác nhận bởi ông Bùi Thanh Hiếu, Trưởng Phòng Kinh tế – UBND xã Thành Vinh. Ông cho biết trong đợt mưa lũ từ ngày 28 đến 30/9/2025, ngập úng đã ảnh hưởng trực tiếp đến 410,9 ha mía trên toàn xã.

Đặc biệt, 30 ha mía thuộc sở hữu của các hộ dân đang trong giai đoạn chuẩn bị thu hoạch bị thối rũ nặng nề do nước mưa bão không rút hết. Sự kết hợp giữa địa hình bất lợi, hạ tầng yếu kém và lượng mưa lớn bất thường đã tạo ra khủng hoảng kép, khiến nông dân không thể tự bảo vệ mùa màng khi hệ thống phòng thủ thiên tai vốn đã mong manh.

Biện pháp khắc phục ngay sau bão: tiêu nước và dọn dẹp

Bước đầu tiên sau khi nước rút là khẩn trương tháo kiệt nước và vệ sinh đồng ruộng. Đào vét mương rãnh giúp giảm thiểu tình trạng mía chết thêm do úng, đồng thời ngăn chặn nấm bệnh lây lan từ nước đọng. Việc thu dọn nhanh chóng xác mía thối cũng rất quan trọng để tránh tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển, bảo vệ những cây còn sót lại.

Tuy nhiên, công tác khôi phục đang bị cản trở bởi tình trạng thiếu hụt vốn. Ông Thanh chia sẻ rằng hiện tại gia đình không còn tiền thuê nhân công dọn dẹp tàn dư mía chết, khiến việc chuyển đổi sang trồng vụ ngô đông trở nên bất khả thi. Sau 10 tháng đầu tư chăm sóc, việc mất trắng đã khiến nhiều hộ dân không có khả năng tái đầu tư. Để vượt qua giai đoạn này, bà con cần được hỗ trợ nhân công và giống cây ngắn ngày.

Để đánh giá khả năng phục hồi, nông dân nên kiểm tra độ ẩm đất và tình trạng rễ. Nếu rễ vẫn còn sống, cây có thể dần hồi phục; ngược lại, nếu rễ đã thối hoàn toàn, việc phá bỏ để trồng lại cây ngắn ngày là giải pháp khả thi. Ngô đông là lựa chọn phù hợp nhờ chu kỳ sinh trưởng ngắn, giúp thu hoạch nhanh và tạo nguồn thu nhỏ trang trải chi phí sinh hoạt.

Phòng ngừa đổ ngã cho mùa mưa bão tới: kỹ thuật canh tác

Cơn bão Bualoi để lại bài học quý giá về kỹ thuật canh tác thích ứng với thời tiết cực đoan. Nông dân cần áp dụng biện pháp lên luống cao để rễ mía tránh ngập úng, duy trì khả năng hô hấp.

Tại những khu vực trũng thấp, việc cắm cọc hoặc chèn chống giúp giữ thân mía thẳng, giảm thiểu nguy cơ đổ ngã do gió, đặc biệt hiệu quả với vùng đất mềm. Bón bổ sung kali và lân cũng góp phần tăng độ cứng cho thân và kích thích rễ phát triển, nâng cao sức chống chịu. Chọn giống mía kháng đổ ngã và chịu úng tốt là nền tảng quan trọng để thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh kỹ thuật, mô hình liên kết sản xuất cũng được duy trì. HTX Dịch vụ nông nghiệp Thành Vinh đã ký hợp đồng bao tiêu với nhà máy mía đường Việt Nam – Đài Loan, cam kết thu mua 253 ha mía, dự kiến thu hoạch vào đầu tháng 12/2025.

Hợp đồng này mang lại sự an tâm về đầu ra, nhưng giá trị kinh tế chỉ thực sự được phát huy khi cây mía tồn tại được đến ngày thu hoạch. Mía vốn là cây trồng xóa đói giảm nghèo, nhưng một cơn bão có thể xóa sạch thành quả, khiến công tác phòng ngừa trở thành biện pháp tối ưu.

Bài học từ thực tế: tái đầu tư và hỗ trợ nông dân

Nhiều hộ dân đối mặt với tình trạng không có vốn để tái đầu tư cho vụ mía tiếp theo. Ông Thanh bày tỏ lo ngại rằng sau 3 năm thuê đất, 2 năm liên tiếp mất mùa, gia đình không còn tiền để canh tác và có thể phải trả lại đất. Tình trạng này cảnh báo nguy cơ bỏ cuộc, dẫn đến phá sản và đói nghèo nếu không được can thiệp kịp thời.

Để khắc phục, cần có các gói hỗ trợ vốn hoặc giống cây ngắn ngày như ngô đông. Hỗ trợ vốn giúp nông dân mua giống và phân bón, trong khi hỗ trợ giống giúp giảm chi phí ban đầu. Mô hình liên kết với nhà máy mía đường Việt Nam – Đài Loan qua HTX Dịch vụ nông nghiệp Thành Vinh đã đảm bảo đầu ra ổn định, nhưng chưa giải quyết được vấn đề đầu vào khi thiên tai ập đến.

Chính quyền địa phương cần ban hành chính sách hỗ trợ kịp thời, bao gồm vay vốn ưu đãi, hỗ trợ nhân công dọn dẹp và cung cấp giống cây trồng mới. Toàn xã Thành Vinh ghi nhận hơn 400 ha mía bị mất trắng sau bão Bualoi gây mưa lớn và ngập úng kéo dài.

Con số 400 ha không chỉ phản ánh quy mô thảm họa mà còn là nỗi đau của hàng trăm hộ gia đình. Ông Thanh nghẹn ngào chia sẻ rằng công sức và tiền bạc của 10 tháng trời lao động đều đã tan biến.

Nhu cầu tiêu thụ đường trên thị trường vẫn duy trì đà tăng nhẹ, nhưng ngành mía đường đang đối mặt với nhiều thách thức dài hạn. Trước mắt, người nông dân cần sự giúp đỡ để vượt qua khủng hoảng do thiên tai, hạ tầng yếu kém và thiếu hỗ trợ.

Giải pháp không nằm ở việc đổ lỗi mà cần hành động đồng bộ từ chính quyền, doanh nghiệp và người nông dân. Mía đổ ngã sau bão là bài học đắt giá về sự mong manh của nông nghiệp, tầm quan trọng của hạ tầng và sự cần thiết của hỗ trợ. Cùng nhau vượt qua khó khăn, bà con sẽ xây dựng lại cuộc sống vững chắc hơn.