Mưa sao băng là hiện tượng thiên văn xảy ra khi Trái Đất di chuyển qua vùng chứa mảnh vụn trong vũ trụ. Sự cọ xát của các hạt này với khí quyển tạo nên những vệt sáng lấp lánh trên bầu trời đêm.

Mưa sao băng rồng lửa là gì và thời điểm quan sát

Draconids, hay còn gọi là mưa sao băng “rồng lửa”, là một trong những trận mưa sao băng thất thường nhất. Nguồn gốc của nó nằm ở sao chổi 21P/Giacobini-Zinner.

Khi sao chổi này di chuyển trên quỹ đạo quanh Mặt Trời, nó để lại một vệt bụi dày đặc. Trái Đất cắt ngang qua vệt này vào đầu tháng 10 hàng năm.

Điểm đặc biệt của Draconids là cường độ thay đổi đột ngột. Có năm, bạn chỉ thấy 5 sao băng mỗi giờ.

Nhưng vào năm 1933 và 1946, con số này từng nhảy vọt lên hàng nghìn vệt mỗi giờ. Tên gọi “rồng lửa” bắt nguồn từ chòm sao Draco, vì các vệt sáng dường như tỏa ra từ trung tâm chòm sao này.

Ở Việt Nam, bạn có thể quan sát hiện tượng này vào đêm 8 rạng sáng 9/10. Thời điểm cực đại thường rơi vào khoảng 0h00 đến 4h00 sáng.

Bạn nên tìm một vị trí có góc nhìn rộng về phía Bắc. Ánh trăng hoặc đèn đường sẽ làm lu mờ các vệt sáng yếu. Chỉ cần nằm yên và chờ đợi, mắt thường là công cụ đủ tốt.

Vì sao xuất hiện mưa sao băng

Thực chất, hiện tượng này không liên quan đến những ngôi sao thực sự rơi xuống. Đó là kết quả của việc các mảnh vật chất vũ trụ, thường là tàn dư từ các sao chổi, lao vào bầu khí quyển Trái Đất với tốc độ cực nhanh, khoảng 100.000 km/h.

Tại độ cao xấp xỉ 96 km, lực ma sát với các phân tử không khí tạo ra nhiệt độ lên tới 1.648°C, đủ để đốt cháy phần lớn các mảnh vỡ này trước khi chúng kịp chạm tới mặt đất. Nguồn gốc chính của những cơn mưa sao băng là các sao chổi – những thiên thể chứa hỗn hợp băng, bụi và đá.

Khi di chuyển đến gần Mặt Trời, nhiệt lượng khiến lớp băng trên sao chổi thăng hoa, giải phóng vô số mảnh vụn dọc theo quỹ đạo của nó. Do Trái Đất quay quanh Mặt Trời, hành tinh của chúng ta thường xuyên cắt ngang qua những dải bụi dày đặc này.

Khi đi qua vùng quỹ đạo cũ của sao chổi, hàng nghìn mảnh thiên thạch nhỏ cùng lúc đi vào khí quyển, bốc cháy và tạo thành những vệt sáng rực rỡ trên bầu trời. Chỉ một số ít mảnh đá đủ lớn mới tồn tại đủ để rơi xuống bề mặt Trái Đất, và khi đó chúng mới được gọi là thiên thạch.

Tại sao mưa sao băng lại xuất hiện theo chu kỳ

Giải thích hiện tượng này bằng cơ học quỹ đạo. Trái Đất quay quanh Mặt Trời theo một chu trình cố định kéo dài 365 ngày. Dải bụi vũ trụ từ các sao chổi cũng nằm trên những quỹ đạo hình elip ổn định.

Mỗi năm vào cùng một thời điểm, Trái Đất sẽ quay về đúng giao điểm cắt ngang vệt bụi đó. Đây là lý do mưa sao băng xuất hiện theo chu kỳ hằng năm.

Tuy nhiên, mật độ sao băng không cố định. Quỹ đạo của Trái Đất cắt qua vệt bụi chính, đi qua các nhánh bụi dày đặc hơn hoặc loãng hơn. Thiên văn như Jenniskens P. ghi nhận có khoảng 600 trận mưa sao băng được ghi nhận, trong đó 100 trận là chính thức.

International Astronomical Union (IAU) chịu trách nhiệm đặt tên chính thức cho chúng dựa trên chòm sao gốc. Sự tiến hóa của vệt bụi theo thời gian, cùng với lực hấp dẫn từ các hành tinh lớn, khiến một số trận mưa sao băng mạnh lên hoặc yếu đi qua từng thập kỷ. Bạn sẽ thấy rõ sự chênh lệch này khi so sánh các năm quan sát.

Cách quan sát mưa sao băng đẹp nhất

Để chiêm ngưỡng mưa sao băng, bạn không cần ống nhòm hay kính thiên văn, chỉ cần tìm nơi tối, tránh xa ô nhiễm ánh sáng và đèn đường. Thời điểm vàng là vài giờ trước khi bình minh, vì lúc này Trái Đất quay phần mặt đất bạn đang đứng về phía quỹ đạo di chuyển, tương tự như xe chạy vào đàn côn trùng, giúp hứng nhiều sao băng hơn so với giờ sau hoàng hôn. Hãy để mắt thích nghi với bóng tối trong 15 đến 20 phút, tuyệt đối không nhìn vào màn hình điện thoại sáng. Dưới đây là lịch các trận mưa sao băng:

  • Perseid diễn ra vào tháng 8, đạt đỉnh ngày 12-13/8 với tốc độ 100 vệt/giờ.
  • Geminid xuất hiện giữa tháng 12, cực điểm 13-14/12, mật độ 120-150 vệt/giờ.
  • Leonid rơi vào giữa tháng 11, đỉnh điểm 17-18/11, thường bùng nổ mỗi 33 năm.
  • Orionid diễn ra vào tháng 10, cực điểm 21-22/10, khoảng 50-70 vệt/giờ.

Người quan sát ở Bắc bán cầu sẽ có góc nhìn rộng và thuận lợi hơn. Ánh Trăng sáng hay mây mù là yếu tố cản trở, nên chọn ngày không trăng và trời quang. Bạn nên nằm ngửa, thư giãn và kiên nhẫn chờ đợi, vì mỗi vệt sáng có thể kéo dài vài giây hoặc biến mất ngay lập tức.

Phân biệt sao băng và sao chổi

Sao băng là hiện tượng khí quyển. Đó là mảnh vỡ nhỏ bốc cháy khi lao vào không khí Trái Đất. Còn sao chổi là một thiên thể thực sự, cấu tạo từ băng và bụi, quay quanh Mặt Trời. Sao chổi có thể nhìn thấy bằng mắt thường khi đuôi của nó phản chiếu ánh sáng Mặt Trời. Một sao chổi có thể kéo dài hàng triệu km. Sao băng chỉ tồn tại trong vài giây trên bầu trời.