Quảng Ngãi Có Hay Bị Bão Không? Tần Suất Đổ Bộ, Nguy Cơ Mưa Lũ & Cẩm Nang Ứng Phó

Quảng Ngãi là một trong những trọng điểm bão lũ khốc liệt nhất tại khu vực miền Trung, trung bình mỗi năm phải hứng chịu trực tiếp từ 1 đến 2 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới và chịu ảnh hưởng hoàn lưu của 2 đến 3 cơn bão khác, tập trung cao điểm từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm. Với địa hình sườn dốc hiểm trở phía Tây đổ dồn nước về các thung lũng sông Trà Khúc, sông Vệ cùng tuyến bờ biển dài 129 km và huyện đảo tiền tiêu Lý Sơn, bão đổ bộ vào Quảng Ngãi luôn kéo theo chuỗi thiên tai liên hoàn nguy hiểm: sóng thần triều dâng tàn phá đê kè ven biển, gió giật quật đổ nhà cửa công trình, và mưa đặc biệt lớn gây lũ quét, sạt lở núi kinh hoàng tại các huyện vùng cao.

Nguyên nhân khiến Quảng Ngãi trở thành tâm điểm hứng chịu bão lũ miền Trung

Bản chất bão lũ tại Quảng Ngãi được định hình bởi sự kết hợp của nhiều yếu tố khí tượng hải văn và địa hình đặc thù của dải đất Nam Trung Bộ. Về mặt vị trí địa lý, Quảng Ngãi nằm ngay trên “hành lang di chuyển” quen thuộc của các cơn bão hình thành từ Tây Bắc Thái Bình Dương vượt qua eo biển Philippines đi vào biển Đông vào giai đoạn cuối năm.

Từ tháng 9 đến tháng 11, dải hội tụ nhiệt đới (ITCZ) hoạt động mạnh mẽ nhất ở dải vĩ độ 14° – 16° Bắc, vắt ngang qua lãnh thổ Quảng Ngãi. Khi bão nhiệt đới di chuyển trên dải hội tụ này, gặp nguồn năng lượng dồi dào từ mặt nước biển Đông ấm (trên 28°C), bão thường tăng cấp rất nhanh thành bão mạnh đến siêu bão trước khi tiến sát bờ biển tỉnh nhà.

Hơn thế nữa, theo quy luật của đặc trưng khí hậu thời tiết Quảng Ngãi, thời kỳ bão đổ bộ cũng là lúc các đợt không khí lạnh lục địa mạnh từ phía Bắc tràn xuống. Sự tương tác phức tạp giữa luồng không khí lạnh khô và hoàn lưu mây bão nóng ẩm tạo nên hiện tượng nhiễu động đối lưu mãnh liệt, khiến bão di chuyển chậm lại, quần thảo trên đất liền lâu hơn và gây ra những trận mưa xối xả kéo dài nhiều ngày đêm.

Hai hình thái rủi ro thiên tai khốc liệt nhất khi bão tràn qua Quảng Ngãi

1. Sóng cồn, triều dâng và cô lập huyện đảo Lý Sơn

Nằm ngoài khơi cách đất liền 15 hải lý, huyện đảo Lý Sơn là tuyến phòng thủ tiền tiêu đầu tiên hứng trọn sức tàn phá của bão biển. Khi các cơn bão mạnh cấp 11 – 13 quét qua, sóng biển tại Lý Sơn có thể dâng cao từ 4 đến 7 mét, cuồn cuộn đánh tràn qua các bờ kè chắn sóng, xé toạc các tuyến đường ven biển và đe dọa trực tiếp các âu neo đậu tàu thuyền tại vũng An Hải, An Vĩnh.

Gió bão gầm rú với sức giật trên cấp 14 – 15 có thể cuốn phăng mái tôn, bẻ gãy các cột ăng-ten phát sóng và quật đổ hàng loạt cây cối trên đảo. Toàn bộ huyện đảo bị cô lập hoàn toàn với đất liền từ 5 đến 10 ngày do tàu thuyền không thể xuất bến, đặt ra thách thức cực kỳ lớn về bài toán dự trữ lương thực, nước ngọt và cơ số thuốc y tế khẩn cấp.

2. Lũ chồng lũ, ngập lụt ven sông và lũ quét kinh hoàng miền Tây

Tại đất liền, hoàn lưu bão kết hợp sườn núi Trường Sơn nâng đỡ tạo nên lượng mưa dồn dập vào mùa lũ ở Quảng Ngãi với tổng vũ lượng đo được từ 500 – 900 mm/đợt. Sông Trà Khúc và sông Vệ là hai hệ thống sông có độ dốc lưu vực lớn, nước lũ từ các huyện miền núi Ba Tơ, Minh Long, Sơn Hà dồn về hạ du chỉ trong vòng 6 – 10 giờ.

Nước sông dâng cao đột ngột tràn qua các tuyến đê bao làm ngập sâu từ 1 đến 3 mét tại hàng chục xã vùng trũng thuộc các huyện Tư Nghĩa, Nghĩa Hành, Mộ Đức và thành phố Quảng Ngãi. Trong khi đó, tại các sườn đồi núi cao, mưa dầm dề làm đất đá bị bão hòa nước dẫn đến nguy cơ nứt núi, sạt trượt taluy đất và tạo thành những dòng lũ bùn đá kinh hoàng san phẳng các bản làng người H’re, Cor như đã từng xảy ra tại huyện Trà Bồng và Tây Trà.

Bảng thống kê các cơn bão mạnh lịch sử từng tàn phá tỉnh Quảng Ngãi

Dưới đây là dữ liệu ghi nhận về những cơn bão có sức tàn phá khủng khiếp nhất đổ bộ vào vùng biển và đất liền Quảng Ngãi trong những năm qua:

3. Vai trò điều tiết cắt lũ của hệ thống hồ chứa thủy điện Đăkđrinh và hồ Nước Trong

Để giảm thiểu lưu lượng nước lũ đổ dồn dập về đồng bằng hạ du thành phố Quảng Ngãi, hệ thống các công trình thủy lợi – thủy điện bậc thang thượng nguồn giữ vai trò đặc biệt sống còn. Công trình hồ chứa nước Nước Trong (huyện Tây Trà cũ, nay thuộc huyện Trà Bồng) với dung tích gần 290 triệu m³ nước và công trình thủy điện Đăkđrinh (huyện Sơn Tây) với dung tích gần 250 triệu m³ nước được vận hành theo quy trình liên hồ chứa nghiêm ngặt.

Trước khi bão đổ bộ, các hồ chứa chủ động hạ thấp mực nước đón lũ, tích trữ hàng trăm triệu mét khối nước thượng nguồn, giúp cắt giảm đỉnh lũ từ 15% đến 30% cho vùng hạ du sông Trà Khúc. Tuy nhiên, khi dung tích phòng lũ đã đầy và mưa lớn tiếp tục trút xuống, việc xả tràn điều tiết bắt buộc phải phối hợp nhịp nhàng với thời điểm triều kiệt ngoài cửa biển để tránh hiện tượng nước biển dâng ngăn cản dòng thoát lũ ra đại dương.

4. Trang thiết bị cứu sinh và quy tắc an toàn sống còn cho ngư dân trên biển

Đối với hàng vạn ngư dân đánh bắt hải sản trên các vùng biển Hoàng Sa, Trường Sa và vùng lộng Quảng Ngãi, việc tuân thủ các quy tắc an toàn khi bão xuất hiện là bài học đánh đổi bằng sinh mạng:

• Mỗi tàu cá bắt buộc phải trang bị đầy đủ phao cứu sinh, áo phao tiêu chuẩn cho 100% thuyền viên trên tàu, thiết bị giám sát hành trình VMS hoạt động 24/24 và máy bộ đàm tầm xa sóng HF.
• Khi nhận được thông báo bão, thuyền trưởng phải lập tức xác định vị trí tâm bão, cho tàu chạy vuông góc với hướng di chuyển của bão để nhanh chóng thoát khỏi vùng bán kính gió nguy hiểm (bán kính gió cấp 6, cấp 10).
• Tuyệt đối không neo đậu tàu thuyền sát nhau mà không có đệm lót chống va đập bằng lốp cao su, tránh nguy cơ các thân tàu va chạm làm vỡ mạn tàu hoặc chìm đắm tập thể trong âu thuyền khi có sóng lừng.

Quy trình phòng chống bão và phương án sơ tán khẩn cấp tại Quảng Ngãi

Trước sự khốc liệt của thiên tai bão lũ, tỉnh Quảng Ngãi luôn đặt mục tiêu bảo vệ tính mạng nhân dân lên hàng đầu với phương châm “4 tại chỗ” và kịch bản sơ tán dân cư bài bản:

1. Kế hoạch sơ tán khẩn cấp dân cư trước giờ bão đổ bộ

Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn tỉnh chia vùng rủi ro thành 3 khu vực trọng điểm để kích hoạt lệnh sơ tán bắt buộc hoàn thành trước khi bão đổ bộ từ 6 đến 12 giờ:

• Vùng duyên hải và huyện đảo Lý Sơn: Sơ tán toàn bộ các hộ dân sinh sống trong nhà cấp 4, nhà tạm bợ, lồng bè nuôi trồng thủy sản ven biển vào các trụ sở kiên cố, trường học cao tầng, đồn biên phòng hoặc hầm trú bão chuyên dụng.
• Vùng trũng thấp ven sông Trà Khúc, sông Vệ: Di dời người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai lên các nhà cao tầng có gác lửng kiên cố của hàng xóm hoặc điểm sơ tán tập trung của xã. Di chuyển gia súc, gia cầm lên các khu đồi cao ráo.
• Vùng có nguy cơ sạt lở núi miền Tây: Kiên quyết cưỡng chế sơ tán các cụm dân cư dưới chân vách núi có dấu hiệu nứt đất tại các huyện Ba Tơ, Trà Bồng, Sơn Hà đến nhà văn hóa thôn hoặc trường nội trú an toàn.

2. Biện pháp bảo vệ tàu thuyền đánh bắt xa bờ

Quảng Ngãi có đội tàu đánh bắt xa bờ hơn 4.500 chiếc hoạt động trên ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa. Ngay khi có áp thấp nhiệt đới trên biển Đông, hệ thống thông tin duyên hải và Bộ đội Biên phòng tỉnh lập tức liên lạc kêu gọi tàu thuyền thoát ra khỏi vùng nguy hiểm, hướng dẫn vào các âu tránh trú bão an toàn như Cảng Sa Kỳ, Sa Huỳnh, Cửa Đại, vũng An Hải (Lý Sơn) và thực hiện neo buộc tàu thuyền đúng kỹ thuật nhằm tránh va đập vỡ tàu do sóng lớn.

3. Cẩm nang chuẩn bị của từng gia đình

• Gia cố mái tôn bằng bao cát, chằng dây cáp neo giữ góc nhà; đóng kín các cửa sổ và cài chốt an toàn để tránh gió xoáy giật tung cửa.
• Dự trữ lương thực khô (gạo, mì ăn liền, lương khô), nước sạch uống đóng bình, đèn pin chiếu sáng, pin sạc dự phòng điện thoại và tủ thuốc cứu thương dùng trong tối thiểu 5 – 7 ngày.
• Ngắt cầu dao điện chính khi nước lũ dâng ngập chân tường để loại trừ nguy cơ điện giật nguy hiểm tính mạng.

Câu hỏi thường gặp về bão lũ tại Quảng Ngãi (FAQ)