Tháng lạnh nhất ở tỉnh Bắc Ninh chính là tháng 1 dương lịch với nhiệt độ trung bình toàn tỉnh hạ xuống mức 16,0°C đến 16,5°C, tiếp theo sau là tháng 12 với nhiệt độ trung bình dao động từ 17,2°C đến 17,9°C. Trong những đợt không khí lạnh cực đới tăng cường mạnh từ áp cao Siberi tràn sâu xuống vùng đồng bằng sông Hồng, nhiệt độ ban đêm tại các huyện như Gia Bình, Lương Tài, Yên Phong có thể tụt giảm đột ngột xuống ngưỡng 6°C – 8°C. Đi kèm với nền nhiệt thấp là những đợt gió bấc thổi mạnh qua các khoảng trống đồng bằng và sương mù dày đặc bao phủ mặt sông Cầu, sông Đuống vào rạng sáng, gây ra hiện tượng rét đậm, rét hại diện rộng ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người cao tuổi, trẻ nhỏ và công tác phòng chống rét cho mạ non vụ đông xuân.
📌 Tóm tắt các chỉ số nhiệt độ mùa đông then chốt tại tỉnh Bắc Ninh:
- Tháng lạnh nhất trong năm: Tháng 1 (nhiệt độ trung bình 16,2°C; nhiệt độ thấp nhất từng quan trắc đạt 5,4°C tại trạm khí tượng Bắc Ninh).
- Hai pha thời tiết mùa đông đối lập:
- Pha đầu mùa đông (Tháng 11 – Tháng 12): Rét khô hanh, độ ẩm thấp 75% – 78%, ban ngày hửng nắng hanh vàng dễ chịu, ban đêm nhiệt độ tụt sâu buốt giá.
- Pha cuối mùa đông (Tháng 1 – Tháng 2): Rét ẩm thấu xương, độ ẩm vọt lên trên 85% – 90%, mưa phùn dầm dề và hiện tượng nồm ẩm bắt đầu xuất hiện.
- Số ngày rét đậm, rét hại: Trung bình mỗi mùa đông có từ 15 đến 25 ngày rét đậm (nhiệt độ trung bình ngày $\le 15°C$) và rét hại (nhiệt độ trung bình ngày $\le 13°C$).
- Tác động vi khí hậu đồng bằng: Không có núi cao chắn gió, các đợt gió mùa Đông Bắc quét qua mặt nước sông Cầu làm gia tăng cảm giác rét buốt da thịt.
- Theo dõi nhiệt độ trực tiếp hàng giờ: Tra cứu chỉ số nhiệt độ thực tế và dự báo rét đậm tại chuyên trang nhiệt độ Bắc Ninh hôm nay để chủ động trang bị quần áo ấm và giữ nhiệt cho gia đình.
Mùa đông xứ Kinh Bắc mang đầy đủ phong vị của mùa đông Bắc Bộ. Mặc dù thời tiết giá buốt mang lại nhiều bất tiện trong sinh hoạt và áp lực sưởi ấm cho đàn gia súc gia cầm, cái lạnh mùa đông lại là điều kiện khí hậu quan trọng giúp đất đai nghỉ ngơi, tiêu diệt mầm mống sâu bệnh hại lúa và mang đến cho cảnh quan chùa cổ, làng nghề Bắc Ninh một vẻ đẹp trầm tĩnh, hoài cổ rất riêng biệt.

1. Bảng số liệu chi tiết nền nhiệt độ mùa lạnh tại trạm khí tượng Bắc Ninh
Dưới đây là chuỗi số liệu nhiệt độ đo đạc thực tế nhiều năm tại trạm khí tượng Bắc Ninh, phản ánh sự biến đổi nhiệt độ xuyên suốt 5 tháng mùa lạnh (từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau):
| Tháng quan trắc | Nhiệt độ TB (°C) | Nhiệt độ TB Cao (°C) | Nhiệt độ TB Thấp (°C) | Kỷ lục thấp nhất (°C) | Đặc trưng hình thái thời tiết |
|---|---|---|---|---|---|
| Tháng 11 | 21,5 | 25,8 | 18,2 | 9,8 | Chớm đông, ban ngày hanh vàng dễ chịu, ban đêm se lạnh rõ rệt. |
| Tháng 12 | 17,9 | 21,8 | 14,9 | 6,2 | Rét khô hanh, sương sớm bao phủ đồng bãi, đêm nhiệt độ tụt sâu. |
| Tháng 1 | 16,2 | 19,5 | 13,8 | 5,4 | Tháng lạnh nhất năm! Rét đậm rét hại dồn dập, mưa phùn buốt giá. |
| Tháng 2 | 17,4 | 20,3 | 15,2 | 7,0 | Rét ẩm kéo dài, mưa phùn dầm dề, độ ẩm vọt lên trên 86% gây nồm. |
| Tháng 3 | 20,2 | 23,4 | 18,1 | 10,1 | Cuối mùa lạnh, ấm dần, mưa xuân lất phất chuẩn bị vào mùa lễ hội. |

2. Cơ chế hình thành cái rét tháng 1 và sự phân hóa hai giai đoạn mùa đông
Cái lạnh tháng 1 tại Bắc Ninh được quy định bởi sự thống trị tuyệt đối của khối không khí lạnh cực đới biến tính:
2.1. Nửa đầu mùa đông (Tháng 11 – Tháng 12): Rét khô hanh và ngày nắng đêm buốt
Trong giai đoạn này, các đợt gió mùa Đông Bắc thổi trực tiếp từ lục địa phương Bắc xuống đất liền:
- Khối không khí này di chuyển trên lục địa khô cằn nên độ ẩm tương đối thấp, chỉ từ 75% đến 78%.
- Ban ngày trời trong xanh không mây, ánh nắng vàng hanh rực rỡ làm nhiệt độ có thể tăng lên 22°C – 25°C, mang lại cảm giác dễ chịu.
- Tuy nhiên, khi màn đêm buông xuống, bức xạ nhiệt mặt đất thoát nhanh vào không gian khiến nhiệt độ hạ sâu không phanh, tụt xuống dưới 12°C. Gió heo may khô lạnh làm da dẻ nứt nẻ và có thể xuất hiện sương muối mỏng trên ngọn cỏ vùng đất bãi bồi ven sông Đuống.
2.2. Nửa cuối mùa đông (Tháng 1 – Tháng 2): Rét ẩm buốt giá và hiện tượng nồm
Bước sang tháng 1 và kéo dài sang tháng 2, áp cao lục địa dịch chuyển dần về phía đông bờ biển:
- Gió mùa trước khi vào đồng bằng sông Hồng phải quét qua vịnh Bắc Bộ, hấp thụ một lượng hơi nước khổng lồ rồi thổi vào đất liền theo hướng Đông Bắc – Đông Nam.
- Bầu trời Bắc Ninh chuyển sang màu xám xịt u ám, sương mù bao phủ khắp các ngả đường. Đặc điểm lượng mưa mùa này chuyển hẳn sang dạng mưa phùn li ti dầm dề nhiều ngày.
- Độ ẩm không khí tăng vọt lên trên 88% – 92%. Gió bấc ẩm buốt thổi qua da thịt kết hợp nhiệt độ thấp 13°C – 15°C tạo nên cái rét “cắt da cắt thịt” tê buốt hơn nhiều so với cái rét khô của tháng 12. Sàn nhà, tường gạch bắt đầu xuất hiện hiện tượng đọng sương nồm ẩm.

3. Tác động của giá rét tháng 1 đến sinh kế nông nghiệp và sản xuất công nghiệp
Nền nhiệt độ hạ sâu trong tháng 1 mang đến những tác động đa chiều cho bức tranh kinh tế tỉnh Bắc Ninh:
3.1. Kỹ thuật che phủ nilon chống rét cho mạ non vụ xuân
Tháng 1 là thời điểm nông dân các huyện Yên Phong, Tiên Du, Thuận Thành bước vào vụ gieo mạ lúa xuân:
- Khi nhiệt độ xuống dưới 15°C, cây mạ non ngừng sinh trưởng; nếu nhiệt độ tụt xuống dưới 11°C kéo dài trên 3 ngày, rễ mạ sẽ bị nghẹt và cây mạ bị chết rét hàng loạt.
- Bà con nông dân Bắc Ninh áp dụng nghiêm ngặt kỹ thuật: 100% diện tích mạ non phải được căng vòm nilon trắng trong suốt che kín để tạo hiệu ứng nhà kính giữ ấm. Luôn duy trì mực nước ấm ở rãnh ngập 1/3 chân mạ vào ban đêm để giữ nhiệt độ rễ mạ ổn định trên 15°C. Tuyệt đối không bón đạm urê trong những ngày rét đậm, thay vào đó bổ sung tro bếp mục và phân lân vi sinh để tăng sức đề kháng.
3.2. Phòng chống rét cho đàn vật nuôi gia súc, gia cầm
Tại các trang trại chăn nuôi bò thịt, lợn hướng nạc và gia cầm ở Gia Bình, Lương Tài:
- Người chăn nuôi chủ động che chắn bạt kín hướng gió mùa Đông Bắc, rải lớp đệm lót sinh học bằng trấu khô dày từ 10 – 15cm trong chuồng để giữ ấm bàn chân và bụng cho vật nuôi.
- Bổ sung vào thức ăn tinh bột ngô, cám gạo nấu chín ấm và hòa thêm vitamin C, chất điện giải vào nước ấm cho đàn lợn và đàn gà uống để phòng ngừa bệnh dịch tả, viêm phổi trong đợt rét hại.
3.3. Đảm bảo điều kiện làm việc trong các khu công nghiệp
Với hàng trăm nghìn công nhân làm việc ca kíp tại các KCN Quế Võ, VSIP, Yên Phong:
- Các doanh nghiệp FDI trang bị hệ thống sưởi ấm cục bộ và rèm chắn gió tại các cửa ra vào phân xưởng; phát bổ sung áo khoác nỉ đồng phục mùa đông cho công nhân.
- Các bếp ăn công nghiệp tăng cường thực đơn các món xào, món súp nóng hổi có thêm gừng tỏi để giữ ấm cơ thể, đảm bảo sức khỏe và duy trì năng suất lao động trong những ngày rét đỉnh điểm.
3.4. Bảo vệ rau màu vụ đông trên đất bãi phù sa sông Đuống
Vùng bãi bồi ven sông Đuống và sông Cầu thuộc các huyện Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài là vựa rau củ vụ đông lớn nhất tỉnh Bắc Ninh:
- Chăm sóc khoai tây và cà rốt xuất khẩu: Cái rét tháng 1 kích thích củ khoai tây và cà rốt tích lũy đường và tinh bột, nhưng nếu xảy ra sương muối vào ban đêm, lá cây sẽ bị thâm đen và cháy chóp. Nông dân Bắc Ninh chủ động tưới nước rửa sương sớm bằng hệ thống tưới phun mưa tự động vào lúc 5 – 6 giờ sáng trước khi mặt trời mọc để xua tan lớp tinh thể băng sương bám trên bề mặt lá.
- Che phủ rơm rạ giữ ấm gốc: Sử dụng rơm rạ khô phủ một lớp dày 5 – 7cm quanh gốc bắp cải, su hào và cà chua để giữ nhiệt độ ẩm cho đất, ngăn chặn hiện tượng đất nứt nẻ làm đứt rễ tơ của cây trồng trong những ngày rét hanh khô.

4. Cẩm nang giữ ấm sức khỏe và trải nghiệm ẩm thực mùa đông tại Bắc Ninh
Để tận hưởng một mùa đông an lành, dẻo dai và khám phá trọn vẹn phong vị Kinh Bắc:
4.1. Nguyên tắc giữ ấm y tế cho người cao tuổi và trẻ nhỏ
- Mặc ấm theo nguyên tắc “nhiều lớp”: Thay vì mặc một áo dày cộm, hãy phối hợp 3 lớp áo mỏng: lớp trong cùng ôm sát thấm mồ hôi, lớp giữa len dệt giữ nhiệt và lớp ngoài áo gió cản nước. Cách mặc này giúp không khí cách nhiệt giữa các lớp áo giữ ấm thân nhiệt tốt hơn trước những cơn gió bấc.
- Bảo vệ các vùng cảm biến nhiệt cơ thể: Vùng cổ, bàn chân và đầu là những vị trí dễ bị phong hàn xâm nhập nhất. Cần quàng khăn len, đi tất dày ấm và đội mũ ấm khi ra ngoài trời sáng sớm hoặc đêm muộn.
- Tuyệt đối không dùng bếp than tổ ong sưởi ấm trong phòng kín: Vào những đêm rét hại dưới 10°C, người dân tuyệt đối không đốt than tổ ong, than củi để sưởi trong phòng kín vì khí carbon monoxide (CO) không màu không mùi sẽ gây ngạt thở, tổn thương não vĩnh viễn hoặc tử vong thương tâm. Hãy sử dụng máy sưởi dầu, đèn sưởi gốm hoặc điều hòa hai chiều.
4.2. Thưởng thức phong vị ẩm thực mùa đông ấm nồng đất Kinh Bắc
- Mùa đông tháng 1 là thời điểm lý tưởng nhất để ngồi bên nồi lẩu riêu cua đồng bắp bò sôi sùng sục, thưởng thức bát phở gan cháy Đáp Cầu nóng bỏng lưỡi thơm nồng tiêu ớt, hoặc nhâm nhi chén rượu nếp làng Vân êm nồng bên đĩa nem bùi Ninh Xá.
- Thưởng thức bát cháo chim bồ câu bốc khói hay đĩa bánh tẻ làng Chờ nóng hổi chấm nước mắm ớt cay nồng giúp xua tan hoàn toàn cái lạnh tê buốt da thịt.
4.3. Không khí nhộn nhịp tại các làng nghề truyền thống giáp Tết
Tháng 1 dương lịch cũng là giai đoạn các làng nghề truyền thống Bắc Ninh bước vào mùa sản xuất hối hả nhất:
- Làng tranh Đông Hồ: Các nghệ nhân tất bật in những bức tranh Vinh hoa, Phú quý, Đám cưới chuột trên giấy điệp óng ánh phục vụ người dân trang hoàng nhà cửa đón Tết.
- Làng đúc đồng Đại Bái: Tiếng búa đục đồng vang rộn khắp xóm thôn, các bộ lư đồng, đỉnh đồng bóng loáng được xuất xưởng đi khắp các tỉnh thành cả nước.
- Lựa chọn thời điểm du lịch Bắc Ninh trẩy hội đầu năm: Khám phá không khí tất bật đón Tết cổ truyền mang lại những trải nghiệm văn hóa vô cùng độc đáo.
5. Câu hỏi thường gặp về mùa đông tại tỉnh Bắc Ninh (FAQ)
Mùa đông ở tỉnh Bắc Ninh có bao giờ xảy ra hiện tượng tuyết rơi hay đóng băng không?
Không. Bắc Ninh là một tỉnh hoàn toàn thuộc vùng đồng bằng phù sa sông Hồng với độ cao địa hình chỉ từ 3 đến 7 mét so với mực nước biển. Trong lịch sử quan trắc khí tượng, chưa bao giờ ghi nhận hiện tượng tuyết rơi hay đóng băng tại đây. Nhiệt độ thấp nhất từng đo được tại trạm khí tượng Bắc Ninh trong các đợt không khí lạnh kỷ lục rơi vào khoảng 5,4°C, có thể xuất hiện sương muối mỏng trên ngọn cỏ các bãi bồi ven sông Đuống vào rạng sáng nhưng hoàn toàn không có băng giá hay tuyết.
Thời tiết nồm ẩm mùa đông xuân ở Bắc Ninh kéo dài trong bao lâu và cách khắc phục?
Hiện tượng nồm ẩm thường bắt đầu xuất hiện từ cuối tháng 1 và kéo dài đứt đoạn qua tháng 2 đến hết tháng 3, khi các khối không khí lạnh biến tính mang theo hơi ẩm bão hòa từ biển thổi vào đất liền. Độ ẩm không khí cao trên 90% làm sàn nhà trơn trượt, quần áo lâu khô và nấm mốc dễ sinh sôi. Người dân nên đóng kín cửa các phòng, sử dụng máy hút ẩm hoặc bật điều hòa không khí ở chế độ Dry và dùng khăn khô mềm lau sàn thay vì dùng khăn ướt.
Chăm sóc mạ non vụ xuân vào những ngày rét đậm tháng 1 cần lưu ý những nguyên tắc gì?
Để mạ non không bị chết rét khi nhiệt độ xuống dưới 13°C, bà con nông dân cần che phủ kín 100% diện tích luống mạ bằng nilon trắng trong suốt tạo vòm kín gió. Buổi tối cần dẫn nước ấm vào ngập 1/3 thân cây mạ để giữ nhiệt cho bộ rễ. Tuyệt đối không bón phân đạm urê trong những ngày rét đậm rét hại vì sẽ làm mạ non bị thối rễ, thay vào đó nên rắc tro bếp mục lên mặt luống để giữ ấm và tăng khả năng quang hợp khi hửng nắng.