Tháng lạnh nhất ở Hải Phòng là tháng 1 dương lịch với nhiệt độ trung bình tháng chỉ đạt khoảng 16,3°C, trong đó nhiệt độ ban đêm thường xuyên hạ sâu xuống ngưỡng 12°C – 14°C, cá biệt trong những đợt rét đậm rét hại kỷ lục có thể chạm đáy 5,6°C – 8°C. Nằm ở vùng ven biển duyên hải Đông Bắc Bộ, cái lạnh mùa đông tại thành phố Cảng chịu sự chi phối đặc thù của nền nhiệt độ mùa đông và gió mùa Đông Bắc tại vùng cửa biển Hải Phòng: sự kết hợp giữa nhiệt độ thấp và những luồng gió biển buốt giá mang theo hơi muối mặn làm tăng tốc độ mất nhiệt bề mặt da, mang lại cảm giác rét buốt thấu xương vượt xa sự cảm nhận nhiệt kế đo trong bóng râm.
📌 Tóm tắt nhanh thông tin quan trọng:
- Tháng lạnh nhất trong năm: Tháng 1 (nhiệt độ trung bình 16,3°C, nhiệt độ thấp nhất trung bình 14,1°C, số ngày rét đậm nhiều nhất năm với 7 – 8 ngày).
- Kỷ lục nhiệt độ thấp nhất lịch sử: Trạm Khí tượng Phù Liễn từng ghi nhận mức nhiệt độ chạm đáy lịch sử 5,6°C vào đợt rét hại kỷ lục cuối tháng 1/2016; trạm Hòn Dấu ghi nhận 6,2°C.
- Đặc trưng cái rét vùng biển: Rét buốt kèm gió bấc biển thổi mạnh (cấp 4 – 6), độ ẩm không khí trung bình cao (83% – 88%), gây cảm giác lạnh tê tái hơn vùng nội địa khô ráo.
- Tra cứu nền nhiệt độ mùa đông trực tiếp: Cập nhật nhiệt độ cảm nhận theo giờ và dự báo các đợt không khí lạnh tại nhiệt độ mùa đông thời tiết Hải Phòng để chủ động giữ ấm cơ thể.
1. Tại sao tháng 1 lại là thời điểm lạnh nhất trong năm tại Hải Phòng?
Xét về mặt thiên văn học, ngày Đông chí (khoảng ngày 21 hoặc 22 tháng 12) là thời điểm bán cầu Bắc nhận được ít nhiệt lượng bức xạ mặt trời nhất và có đêm dài nhất trong năm. Tuy nhiên, nhiệt độ bề mặt đất liền và đại dương không hạ xuống mức thấp nhất ngay lập tức do có độ trễ nhiệt (Thermal Lag).
Vào tháng 1 dương lịch, mặt đất và toàn bộ vùng nước biển vịnh Bắc Bộ đã tỏa gần hết lượng nhiệt tích tụ từ mùa hè sang mùa thu. Đồng thời, đây cũng là thời kỳ hoạt động mạnh mẽ và dồn dập nhất của trung tâm áp cao lạnh Siberia (Siberian High) từ vùng Bắc Á tràn xuống. Các đợt không khí lạnh cực mạnh di chuyển theo hướng Bắc – Đông Bắc với tần suất dày đặc (cứ từ 4 đến 6 ngày lại có một đợt gió mùa tăng cường), tràn thẳng qua đồng bằng Bắc Bộ ra biển Hải Phòng mà hầu như không gặp bất kỳ rào cản địa hình núi cao nào che chắn.
Sự kết hợp giữa bức xạ mặt trời sụt giảm xuống mức thấp nhất và các xung đợt gió lạnh cực mạnh liên tiếp khiến tháng 1 trở thành thời điểm nhiệt độ không khí chạm đáy hàng năm tại thành phố Hoa phượng đỏ. Tổng lượng bức xạ mặt trời trong tháng 1 chỉ đạt khoảng 7,8 kcal/cm², thấp nhất trong 12 tháng, trong khi số giờ nắng chỉ vỏn vẹn khoảng 85 giờ.
2. Đặc trưng cái rét vùng biển Hải Phòng: “Rét buốt kèm gió mặn”
Nhiều du khách từ các tỉnh miền núi phía Bắc hay Hà Nội khi về Hải Phòng vào tháng 1 đều ngạc nhiên nhận thấy: Dù nhiệt độ nhiệt kế đo được tại Hải Phòng (14°C – 15°C) có thể cao hơn Lạng Sơn hay Sa Pa (8°C – 10°C), nhưng cảm giác rét buốt thấu vào xương tủy lại vô cùng khốc liệt. Hiện tượng này bắt nguồn từ hai yếu tố vật lý khí tượng đặc trưng:
1. Hiệu ứng gió lạnh thổi (Wind Chill Factor)
Hải Phòng là địa hình đồng bằng mở và biển thoáng đãng. Gió mùa Đông Bắc khi tràn vào các cửa sông Bạch Đằng, Cửa Cấm và vịnh Lan Hạ có vận tốc trung bình từ 4m/s đến 8m/s (cấp 4 – 5), giật cấp 6 – 7 tại các cây cầu vượt biển như cầu Đình Vũ – Cát Hải và cầu Bính. Vận tốc gió cao liên tục thổi bay lớp không khí ấm mỏng manh sát bề mặt da người, làm tốc độ thoát nhiệt của cơ thể tăng gấp 2 đến 3 lần. Nếu nhiệt độ không khí là 13°C nhưng kèm gió giật 35 km/h, nhiệt độ cảm nhận thực tế của cơ thể (Real Feel) sẽ giảm xuống tương đương 7°C – 8°C.
2. Độ ẩm cao và hơi nước mặn ven biển
Không giống như cái rét hanh khô của vùng trung du miền núi, mùa đông Hải Phòng có độ ẩm không khí tương đối cao, thường xuyên dao động từ 80% đến 88%. Không khí ẩm ướt là chất dẫn nhiệt cực kỳ tốt. Hơi ẩm mặn thâm nhập qua các lớp vải len thông thường, tiếp xúc trực tiếp với biểu bì da tạo nên cảm giác buốt giá tê buốt, khiến khớp xương của người lớn tuổi dễ bị đau nhức.
3. Sự phân hóa nền nhiệt giữa đảo Cát Bà, Đồ Sơn và nội thành
Vào ban đêm, vùng nội thành Hải Phòng (Lê Chân, Ngô Quyền, Kiến An) do mất nhiệt bức xạ nhanh hơn nên nhiệt độ có thể xuống 11°C – 13°C. Trong khi đó, tại đảo Cát Bà và đảo Bạch Long Vĩ, nhờ khối nước biển vịnh Bắc Bộ bao bọc tích tụ nhiệt nên nhiệt độ ban đêm duy trì khoảng 13°C – 15°C. Tuy nhiên, gió biển tại Cát Bà thổi lồng lộng quanh năm khiến cảm giác buốt giá ngoài trời tại bến Bèo, vụng Lan Hạ không hề kém cạnh so với đất liền.
3. Bảng so sánh các chỉ số nhiệt độ mùa đông tại các trạm Hải Phòng
Dưới đây là bảng số liệu nhiệt độ quan trắc chi tiết của các tháng mùa đông (tháng 11 đến tháng 3 năm sau) ghi nhận tại Trạm Khí tượng Phù Liễn, Trạm Khí tượng Cát Bà và Trạm Hải văn đảo Bạch Long Vĩ:
| Tháng mùa lạnh | Nhiệt độ TB Phù Liễn (°C) | Nhiệt độ Thấp nhất TB (°C) | Nhiệt độ TB Cát Bà (°C) | Nhiệt độ TB Bạch Long Vĩ (°C) | Số ngày rét đậm TB (ngày) | Đặc điểm thời tiết nổi bật |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tháng 11 | 21,6 | 18,6 | 22,2 | 22,8 | 0 | Đầu đông, trời se lạnh về đêm, ban ngày nắng hanh vàng. |
| Tháng 12 | 18,0 | 15,2 | 18,7 | 19,4 | 3,5 | Rét khô, gió Đông Bắc thổi mạnh, độ ẩm hạ thấp nhất năm. |
| Tháng 1 (Lạnh nhất) | 16,3 | 14,1 | 17,0 | 17,6 | 7,8 | Đỉnh rét mùa đông, nhiều ngày rét đậm rét hại buốt giá. |
| Tháng 2 | 17,2 | 15,3 | 17,8 | 18,1 | 4,2 | Rét ẩm, bắt đầu xuất hiện mưa phùn và sương mù ven biển. |
| Tháng 3 | 19,8 | 18,0 | 20,3 | 20,6 | 0,5 | Cuối đông, nồm ẩm cực đại, nhiệt độ tăng dần chuyển sang hè. |
4. Những đợt rét lịch sử và biến đổi nhiệt độ cực đoan tại Hải Phòng
Trong lịch sử khí tượng hơn một thế kỷ qua, Hải Phòng từng chứng kiến những đợt rét dị thường ghi dấu ấn đậm nét:
- Đợt rét kỷ lục 38 ngày năm 2008: Đợt rét đậm rét hại kéo dài liên tục từ giữa tháng 1 đến cuối tháng 2/2008 làm nhiệt độ trung bình ngày duy trì dưới 12°C suốt hơn một tháng ròng rã. Hàng nghìn hecta mạ xuân bị chết rét tại Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, đàn trâu bò ven biển bị thiệt hại nghiêm trọng.
- Đợt rét chạm đáy lịch sử tháng 1/2016: Khối không khí lạnh Bắc Cực cực mạnh tràn xuống toàn miền Bắc. Trạm Phù Liễn ghi nhận mức nhiệt độ thấp kỷ lục 5,6°C vào ngày 24/1/2016. Băng giá xuất hiện cục bộ trên đỉnh núi Thiên Văn (Kiến An) và đỉnh Ngự Lâm (Cát Bà).
- Hiện tượng rét muộn và sương muối: Trong một số năm có hiện tượng La Nina, các đợt không khí lạnh mạnh có thể kéo dài sang tận cuối tháng 2 hoặc đầu tháng 3, làm chậm quá trình bén rễ của lúa chiêm xuân và ảnh hưởng đến mùa hoa bưởi, hoa phượng.
5. Tác động của đợt rét tháng 1 đến đời sống người dân và sản xuất nông thủy sản
Nhiệt độ hạ sâu vào tháng 1 đặt ra những thử thách không nhỏ đối với sức khỏe cộng đồng và các ngành kinh tế chủ lực đất Cảng:
1. Tác động đến sức khỏe người cao tuổi và trẻ nhỏ
Sự sụt giảm nhiệt độ đột ngột kết hợp độ ẩm cao làm gia tăng nhanh các ca bệnh đột quỵ tim mạch, tăng huyết áp kịch phát ở người cao tuổi và các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp tính (viêm phế quản, viêm phổi) ở trẻ em. Các bệnh viện lớn như Bệnh viện Hữu nghị Việt Tiệp, Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng thường xuyên ghi nhận lượng bệnh nhân nhập viện điều trị hô hấp tăng từ 30% đến 40% trong những tuần rét đậm tháng 1.
2. Thách thức ngành nuôi trồng thủy hải sản lồng bè
Hải Phòng có hàng nghìn lồng bè nuôi cá song, cá giò, cá hồng mỹ tại vịnh Lan Hạ, bến Bèo Cát Bà và các đầm nuôi tôm tại Đồ Sơn, Kiến Thụy. Khi nhiệt độ nước biển xuống dưới 15°C, các loài cá biển nhiệt đới bị sốc nhiệt, bỏ ăn và suy giảm hệ miễn dịch nghiêm trọng. Người nuôi trồng phải chủ động hạ sâu lồng nuôi xuống tầng nước ấm hơn (từ 3m đến 5m) hoặc di chuyển bè vào các vụng kín gió.
3. Bảo vệ mạ non vụ chiêm xuân
Tháng 1 là thời kỳ nông dân các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo, An Lão gieo mạ vụ chiêm xuân. Để chống rét cho mạ non trước các đợt sương muối và gió bấc, bà con bắt buộc phải che phủ 100% diện tích mạ bằng màng nilon trắng và giữ mực nước nông trong ruộng mạ để điều hòa nhiệt độ đất.
6. Vẻ đẹp trầm mặc và nét văn hóa ẩm thực mùa đông Hải Phòng
Dù mang đến cảm giác buốt giá, tháng 1 lại mang một vẻ đẹp trầm tĩnh, hoài niệm rất riêng mà những người yêu Hải Phòng khó lòng quên được. Thành phố không còn sự náo nhiệt ồn ào của mùa du lịch hè mà trở về với vẻ đẹp thanh bình cổ kính dưới những tán bàng lá đỏ rực rỡ.
Đây là thời điểm lý tưởng để bạn hòa mình vào đời sống người bản địa, dạo quanh chợ Cố Đạo thưởng thức những món ăn đường phố ấm lòng. Một bát bánh đa cua nồi đất nghi ngút khói, vài chiếc quẩy giòn tan chấm nước dùng béo ngọt gạch cua, đĩa nem vuông Đồ Sơn chấm nước mắm giấm tỏi ớt cay xè, hay bát sủi dìn thơm phức mùi gừng già và vừng đen sẽ lập tức xua tan đi sự lạnh giá ngoài trời.
Đối với những ai thích trải nghiệm du lịch chậm, đây cũng là dịp tuyệt vời để kết hợp trải nghiệm không khí lễ hội du xuân đầu năm thanh bình tại Cát Bà khi đảo vắng bóng người, không gian biển trời bao la tĩnh tại mang lại cảm giác an yên tuyệt đối cho tâm hồn.
7. Bí quyết bảo vệ sức khỏe và giữ ấm cơ thể trong tháng lạnh nhất Hải Phòng
Để thích nghi an toàn và giữ gìn sức khỏe trước những đợt rét kỷ lục tháng 1 tại vùng cửa biển Hải Phòng, bạn hãy lưu ý các cẩm nang thực tế sau:
- Mặc trang phục nhiều lớp chống gió biển (Windproof): Nguyên tắc giữ ấm cốt lõi là mặc lớp áo trong mỏng thấm hút mồ hôi, lớp giữa giữ nhiệt bằng len hoặc nỉ, và lớp ngoài cùng bắt buộc phải là áo phao hoặc áo khoác gió có lớp màng cản gió chống thấm nước. Luôn quàng khăn ấm cổ, đội mũ len che tai và đeo găng tay khi đi xe máy qua các cây cầu lớn như cầu Hoàng Văn Thụ, cầu Bính.
- Giữ ấm đường thở và phòng ngừa đột quỵ: Người cao tuổi tuyệt đối không nên dậy tập thể dục ngoài trời quá sớm vào khoảng 4h – 5h sáng khi sương lạnh ven sông dày đặc. Nên vận động nhẹ nhàng trong phòng kín gió, uống một cốc nước ấm trước khi rời khỏi giường để tránh biến chứng mạch máu não.
- Bổ sung chế độ ăn giàu năng lượng và gia vị tính ấm: Thường xuyên chế biến các món canh súp, lẩu cá bớp, cá song hầm giàu đạm hải sản. Tăng cường sử dụng các gia vị cay ấm có tính kháng sinh thực vật tự nhiên như gừng tươi, tỏi, tiêu đen, ớt hiểm giúp kích thích tuần hoàn máu và làm ấm cơ thể từ bên trong.
- Bảo dưỡng phương tiện chống rỉ sét do muối biển: Vào mùa đông ẩm ướt kèm gió muối biển, xe máy và ô tô dễ bị rỉ sét gầm xe và đĩa phanh. Nên rửa xe định kỳ bằng nước ngọt và tra dầu mỡ bảo dưỡng các chi tiết truyền động xích đĩa.
Câu hỏi thường gặp về tháng lạnh nhất tại Hải Phòng
Hải Phòng có tuyết rơi hoặc băng giá vào mùa đông không?
Do nằm ở vùng ven biển đồng bằng trũng thấp có sự điều hòa nhiệt độ từ mặt biển, Hải Phòng không bao giờ có hiện tượng tuyết rơi. Thậm chí hiện tượng sương muối cũng rất hiếm khi xảy ra, ngoại trừ một số đợt rét hại kỷ lục cục bộ tại vùng núi cao đỉnh Ngự Lâm (Cát Bà) vào ban đêm.
Mùa đông ở đảo Cát Bà có lạnh hơn đất liền Hải Phòng không?
Nhiệt độ nhiệt kế trung bình tại Cát Bà vào mùa đông thường cao hơn đất liền từ 0,5°C đến 1°C nhờ được bao bọc bởi khối nước biển ấm tích nhiệt. Tuy nhiên, do gió biển thổi rất mạnh và liên tục nên cảm giác lạnh buốt ngoài trời tại các bến cảng hay cung đường ven biển Cát Bà lại có phần gắt hơn trong phố nội thành.
Tra cứu dự báo các đợt không khí lạnh và nhiệt độ Hải Phòng ở đâu chuẩn xác nhất?
Bạn có thể tra cứu chi tiết diễn biến không khí lạnh tăng cường, tốc độ gió giật cửa sông và nhiệt độ thấp nhất theo giờ tại chuyên mục thời tiết rét buốt mùa đông Hải Phòng để chủ động giữ ấm và bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình.
