Khí hậu Hải Phòng mang đặc trưng nhiệt đới gió mùa ẩm, chịu tác động trực tiếp từ Biển Đông với sự phân hóa rõ rệt thành bốn mùa. Nhiệt độ trung bình năm dao động 23–24°C, lượng mưa đạt 1.600–1.800 mm và độ ẩm không khí duy trì ở mức 80–85%. So với khu vực nội địa, thời tiết thành phố có xu hướng điều hòa hơn nhờ vị trí ven biển.
Tổng quan: Đặc điểm nền tảng của khí hậu Hải Phòng
Khí hậu Hải Phòng mang tính chất nhiệt đới gió mùa ẩm, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ Biển Đông. Thành phố có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông phân hóa khá rõ rệt. Nhiệt độ trung bình năm dao động từ 23 đến 24°C, lượng mưa trung bình đạt 1.600–1.800 mm, độ ẩm không khí trung bình khoảng 80–85%. Do nằm sát biển, thời tiết Hải Phòng chênh lệch so với Hà Nội: mùa đông ấm hơn khoảng 1°C, mùa hè mát hơn 1–2°C. Suốt năm, thành phố ghi nhận khoảng 1.692 giờ nắng và bức xạ mặt đất trung bình 117 kcal/cm²/phút.
Phân hóa theo mùa: Xuân, Thu, Hạ và Đông
Mùa xuân (tháng 2–4) và mùa thu (tháng 9–11) là hai giai đoạn dễ chịu nhất. Nhiệt độ dao động từ 18–28°C, độ ẩm ổn định 70–80%, lượng mưa phân bổ hợp lý (20–50 mm/tháng vào xuân, 100–150 mm/tháng vào thu). Đây là thời điểm chuyển giao dịu dàng, ít mưa và có nắng nhẹ, thuận lợi cho sinh hoạt và canh tác.
Mùa hạ (tháng 5–9) là giai đoạn nóng ẩm và mưa nhiều nhất. Nhiệt độ trung bình trên 28°C, đỉnh điểm có thể lên 38–40°C. Độ ẩm tăng cao (80–90%, có tháng đạt 100%) kết hợp gió mùa Tây Nam tạo cảm giác oi bức. Mùa mưa chính tập trung 80–85% tổng lượng mưa cả năm, đặc biệt các tháng 7–9 có mưa lớn (150–300 mm/tháng). Từ tháng 6–10, khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới, gây mưa lớn kèm gió mạnh dẫn đến ngập lụt cục bộ.
Mùa đông (tháng 12–2 năm sau) mang đặc trưng lạnh khô do gió mùa Đông Bắc thổi mạnh từ lục địa châu Á. Nhiệt độ trung bình dưới 20°C, đợt rét đậm có thể xuống dưới 10°C (hiếm khi dưới 5°C). Lượng mưa giảm sâu, chỉ còn 10–20 mm/tháng, độ ẩm thấp nhất vào tháng 12–1. Tuy nhiên, cuối đông đầu xuân thường xuất hiện hiện tượng nồm ẩm: hơi nước từ biển gặp nền nhiệt thấp khiến không khí và vật dụng bị đọng nước.
Ảnh hưởng của thủy văn và đường bờ biển
Hệ thống sông ngòi và đường bờ biển dài trên 125 km tiếp giáp Vịnh Bắc Bộ định hình vi khí hậu và chế độ nước. Đáy biển chủ yếu là thành phần mịn, đường đẳng sâu 2m chạy quanh mũi Đồ Sơn. Mạng lưới sông ngòi dày đặc (mật độ 0,6–0,8 km/km²), chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam, gồm 16 sông chính dài hơn 300 km, chủ yếu là chi lưu sông Thái Bình đổ ra biển (sông Lạch Tray, sông Cấm, sông Đá Bạc – Bạch Đằng). Ngoài khơi có đảo Cát Bà và đảo Bạch Long Vĩ (cách đất liền ~70 km). Chế độ thủy triều chịu ảnh hưởng chung của Vịnh Bắc Bộ với biên độ 3–4 m, cung cấp nguồn nước ngọt và hải sản phong phú.
Tác động thực tiễn của các đặc điểm khí hậu
Chu kỳ nhiệt độ và lượng mưa chi phối trực tiếp nông nghiệp ven biển và hoạt động du lịch, đòi hỏi chủ động ứng phó với mưa bão (tháng 5–10) và tận dụng mùa khô hanh (tháng 12–4) cho khai thác tài nguyên và lễ hội truyền thống.
