Trúng gió là tên gọi dân gian chỉ tình trạng cơ thể nhiễm lạnh đột ngột khi thời tiết thay đổi, khiến khí lạnh xâm nhập qua lỗ chân lông và đường hô hấp. Tình trạng này thường gây đau đầu, ớn lạnh, mệt mỏi và sổ mũi, nhưng nếu không được xử trí kịp thời có thể dẫn đến biến chứng liệt mặt hoặc tê thấp. Dưới đây là cách nhận diện triệu chứng, phân biệt với các bệnh lý nguy hiểm và các bước sơ cứu đúng chuẩn.

Trúng gió là gì và cơ chế gây bệnh

Trong y học hiện đại, trúng gió chính là cảm mạo hoặc cảm lạnh thông thường. Về mặt sinh lý, khi nhiệt độ môi trường thay đổi nhanh, hệ thần kinh đối giao cảm hoạt động quá mức khiến tim đập chậm, mạch máu giãn nở và huyết áp giảm. Đồng thời, khí lạnh xâm nhập đột ngột làm cơ thể mất khả năng điều hòa thân nhiệt, gây đổ mồ hôi bất thường và cảm giác khó chịu toàn thân.

Dấu hiệu nhận biết từ nhẹ đến nặng

Biểu hiện thường xuất hiện đột ngột. Ở mức độ nhẹ, người bệnh cảm thấy ớn lạnh lan tỏa, đau đầu âm ỉ, chóng mặt, hoa mắt và đau nhức vai gáy khiến vận động khó khăn. Hệ hô hấp phản ứng qua hắt hơi liên tục, sổ mũi và buồn nôn, kéo theo trạng thái uể oải, thiếu năng lượng.

Nếu không nghỉ ngơi, tình trạng có thể tiến triển nặng hơn với các biến chứng thần kinh và vận động: méo miệng, nhân trung lệch, mắt không nhắm được do liệt cơ khép mi, nhãn cầu đẩy lên lộ lòng trắng, chảy nước mắt và nước bọt không tự chủ. Nặng nhất là vẹo cổ cấp, liệt dây thần kinh số 7 ngoại vi, đau thắt lưng cấp hoặc liệt nửa người.

Phân biệt trúng gió và đột quỵ

Nhiều người nhầm lẫn hai hiện tượng này do cùng gây mệt mỏi, chóng mặt hoặc ngã xuống. Tuy nhiên, trúng gió là phản ứng với khí lạnh khiến huyết áp tụt, còn đột quỵ là sự ngưng trệ dòng máu lên não hoặc mạch máu vỡ.

Để phân biệt nhanh, yêu cầu người bệnh thực hiện 3 động tác: cười mỉm (nếu không thể cười thì khả năng cao là đột quỵ), nói vài câu đơn giản (nói ngọng hoặc không trả lời trọn vẹn là dấu hiệu thần kinh), giơ hai tay lên cao (tay xuội hoặc không nhấc lên được thì cần gọi cấp cứu ngay). Ngoài ra, người bị trúng gió thường có thân nhiệt nóng sốt, trong khi người đột quỵ thường sờ thấy lạnh.

Ai là đối tượng dễ bị trúng gió nhất

Mọi người đều có nguy cơ khi thời tiết thay đổi đột ngột, nhưng người già, trẻ nhỏ và người có tiền sử tăng huyết áp hoặc hạ đường huyết là nhóm dễ mắc nhất. Cơ chế tăng catecholamine và mạch máu co lại do lạnh sẽ gây gánh nặng lớn cho tim mạch, kích thích tai biến.

Nhóm nguy cơ cao bao gồm người đang ốm, sức đề kháng kém, làm việc quá sức, say rượu bia, có cơ địa hàn hoặc suy nhược. Phụ nữ mang thai và người đang trong giai đoạn phục hồi bệnh lý cũng cần đặc biệt chú ý để tránh biến chứng nghiêm trọng.

Cách sơ cứu và xử lý đúng cách

Xử trí kịp thời giúp đẩy gió độc ra ngoài và ngăn ngừa biến chứng. Bước đầu tiên là làm ấm cơ thể ngay lập tức bằng cách uống trà gừng hoặc nước ấm hòa gừng tươi giã nát.

Giữ ấm lòng bàn chân bằng dầu nóng và xoa bóp nhẹ nhàng. Nếu người bệnh bất tỉnh, bấm huyệt nhân trung dưới gốc mũi để kích thích tỉnh lại, đồng thời kê cao chân để đầu thấp hơn giúp máu dồn về não, nằm nghiêng sang một bên để tránh tụt lưỡi hoặc hít chất nôn.

Trong y học hiện đại, có thể dùng Paracetamol hoặc Paradol giảm đau hạ sốt, kết hợp bổ sung vitamin C. Dân gian thường dùng cạo gió và giác hơi, nhưng phương pháp này chống chỉ định với người cao huyết áp và phụ nữ mang thai. Với trường hợp nặng như hôn mê, tay chân lạnh co cứng, khó thở hoặc lờ đờ sau sơ cứu, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

Biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Phòng ngừa tối ưu nhất là kết hợp tăng cường sức đề kháng qua dinh dưỡng, luyện tập và điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Chủ động giữ ấm đầu, cổ và tai, tránh ra ngoài sáng sớm hoặc đêm muộn khi sương giá dễ tấn công.

Lau khô và giữ ấm cơ thể ngay sau khi tắm, tuyệt đối không tắm khuya, sau khi uống rượu bia hoặc dùng nước quá lạnh. Khi ngủ, chọn nơi kín gió, tránh để hơi lạnh điều hòa thổi trực tiếp vào gáy.

Sau khi thức dậy, nằm lại trên giường vài phút để thích nghi nhiệt độ trước khi xuống. Khi di chuyển từ phòng lạnh ra ngoài hoặc xuống xe ô tô, hãy đứng gần cửa một lúc để cơ thể làm quen dần.

Duy trì vận động nhẹ nhàng vùng vai gáy, người lớn tuổi nên đi bộ nhanh khoảng 3 giờ mỗi tuần, chia nhỏ và giữ nhịp tim dưới 136 nhịp/phút. Chuẩn bị sẵn khăn quàng cổ, mũ và uống trà gừng ấm ngay khi cảm thấy ớn lạnh sẽ giúp giảm thiểu tối đa nguy cơ trúng gió.