Mùa mưa bão mỗi năm là thử thách lớn cho ngành vận tải biển. Những hiện tượng thời tiết khắc nghiệt như gió giật, sóng cao và mưa dài ngày thường làm chậm tiến độ tàu, hỏng hóc hàng hóa và đội chi phí. Để đảm bảo hoạt động liên tục, doanh nghiệp phải thực hiện các bước phòng ngừa sớm. Nhận biết mối nguy, thay đổi tuyến đường, chuẩn bị bao bì kỹ lưỡng và bảo hiểm phù hợp sẽ hạn chế thiệt hại kinh tế.

Rủi ro từ thiên nhiên và tai nạn hàng hải trong vận tải biển

Các điều kiện khí hậu khắc nghiệt như bão, lốc xoáy, sóng thần hay sương mù dày đặc luôn là những mối đe dọa khách quan đối với hoạt động vận tải biển. Chúng có thể gây lật úp tàu, mắc cạn, làm hư hại kết cấu cảng, kéo dài chu kỳ giao nhận hàng hóa. Song song với rủi ro tự nhiên, các sự cố kỹ thuật và tai nạn hàng hải như va chạm, cháy nổ hoặc đắm tàu cũng thường xuyên xảy ra, đe dọa trực tiếp đến an toàn tính mạng con người và gây tổn thất tài sản khổng lồ.

Sai phạm trong khâu quản lý, đóng gói hoặc xếp dỡ hàng hóa thiếu chuẩn mực cũng làm gia tăng tỷ lệ hư hỏng, đặc biệt nghiêm trọng với các mặt hàng nhạy cảm như dược phẩm hoặc đồ dễ vỡ. Những thay đổi đột ngột trong chính sách thương mại, thuế quan hay quy trình kiểm dịch của các quốc gia có thể khiến tàu thuyền bị trì hoãn, giữ lại tại cảng, đòi hỏi nhà khai thác phải liên tục theo dõi và cập nhật thông tin để hạn chế gián đoạn.

Chiến lược né tránh và chuyển tuyến khi gặp bão

Khi bão Yagi đổ bộ vào năm 2024, ngành vận tải đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc nâng cấp trang thiết bị và đầu tư vào hạ tầng cảng. Để đối phó với tình trạng ngập úng tại các siêu cảng như Los Angeles, New York hay khu vực Đông Nam Á, nhiều doanh nghiệp đã linh hoạt chuyển hướng sang các tuyến đường thay thế. Sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, bao gồm hệ thống định vị GPS cùng các cảm biến đo độ sâu và tốc độ gió, giúp thuyền trưởng phát hiện chướng ngại vật từ xa.

Bước đầu tiên trong chiến lược này là chủ động cập nhật liên tục dự báo thời tiết và hướng di chuyển của bão. Công tác phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, cơ quan chức năng và các forwarder – đơn vị kết nối chủ hàng, cảng – giúp chia sẻ thông tin cảnh báo sớm hiệu quả. Quy trình xử lý khủng hoảng cần được chuẩn hóa để phản ứng nhanh nhạy, các hãng tàu thường xuyên rà soát lịch trình, ưu tiên neo đậu an toàn khi thời tiết xấu.

Biện pháp đóng gói và chuẩn bị hàng hóa chống ẩm

Để đảm bảo an toàn cho hàng hóa, việc đóng gói cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật. Sử dụng các vật liệu chắn ẩm hiệu quả như túi nilon dày, màng co hoặc thùng carton đa lớp giúp hạn chế tối đa tác động của nước mưa và độ ẩm môi trường.

Bên trong container, túi hút ẩm được bố trí nhằm ổn định vi khí hậu. Công tác vận chuyển yêu cầu phân bổ trọng lượng đồng đều để tránh tình trạng lệch tàu do dồn nén một phía.

Trước khi xuất hàng từ bãi CY, người gửi cần thực hiện quy trình chuẩn bị kỹ lưỡng theo sự hướng dẫn của các đơn vị logistics. Quy trình này bao gồm việc kiểm tra seal container và cân trọng lượng một cách chặt chẽ.

Đối với nhóm hàng nhạy cảm như dược phẩm hay thực phẩm, việc duy trì mức nhiệt độ ổn định xuyên suốt hành trình là điều kiện bắt buộc. Nhân viên kho bãi cần được trang bị kiến thức bài bản về kỹ năng xếp dỡ và chằng buộc.

Song song đó, ứng dụng máy in tem nhãn mã vạch hỗ trợ theo dõi chính xác thông tin lô hàng, qua đó giảm thiểu sai sót trong khâu giao nhận. Sự chuẩn bị chu đáo ngay từ đầu vào sẽ góp phần cắt giảm tỷ lệ hư hỏng khi đối mặt với các điều kiện thời tiết bất lợi.

Lựa chọn phương thức vận tải phù hợp theo mùa

Thời tiết khắc nghiệt tác động khác nhau đến từng hình thức logistics. Vận tải biển, dù chi phí thấp và phù hợp cho khối lượng lớn, thường xuyên đối mặt với nguy cơ hủy hoặc hoãn chuyến do bão.

Giải pháp container kín giúp giảm thiểu hư hại hàng hóa, nhưng vẫn không thể khắc phục hoàn toàn sự gián đoạn lịch trình. Trong khi đó, vận tải đường bộ sở hữu tính linh hoạt cao nhưng rất dễ tê liệt trước tình trạng ngập úng hoặc sạt lở; khi đó, xe thùng kín và việc chủ động tránh các khu vực rủi ro trở thành yêu cầu bắt buộc.

Đối với những lô hàng giá trị cao hoặc có tiến độ gấp, hàng không là lựa chọn tối ưu nhờ tốc độ nhanh và ít bị ảnh hưởng bởi địa hình mặt đất. Dù chi phí đắt đỏ hơn, doanh nghiệp vẫn sẵn sàng chi trả để đảm bảo giao hàng đúng hạn.

Để cân bằng giữa ngân sách và hiệu quả, forwarder cần tư vấn tuyến đường phù hợp. Mô hình đa phương thức giúp tăng tính dự phòng khi một tuyến cụ thể bị đóng cửa. Cuối cùng, quyết định thay đổi phương thức vận tải phải xuất phát từ việc đánh giá kỹ lưỡng rủi ro thực tế và khả năng chịu đựng của chuỗi cung ứng.

Vai trò của bảo hiểm hàng hải trong giảm thiểu thiệt hại

Trong lĩnh vực vận tải biển, bảo hiểm hàng hải thuộc phân khúc bảo hiểm phi nhân thọ, là công cụ tài chính giúp doanh nghiệp giảm nhẹ gánh nặng khi hàng hóa gặp rủi ro bất ngờ. Các điều khoản cơ bản thường che chắn cho các mối nguy như cháy nổ, va chạm, mắc cạn, mất cắp hoặc thiên tai. Đối với những rủi ro đặc thù như cướp biển, đình công hay chiến tranh, doanh nghiệp cần đàm phán thỏa thuận riêng.

Để đảm bảo quyền lợi khi xảy ra tổn thất, chủ hàng bắt buộc phải nộp đầy đủ hồ sơ chứng minh, bao gồm vận đơn, hóa đơn thương mại cùng biên bản ghi nhận sự cố. Việc cân đối giữa chi phí và phạm vi bảo vệ đòi hỏi doanh nghiệp phải chọn gói bảo hiểm phù hợp với đặc tính hàng hóa và tuyến vận chuyển cụ thể. Thông qua cơ chế bồi thường, bảo hiểm hoạt động như tấm lá chắn tài chính, giúp doanh nghiệp nhanh chóng phục hồi sau biến cố dù không thể ngăn chặn tai nạn xảy ra.

Tính toán chi phí phát sinh và đơn giá cước vận tải

Việc xác định chi phí vận tải biển phụ thuộc vào đặc điểm hàng hóa và khối lượng thực tế. Đối với nguyên container (FCL), tổng chi phí bao gồm đơn giá tuyến đường cộng với các phụ phí phát sinh. Trong khi đó, hàng lẻ (LCL) được tính cước dựa trên trọng lượng tính phí (chargeable weight), được xác định thông qua việc so sánh giữa thể tích (m³) và trọng lượng thực tế (tấn).

Các chi phí ngoài giá cước gốc như phí xếp dỡ (THC), phí lệnh giao hàng (D/O), phí lưu container (demurrage), phí vệ sinh, kiểm dịch và bù đắp container (CIC) thường tăng mạnh do tình trạng tắc nghẽn tại cảng. Sự gián đoạn chuỗi cung ứng từ thời tiết xấu cũng gây biến động giá cả nghiêm trọng.

Để kiểm soát ngân sách, doanh nghiệp cần rà soát kỹ báo giá, các khoản phí địa phương (local charges). Sử dụng dịch vụ từ các đơn vị vận tải minh bạch sẽ giúp chủ hàng quản lý dòng tiền tốt hơn.