Khái niệm vùng nguy hiểm trên biển được dùng để chỉ những khu vực chịu tác động trực tiếp từ sức gió mạnh (từ cấp 6 trở lên) dọc theo quỹ đạo của bão, nơi tàu thuyền đối mặt với nguy cơ hư hỏng nặng nề. Thông tin này thường được công bố kèm theo các tọa độ địa lý chính xác và mức độ cảnh báo rủi ro thiên tai tương ứng.

Bão và áp thấp nhiệt đới là gì

Thuật ngữ xoáy thuận nhiệt đới bao trùm cả bão và áp thấp nhiệt đới, ám chỉ những hệ thống gió xoáy rộng lớn hàng trăm kilomet hình thành trên vùng biển nhiệt đới. Ở nửa cầu Bắc, các luồng gió này quay ngược chiều kim đồng hồ hướng vào tâm. Đặc điểm cốt lõi của chúng là áp suất khí quyển ở trung tâm thấp hơn rất nhiều so với vùng xung quanh, thường chạm mốc dưới 1000mb; chính chênh lệch khí áp này là nguyên nhân tạo ra sức gió khủng khiếp.

Dựa vào vận tốc gió, phân loại quốc tế quy định: gió dưới 63 km/h thuộc áp thấp nhiệt đới; từ 63 km/h (cấp 8) trở lên gọi là bão nhiệt đới; vượt 118 km/h (cấp 12) là bão to kết hợp cuồng phong; còn trên 241 km/h thuộc nhóm siêu bão. Thực chất, đây là dạng nhiễu động khí quyển thuộc nhóm thời tiết cực đoan, thường song hành với mưa lớn, gió giật dữ dội cùng các hiện tượng như sấm sét, mưa đá hoặc vòi rồng.

Cấu trúc và đặc điểm của bão

Hình thái cấu trúc của bão tương tự như một chiếc bánh tròn lớn; nếu quan sát mặt cắt ngang, ta sẽ nhận thấy phần lõi chính là mắt bão và vành đai bao quanh là thành mắt. Tâm bão nằm ngay giữa, thường là khoảng trời quang đãng và gió yên ả, dù đôi khi cũng bị mây mù che phủ. Những cơn bão mạnh thường cho thấy rõ ràng đặc điểm mắt này hơn so với các hệ thống yếu.

Bao quanh mắt là thành mắt – nơi mây vươn cao tới hàng kilomet và gió đạt cường độ tối đa. Ngay sau khi vượt qua vùng gió mạnh nhất này, người đi biển cần nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn. Thời gian tồn tại của mắt bão rất khác biệt, có thể kéo dài hơn một giờ hoặc chỉ vài phút ngắn ngủi.

Xét về mặt vật lý, bão là một cỗ máy gió quy mô lớn, hút không khí từ mọi phía vào trung tâm. Càng gần tâm, gió càng mạnh, có nơi lên tới vài trăm km/h, trong khi chính giữa lại lặng gió. Dòng khí không bay thẳng mà uốn lượn thành vòng xoắn ốc.

Ở tầng thấp, không khí từ bốn hướng hội tụ vào tâm rồi bốc lên cao và tỏa ra xung quanh. Nguồn gốc của quá trình này bắt đầu từ vùng biển nhiệt đới, nơi hút một lượng ẩm khổng lồ.

Khi khối ẩm này nâng lên, hơi nước ngưng tụ thành mây dày đặc và gây mưa lớn. Quá trình bay hơi – ngưng tụ này giải phóng nhiệt năng, giúp cơn bão duy trì sự sống với đặc trưng là gió giật mạnh, mây mù mịt và mưa to liên tục.

Định nghĩa vùng nguy hiểm trong dự báo bão

Vùng nguy hiểm là khu vực biển chịu tác động trực tiếp của gió từ cấp 6 trở lên, kèm theo gió giật cấp 8, được tính toán dựa trên bán kính gió mạnh nhất và gió giật mạnh nhất. Thông tin này thường đi kèm tọa độ địa lý cụ thể và mức cảnh báo rủi ro thiên tai.

Khu vực này tập trung xung quanh tâm bão, trong khi vùng ảnh hưởng rộng hơn bao gồm cả hoàn lưu gây mưa lớn; cần phân biệt rõ giữa tác động của gió mạnh trực tiếp và gián tiếp, theo dõi sát sao các bản tin cập nhật từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia.

Tính đến 14h ngày 18, tâm bão tọa lạc tại 18,3°B, 123,5°Đ, ngay phía Đông Bắc đảo Luzon (Philippines), với sức gió mạnh nhất đạt cấp 8–9 (tương đương 62–88 km/h), giật cấp 11. Hệ thống này đang di chuyển theo hướng Tây Bắc với vận tốc 30 km/h.

Trong vòng 24h tiếp theo, dự kiến đến 13h ngày 19, bão sẽ chuyển hướng Tây Tây Bắc, tốc độ 20–25 km/h, tiến vào Biển Đông và có khả năng mạnh thêm. Lúc này, tâm bão nằm ở khoảng 20,1°B – 119,0°Đ, thuộc vùng biển phía Đông Bắc khu vực Bắc Biển Đông. Gió mạnh đạt cấp 10, giật cấp 12. Vùng nguy hiểm được xác định từ 17,5°B – 22,5°B; phía Đông kinh tuyến 116,5°Đ, với mức rủi ro thiên tai nâng lên cấp 3 tại vùng biển phía Đông khu vực Bắc Biển Đông.

Đến 13h ngày 20, bão tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc, tốc độ khoảng 20 km/h và có khả năng mạnh thêm. Tâm bão lúc này ở khoảng 21,4°B – 114,7°Đ, cách bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc) khoảng 490 km về phía Đông. Sức gió mạnh cấp 11–12, giật cấp 14. Vùng nguy hiểm nằm ở phía Bắc vĩ tuyến 18,5°B; phía Đông kinh tuyến 112,0°Đ. Cấp độ rủi ro thiên tai: Cấp 3 (vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông).

Đến 13h ngày 21, bão di chuyển theo hướng Tây, tốc độ 20–25 km/h. Tâm bão ở khoảng 21,2°B – 109,5°Đ, trên vùng biển phía Tây bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc). Gió mạnh cấp 11, giật cấp 13. Vùng nguy hiểm: Phía Bắc vĩ tuyến 18,5°B; 107,0°Đ–116,5°Đ. Cấp độ rủi ro thiên tai: Cấp 3 (vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông và vịnh Bắc Bộ).

Dự báo từ 72 đến 120h tới, bão sẽ di chuyển chủ yếu theo hướng Tây, mỗi giờ đi được 10–15 km và suy yếu dần.

Cách xác định và cảnh báo vùng nguy hiểm

Công tác xác định vùng nguy hiểm dựa trên vị trí tâm bão và quỹ đạo dự báo. Lúc 14h ngày 18/7, tâm bão tọa lạc tại vĩ tuyến 18,3°B, kinh tuyến 123,5°Đ, ngay phía Đông Bắc đảo Luzon (Philippines), với sức gió mạnh nhất cấp 8-9 (62-88 km/h), giật cấp 11, di chuyển theo hướng Tây Bắc với tốc độ 30km/h.

Theo thông tin từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia:

Trong khoảng thời gian từ 24 đến 72h tiếp theo, bão sẽ chuyển hướng Tây Tây Bắc, tốc độ giảm xuống còn 20-25 km/h, tiến vào Biển Đông và có khả năng mạnh lên. Đến 13h ngày 19/7, tâm bão ở khoảng 20,1°B – 119,0°Đ, thuộc vùng biển phía Đông Bắc khu vực Bắc Biển Đông.

Gió mạnh đạt cấp 10, giật cấp 12. Vùng nguy hiểm được xác định là khu vực phía Đông kinh tuyến 116,5°Đ, nằm giữa hai vĩ tuyến 17,5°B và 22,5°B. Rủi ro thiên tai ở mức Cấp 3 đối với vùng biển phía Đông khu vực Bắc Biển Đông.

Đến 13h ngày 20/7, bão duy trì hướng Tây Tây Bắc với tốc độ khoảng 20km/h, tiếp tục tăng cường độ. Tâm bão di chuyển đến khoảng 21,4°B – 114,7°Đ, cách bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc) khoảng 490 km về phía Đông. Sức gió tăng lên cấp 11-12, giật cấp 14. Vùng nguy hiểm lúc này là khu vực phía Bắc vĩ tuyến 18,5°B và phía Đông kinh tuyến 112,0°Đ, với cấp độ rủi ro thiên tai Cấp 3 tại vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông.

Đến 13h ngày 21/7, bão chuyển hướng Tây, tốc độ 20-25km/h. Tâm bão nằm ở khoảng 21,2°B – 109,5°Đ, trên vùng biển phía Tây bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc). Gió mạnh cấp 11, giật cấp 13. Vùng nguy hiểm bao gồm khu vực phía Bắc vĩ tuyến 18,5°B và đoạn kinh tuyến từ 107,0°Đ đến 116,5°Đ. Cấp độ rủi ro thiên tai vẫn là Cấp 3, ảnh hưởng đến vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông và vịnh Bắc Bộ.

Từ 72 đến 120h tới, bão chủ yếu di chuyển theo hướng Tây, với tốc độ 10-15km/giờ và suy yếu dần. Cảnh báo tàu thuyền cần tránh xa khu vực có gió mạnh cấp 10, giật cấp 12.

Tác động thực tế của vùng nguy hiểm

Những khu vực ven biển chịu tác động trực tiếp, đặc biệt là các tỉnh từ Hà Tĩnh (miền Bắc) đến Nghệ An (miền Nam), đang đối mặt với sóng lớn, biển động dữ dội và nguy cơ tàu thuyền bị lật úp. Theo bản tin cập nhật lúc 14h ngày 18/7 từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, tâm bão hiện nằm tại 18,3°B – 123,5°Đ, trên vùng biển phía Đông Bắc đảo Luzon (Philippines), với sức gió mạnh nhất cấp 8–9 (62–88 km/h) và giật cấp 11. Bão đang di chuyển chủ yếu theo hướng Tây Bắc với tốc độ 30 km/h.

Kịch bản diễn biến trong 24–72h tiếp theo được dự báo như sau:

Vào 13h ngày 19/7, bão chuyển hướng Tây Tây Bắc, tốc độ 20–25 km/h, tiến vào Biển Đông và tăng cường độ. Tâm bão khi đó ở 20,1°B – 119,0°Đ, trên vùng biển phía Đông Bắc khu vực Bắc Biển Đông. Gió mạnh cấp 10, giật cấp 12. Vùng nguy hiểm nằm giữa vĩ tuyến 17,5°B và phía Đông kinh tuyến 116,5°Đ. Khu vực biển phía Đông khu vực Bắc Biển Đông có cấp độ rủi ro thiên tai cấp 3.

Đến 13h ngày 20/7, bão tiếp tục đi theo hướng Tây Tây Bắc với tốc độ khoảng 20 km/h và mạnh thêm. Tâm bão ở 21,4°B – 114,7°Đ, cách bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc) khoảng 490 km về phía Đông. Sức gió đạt cấp 11–12, giật cấp 14. Vùng nguy hiểm được xác định ở phía Bắc vĩ tuyến 18,5°B và phía Đông kinh tuyến 112,0°Đ. Rủi ro thiên tai cấp 3 vẫn áp dụng cho vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông.

Sang 13h ngày 21/7, bão chuyển hướng Tây, tốc độ 20–25 km/h. Tâm bão nằm tại 21,2°B – 109,5°Đ, trên vùng biển phía Tây bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc). Gió mạnh cấp 11, giật cấp 13. Vùng nguy hiểm giới hạn bởi phía Bắc vĩ tuyến 18,5°B và dải kinh tuyến 107,0°Đ–116,5°Đ. Cấp độ rủi ro thiên tai cấp 3 duy trì cho vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông và vịnh Bắc Bộ.

Từ 72 đến 120h tới, bão di chuyển chủ yếu theo hướng Tây, tốc độ giảm dần, mỗi giờ đi được 10–15 km và suy yếu dần.

Phân biệt vùng nguy hiểm và vùng ảnh hưởng

Sự khác nhau giữa vùng nguy hiểm và vùng ảnh hưởng nằm ở chỗ một bên là tác động trực tiếp từ gió mạnh quanh tâm bão, còn một bên là hệ quả gián tiếp như mưa lớn do hoàn lưu. Điều này đòi hỏi người dân phải theo dõi sát sao các bản tin cập nhật từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia.

Tại 14h ngày 18 tháng 7, tâm bão nằm ở vị trí 18,3 độ vĩ Bắc, 123,5 độ kinh Đông, thuộc vùng biển phía Đông Bắc đảo Luzon (Philippines), với sức gió mạnh nhất cấp 8–9 (62–88 km/h) và giật cấp 11, di chuyển theo hướng Tây Bắc với vận tốc 30 km/h.

Trong vòng 24–72h tiếp theo, bão sẽ chuyển hướng Tây Tây Bắc, tăng tốc độ lên 20–25 km/h, tiến vào Biển Đông và có xu hướng mạnh lên.

Dự kiến đến 13h ngày 19 tháng 7, tâm bão sẽ ở 20,1 độ vĩ Bắc, 119,0 độ kinh Đông, trên vùng biển phía Đông Bắc khu vực Bắc Biển Đông, với gió mạnh cấp 10, giật cấp 12; khi đó, vùng nguy hiểm được xác định từ vĩ tuyến 17,5 độ Bắc đến 22,5 độ Bắc, về phía Đông kinh tuyến 116,5 độ Đông, và thiên tai cấp 3 được cảnh báo cho vùng biển phía Đông khu vực Bắc Biển Đông.

Tính đến 13h ngày 20 tháng 7, bão tiếp tục di chuyển theo hướng Tây Tây Bắc với tốc độ khoảng 20 km/h, tăng cường độ, đưa tâm bão về tọa độ 21,4 độ vĩ Bắc, 114,7 độ kinh Đông, cách bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc) về phía Đông khoảng 490 km. Lúc này, gió mạnh đạt cấp 11–12, giật cấp 14, vùng nguy hiểm thu hẹp lại nằm phía Bắc vĩ tuyến 18,5 độ Bắc và phía Đông kinh tuyến 112,0 độ Đông, với rủi ro thiên tai cấp 3 tập trung ở vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông.

Sang 13h ngày 21 tháng 7, bão di chuyển theo hướng Tây với tốc độ 20–25 km/h, tâm bão lúc này ở 21,2 độ vĩ Bắc, 109,5 độ kinh Đông, trên vùng biển phía Tây bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc), gió mạnh cấp 11, giật cấp 13.

Vùng nguy hiểm được xác định bởi phía Bắc vĩ tuyến 18,5 độ Bắc và dải kinh tuyến từ 107,0 độ Đông đến 116,5 độ Đông, với nguy cơ thiên tai cấp 3 áp dụng cho vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông và vịnh Bắc Bộ. Từ 72 đến 120h trở đi, bão chủ yếu di chuyển theo hướng Tây với tốc độ 10–15 km/giờ và suy yếu dần.

Biện pháp ứng phó khi ở vùng nguy hiểm

Nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối, người dân sinh sống ven biển cần nhanh chóng di chuyển lên khu vực cao ráo, còn tàu thuyền phải tìm nơi neo đậu kín gió. Luôn cập nhật thông tin chính thức để sẵn sàng ứng phó với rủi ro thiên tai cấp 3.

Vào lúc 14h ngày 18 tháng 7, tâm bão tọa lạc tại 18,3 độ vĩ Bắc, 123,5 độ kinh Đông, ngay trên vùng biển phía Đông Bắc đảo Luzon (Philippines). Sức gió mạnh nhất ở mức cấp 8-9, tương ứng 62-88 km/giờ, kèm gió giật cấp 11. Bão đang di chuyển theo hướng Tây Bắc với tốc độ 30 km/giờ.

Dự báo trong vòng 24 đến 72h, cụ thể đến 13h ngày 19 tháng 7, bão sẽ chuyển hướng sang Tây Tây Bắc, tốc độ 20-25 km/giờ, tiến vào Biển Đông và mạnh lên. Khi đó, tâm bão nằm ở khoảng 20,1 độ Bắc – 119,0 độ Đông, thuộc vùng biển phía Đông Bắc khu vực Bắc Biển Đông. Sức gió tăng lên cấp 10, giật cấp 12. Khu vực nguy hiểm xác định từ vĩ tuyến 17,5 độ Bắc đến 22,5 độ Bắc, nằm về phía Đông kinh tuyến 116,5 độ Đông, với rủi ro thiên tai cấp 3.

Tính đến 13h ngày 20 tháng 7, bão tiếp tục đi theo hướng Tây Tây Bắc, tốc độ khoảng 20 km/giờ và vẫn có khả năng mạnh thêm. Tâm bão khi ấy ở khoảng 21,4 độ Bắc – 114,7 độ Đông, cách bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc) khoảng 490 km về phía Đông. Gió mạnh đạt cấp 11 – 12, giật cấp 14. Vùng nguy hiểm bao gồm phía Bắc vĩ tuyến 18,5 độ Bắc và phía Đông kinh tuyến 112,0 độ Đông, thuộc cấp độ rủi ro thiên tai cấp 3.

Đến 13h ngày 21 tháng 7, bão di chuyển theo hướng Tây với tốc độ 20 – 25 km/giờ. Tâm bão nằm ở khoảng 21,2 độ Bắc – 109,5 độ Đông, trên vùng biển phía Tây bán đảo Lôi Châu (Trung Quốc). Sức gió mạnh cấp 11, giật cấp 13. Khu vực nguy hiểm trải dài từ phía Bắc vĩ tuyến 18,5 độ Bắc, giữa các kinh tuyến 107,0 độ Đông và 116,5 độ Đông, với rủi ro thiên tai cấp 3 tại vùng biển phía Bắc khu vực Bắc Biển Đông và vịnh Bắc Bộ.

Về dự báo dài hạn từ 72 đến 120h tới, bão sẽ chủ yếu di chuyển theo hướng Tây, với tốc độ 10 – 15 km/giờ và dần suy yếu.