Siêu bão xoáy nghịch khổng lồ này tồn tại trên sao Mộc trong hàng thế kỷ, dù kích thước đang dần thu hẹp nhưng vẫn duy trì sự ổn định nhờ cơ chế hấp thụ năng lượng từ các xoáy nhỏ xung quanh.
Vết đỏ lớn là gì và đặc điểm cấu trúc
Siêu bão xoáy nghịch Vết Đỏ Lớn quay ngược chiều so với lốc xoáy thông thường và sở hữu áp suất khí quyển cao ngay tại vùng trung tâm. Với kích thước hiện tại khoảng 16.350 km, tức là lớn gấp 1,3 lần đường kính Trái Đất, cơn bão này có sức gió dọc theo chu vi lên tới 540 km/h. Sự bề thế của nó khiến Vết Đỏ Lớn lớn hơn gấp 6 đến 7 lần các xoáy nghịch nhỏ hơn thường xuyên đâm vào nó.
Lịch sử quan sát và tuổi thọ của cơn bão
Kể từ lần quan sát đầu tiên vào năm 1830, con người đã liên tục ghi nhận hiện tượng này. Với tuổi đời ước tính hơn 350 năm, Vết Đỏ Lớn đã trải qua một quá trình co lại. Cụ thể, chiều dài của nó đã giảm từ mức 40.000 km vào năm 1879 xuống còn 15.000 km. Quá trình thu nhỏ này đã diễn ra trong suốt 150 năm qua, song nguyên nhân sâu xa cũng như cơ chế hình thành ban đầu của cơn bão vẫn còn là những ẩn số chưa có lời giải đáp.
Cơ chế tồn tại và tương tác với các xoáy nhỏ
Cấu trúc khí quyển sâu và tốc độ tự quay nhanh giúp duy trì sự ổn định lâu dài cho hệ thống. Vết Đỏ Lớn hoạt động như một cỗ máy hút năng lượng, tiêu thụ các xoáy nghịch khi chúng va chạm.
Trong khi trước năm 2019, tần suất tiếp xúc chỉ quanh quẩn hai lần mỗi năm, thì hiện tại con số này có thể tăng vọt lên hàng chục. Những cú va chạm này gây xé toạc các lớp mây đỏ và sinh ra các luồng khí mới, làm biến động tạm thời chu kỳ dao động 90 ngày của vùng mắt bão. Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Geophysical Research: Planets, những xáo trộn này được xác nhận chỉ diễn ra ở tầng bề mặt.
So sánh với các hiện tượng thời tiết khác
Quy mô của các xoáy nghịch trên Mộc thậm chí còn vượt xa những hiện tượng thời tiết quen thuộc. Dù là những xoáy nhỏ nhất, chúng vẫn có đường kính bằng một nửa Trái, và lớn nhất thì rộng tới 1.600 km.
Tốc độ gió tại đây đạt hơn 640 km/giờ, mạnh gấp 10 lần so với bão lớn nhất từng được ghi nhận trên địa cầu, tạo ra sức giật gấp đôi những cơn bão hung tợn. Khác với các xoáy thuận thông thường vốn quay quanh vùng trung tâm áp suất thấp, cấu trúc và động lực học của chúng hoàn toàn khác biệt.
Vai trò của tàu vũ trụ Juno trong nghiên cứu
Được phóng từ Mũi Canaveral vào ngày 5 tháng 8 năm 2011, tàu Juno đã tới sao Mộc sau 8 năm bay. Ngày 11/7, nó bay sát qua mắt bão ở độ cao 9.000 km, kích hoạt toàn bộ 11 thiết bị, trong đó có camera JunoCam. Trong năm đầu tiên vận hành (tính đến 4 tháng 7 năm 2016), tàu đã di chuyển khoảng 114 triệu km trên quỹ đạo. Quá trình phân tích dữ liệu thu thập được sẽ kéo dài 7 năm, giúp tìm hiểu thêm về nguyên nhân cơn bão.
Vị trí và tầm quan trọng trong hệ mặt trời
Là hành tinh lớn nhất trong hệ mặt trời, Sao Mộc sở hữu Vết Đỏ Lớn – một siêu bão xoáy nghịch khổng lồ đóng vai trò như phòng thí nghiệm tự nhiên. Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu từ Hubble, Juno cùng những quan sát của kính viễn vọng nghiệp dư nhằm giải mã nguồn gốc và sự tiến hóa của hành tinh khí khổng lồ này.
