Hậu quả của mưa lũ không chỉ nằm ở thiệt hại về tài sản mà còn kéo theo hàng loạt vấn đề y tế cấp bách. Khi hệ thống vệ sinh bị phá vỡ và nguồn nước bị ô nhiễm, nguy cơ bùng phát các ổ dịch truyền nhiễm tăng vọt. Nhận diện sớm các nhóm bệnh lý đặc thù cùng các biện pháp can thiệp kịp thời là chìa khóa then chốt để hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến sức khỏe người dân.

Bệnh đường tiêu hóa: nguyên nhân và triệu chứng

Tình trạng nước lũ tràn vào khu vực sinh hoạt thường hòa lẫn với chất thải sinh hoạt và hóa chất nông nghiệp, tạo môi trường lý tưởng cho vi sinh vật gây bệnh sinh sôi. Các vi rút, vi khuẩn, nấm mốc và ký sinh trùng đơn bào dễ dàng xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống.

Những bệnh lý thường gặp nhất bao gồm tiêu chảy cấp, tả, lỵ trực khuẩn, thương hàn và các nhiễm khuẩn do E.coli. Triệu chứng lâm sàng thường khởi phát đột ngột với đau quặn bụng, đi ngoài phân lỏng nhiều lần, buồn nôn và nôn mửa. Nếu không được bù nước và điện giải đúng cách, bệnh nhân nhanh chóng rơi vào trạng thái mất nước nặng, rối loạn chuyển hóa dẫn đến suy nhược cơ thể.

Để ngăn chặn chuỗi lây nhiễm, việc tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc ăn chín, uống sôi là bắt buộc. Người dân cần đun kỹ nước trước khi dùng, ưu tiên nước đóng chai đã qua kiểm định. Rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn trước khi chế biến món ăn, trước bữa cơm và sau khi đi vệ sinh giúp loại bỏ mầm bệnh bám trên da.

Tuyệt đối tránh ăn các loại rau sống chưa được rửa kỹ bằng nước sạch, thịt cá tái sống hoặc đồ ăn để qua đêm. Bổ sung đầy đủ nhóm vitamin từ trái cây tươi và rau củ sạch sẽ củng cố hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống chọi tốt hơn với tác nhân gây bệnh.

Sốt xuất huyết: nguy cơ bùng phát và cách phòng chống

Sau khi nước lũ rút đi, hàng loạt vũng nước đọng lại trong lốp xe cũ, vỏ nhựa, lu chum và các vật dụng phế thải trở thành bể đẻ trứng lý tưởng của muỗi vằn Aedes. Đây là vector chính truyền virus Dengue gây sốt xuất huyết.

Tại Việt Nam, lưu hành đồng thời 4 tuýp huyết thanh của virus Dengue, cùng với mạng lưới điểm chứa nước khó kiểm soát khắp các khu dân cư, khiến bệnh luôn trong tình trạng sẵn sàng bùng phát thành ổ dịch. Muỗi cái đẻ trứng trong nước sạch, ấu trùng phát triển nhanh thành bọ gậy trong điều kiện ẩm ướt. Người nhiễm bệnh thường khởi phát sốt cao đột ngột lên đến 39-40 độ C, kèm theo đau đầu vùng trán, đau sau hốc mắt, đau nhức cơ khớp và phát ban đỏ.

Ở giai đoạn nặng, bệnh nhân có thể xuất hiện dấu hiệu xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu cam, rối loạn đông máu dẫn đến sốc huyết tương, suy gan, suy thận, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Ngoài muỗi vằn, muỗi Anopheles cũng sinh sản mạnh ở vùng trũng ẩm thấp, đặc biệt tại khu vực miền núi và trung du, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ký sinh trùng do muỗi truyền.

Công tác phòng ngừa tập trung vào tiêu diệt môi trường sống của muỗi và bảo vệ cá nhân. Cần dọn dẹp sạch sẽ quanh nhà, khơi thông cống rãnh, lấp kín các hốc nước đọng. Đậy kín mọi vật chứa nước sinh hoạt như bể, lu, thùng, chậu; thả cá bảy màu hoặc cá cảnh nhỏ vào các bể nước lớn để tiêu diệt bọ gậy.

Lật úp các dụng cụ không dùng đến, thu gom và chôn lấp rác thải đúng quy định. Ngủ màn cả ngày lẫn đêm, kể cả khi nghỉ trưa, là biện pháp phòng muỗi đốt hiệu quả. Mặc trang phục dài tay, bôi kem chống muỗi chứa DEET khi di chuyển ngoài trời.

Tiêm vắc-xin phòng các bệnh có vacxin như sốt xuất huyết Dengue và viêm não Nhật Bản tại các trạm y tế dự phòng giúp tăng miễn dịch chủ động. Hệ thống y tế địa phương cần chủ động giám sát, phát hiện sớm ca bệnh, cách ly và xử lý ổ dịch ngay tại khu vực bị ảnh hưởng.

Phối hợp phun hóa chất diệt muỗi trưởng thành, đồng thời tuyên truyền người dân tự giác thực hiện vệ sinh môi trường. Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) nhấn mạnh nguyên tắc phòng bệnh dựa vào cộng đồng: xử lý triệt để nguồn nước, quản lý chất thải, chôn xác súc vật đúng kỹ thuật, không để xác động vật phân hủy gây ô nhiễm lan rộng.

Bệnh ngoài da: tiếp xúc với nước bẩn và biến chứng

Thời gian ngâm mình trong nước lũ kéo dài khiến lớp biểu bì da suy yếu, tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm và ký sinh trùng xâm nhập. Các bệnh lý da liễu thường gặp nhất là nấm kẽ chân tay, viêm nang lông, hắc lào, lang ben, ghẻ và mụn nhọt.

Nghiêm trọng hơn, người dân có thể nhiễm các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như bệnh Whitmore (do Burkholderia pseudomallei), bệnh do xoắn khuẩn Leptospira và nhiễm trùng huyết do Vibrio vulnificus. Dấu hiệu lâm sàng trên da rất phong phú: từ ban đỏ, hồng ban, bóng nước, sẩn ngứa đến xuất huyết dưới da, áp xe mủ và hoại tử mô.

Nếu không được rửa sạch và điều trị chuyên khoa, vết trầy xước nhỏ có thể chuyển biến thành nhiễm trùng huyết nặng, đe dọa tính mạng. Theo số liệu cập nhật từ Sở Y tế Hà Nội, sau cơn bão số 3 vừa qua, các khu vực ngập úng ghi nhận khoảng 700 ca mắc các bệnh về da, tiêu hóa và mắt, trong đó nhóm bệnh da liễu chiếm hơn 76%.

Để chăm sóc da hiệu quả, người dân cần giữ cơ thể luôn khô thoáng, thay đồ ẩm ướt ngay sau khi lội nước. Giặt sạch và phơi khô giày dép, tất chân để ngăn ngừa nấm. Khi da xuất hiện tổn thương, cần vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý, lau khô bằng khăn sạch, sau đó bôi thuốc sát trùng gốc povidone-iodine như Betadine hoặc bột chống ẩm.

Tránh ngâm mình bơi lội, tắm rửa hoặc vui chơi trong nước ngập vì nước này chứa nhiều chất thải độc hại, vừa gây viêm da vừa làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột. Độ ẩm không khí cao sau mưa còn làm suy giảm hàng rào bảo vệ da tự nhiên, khiến da nhạy cảm hơn.

Vì vậy, cần rửa tay chân kỹ lưỡng bằng xà phòng kháng khuẩn sau mỗi lần tiếp xúc với nước bẩn, lau khô kỹ các kẽ ngón tay, ngón chân. Hạn chế tối đa việc mang giày tất ẩm ướt liên tục.

Dự phòng dịch bệnh mùa bão lũ: vệ sinh và dinh dưỡng

Ngay khi mực nước bắt đầu rút, công tác khắc phục hậu quả và ngăn ngừa dịch bệnh cần được triển khai đồng bộ trên toàn tuyến. Ưu tiên hàng đầu là xử lý môi trường sống: khơi thông cống rãnh, thu gom và chôn lấp xác động vật theo đúng quy trình thú y, lấp đất trũng, dọn dẹp phế thải. Đối với nguồn nước ăn uống, quy trình xử lý cơ bản gồm: lắng cặn bằng phèn chua, lọc qua lớp cát sạch, sau đó khử trùng bằng Cloramin B theo đúng liều lượng khuyến cáo.

Trước khi uống, nước phải được đun sôi hoàn toàn. Về vệ sinh cá nhân, thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc với vật dụng bẩn là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả nhất để cắt đứt đường lây truyền vi khuẩn. Khi phải tiếp xúc trực tiếp với nước bẩn, cần thay đồ khô ngay, lau khô người và vệ sinh kỹ lưỡng.

Dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò nền tảng trong việc nâng cao sức đề kháng. Người dân cần lựa chọn thực phẩm tươi ngon, đảm bảo nguồn gốc rõ ràng, chế biến chín kỹ, tuyệt đối không ăn đồ ôi thiu, thức ăn thừa hoặc thực phẩm nghi ngờ nhiễm độc.

Giữ ấm cơ thể, đặc biệt chú ý nhóm đối tượng dễ tổn thương như trẻ nhỏ và người cao tuổi. Ăn uống đầy đủ chất đạm, tinh bột, vitamin và khoáng chất giúp phục hồi sức khỏe nhanh chóng.

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào về sức khỏe như sốt cao, tiêu chảy, phát ban hoặc vết thương sưng tấy, cần lập tức đến cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám, xét nghiệm và điều trị chuyên sâu. Không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc áp dụng các phương pháp chữa bệnh dân gian chưa được kiểm chứng.

Hệ thống y tế cơ sở cần rà soát, dự trữ đầy đủ thuốc men, hóa chất khử trùng, trang thiết bị cấp cứu và nhân lực y tế. Đảm bảo nguồn lực sẵn sàng cơ động, hỗ trợ kịp thời các địa bàn trọng điểm, phản ứng nhanh nhạy với mọi diễn biến phức tạp của dịch bệnh.