Chuẩn khí hậu 30 năm của WMO đóng vai trò là mốc tham chiếu thống kê cơ bản, cho phép xác định rõ sự khác biệt giữa các hiện tượng thời tiết nhất thời và những thay đổi thực sự của khí hậu. Khoảng thời gian này được áp dụng để tính toán các giá trị trung bình, qua đó cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy nhằm theo dõi và đánh giá mức độ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu trên phạm vi toàn cầu.

Khí hậu khác thời tiết ở điểm nào cơ bản nhất

Dù cùng đo đạc các yếu tố như nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm, gió và áp suất, Khí và Thế khác nhau cơ bản ở thang thời gian. Thời tiết mô tả trạng thái khí quyển ngắn hạn, là những gì xảy ra thực tế tại một thời điểm, như việc sáng nay trời có mưa hay không. Ngược lại, khí hậu phản ánh xu hướng tích lũy thông qua chuỗi số liệu dài hạn, giúp dự báo các quy luật như mùa mưa hằng năm.

Theo của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), khí hậu là tổng hợp các điều kiện thời tiết trong vòng 30 năm. Chỉ khi dữ liệu được thu thập qua nhiều thập kỷ, đặc trưng khí hậu của một vùng mới được xác định rõ ràng, phân biệt với những biến động ngẫu nhiên của thời gian ngắn. Nói một cách đơn giản, khí hậu là những gì bạn mong đợi, còn thời tiết là những gì bạn nhận được.

WMO quy định thời gian bao lâu để xác định khí hậu một vùng

Để xác định đặc điểm khí hậu của một khu vực, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) yêu cầu sử dụng khoảng thời gian 30 năm làm chuẩn mực thống kê. Con số này được chọn vì đủ dài để loại bỏ các biến động ngẫu nhiên, giúp làm rõ xu hướng thực sự thay vì bị sai lệch bởi những dao động ngắn hạn như trường hợp chỉ xét 10 năm. Khung thời gian 30 năm cũng cho phép cân bằng các chu kỳ tự nhiên quan trọng, chẳng hạn như hiện tượng El Niño hay La Niña.

Hiện nay, WMO áp dụng chu kỳ 30 năm cuối cùng là 1991–2020. Các quốc gia thành viên phải tuân thủ quy định này nhằm đảm bảo tính đồng bộ trong việc so sánh dữ liệu khí hậu trên phạm vi toàn cầu.

Tại sao không thể nói “khí hậu của một ngày”

Có thể gán nhãn thời tiết cho một ngày cụ thể, nhưng điều đó không áp dụng được cho khí hậu, dù là của một ngày hay cả một tháng. Lý do nằm ở bản chất: khí hậu không phải là trạng thái tức thời mà là hiện tượng khí tượng lặp lại, đòi hỏi phải được tổng hợp từ những chuỗi dữ liệu dài hạn.

Nếu chỉ dựa vào một ngày, ta không thể phân biệt được đâu là quy luật thực sự hay chỉ là nhiễu loạn ngẫu nhiên. Để lọc bỏ các biến động nhất thời và xác định rõ nét đặc trưng, cần phải có số liệu thống kê trải qua nhiều thập kỷ. Khí hậu luôn gắn liền với khung thời gian tối thiểu là 30 năm, khi đó quy luật mới thực sự hiện hữu.

Biến đổi khí hậu có phải là hiện tượng thời tiết không

Khác với những dao động thời tiết ngắn hạn, biến đổi khí hậu là quá trình thay đổi kéo dài của hệ thống khí hậu. Dữ liệu cho thấy nhiệt độ trung bình hàng năm trong 8 năm gần đây đều vượt mức kỷ lục trước 2015, đánh dấu giai đoạn Trái Đất nóng lên hơn 1,1 độ C so với thời kỳ cuối thế kỷ 19. Đại dương có chức năng hấp thụ năng lượng dư thừa, với hơn 90% nhiệt được giữ lại, trong đó 50% lượng nhiệt tích lũy chỉ trong 30 năm qua.

Hệ quả là 55% diện tích bề mặt biển đã phải chịu ít nhất một đợt nắng nóng trong năm 2022. Sự nóng lên này thúc đẩy băng tan, làm mực nước biển tăng nhanh gấp đôi so với mức trung bình 30 năm trước, gây ra các hiện tượng cực đoan như mưa lớn và sóng nhiệt thường xuyên hơn. Tiêu chuẩn 30 năm được sử dụng làm khung tham chiếu không cố định mà được cập nhật liên tục để phản ánh chính xác những biến chuyển chậm nhưng bền vững của khí hậu.

Related news: Dự báo nhiệt độ kỷ lục trước 2030

Theo báo cáo của Cơ quan Khí tượng Anh gửi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nguy cơ vượt mốc 1,5 độ C đang hiện hữu rõ rệt. Dữ liệu cho thấy 86% khả năng ít nhất một năm trong giai đoạn 2026–2030 sẽ phá vỡ kỷ lục nhiệt độ của năm 2024. Xác suất để nhiệt độ trung bình toàn cầu trong thời kỳ này cao hơn 1,5 độ C so với mức tiền công nghiệp đạt 75%.

Những con số này báo hiệu sự gia tăng của các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt như hạn hán, bão và lũ lụt. Yếu tố thúc đẩy mạnh mẽ xu hướng này là hiện tượng El Nino, đặc biệt khi dự báo xuất hiện hiện tượng này vào cuối năm 2026 với xác suất lên tới 96%.

Trong đó, 35% là khả năng hình thành một đợt El Nino siêu mạnh. Hiện tượng tự nhiên này làm tăng nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương, từ đó gây biến động lớn đối với mưa, gió và áp suất khí quyển. Khu vực Bắc Cực cũng chứng kiến tốc độ nóng lên nhanh gấp 3 lần mức trung bình toàn cầu.

Cụ thể, trong 5 mùa Đông sắp tới, nhiệt độ tại vùng Cực này được dự báo sẽ cao hơn khoảng 2,8 độ C so với mức trung bình gần đây. Tất cả những yếu tố trên sẽ tác động trực tiếp đến việc điều chỉnh các chuẩn khí hậu 30 năm trong thập kỷ tiếp theo.

Góc riêng: Phân biệt khí hậu và thời tiết trong thực tiễn

Ứng dụng phân biệt hai trong đời sống rất rõ ràng. Mùa khô là đặc trưng khí hậu. Thời tiết cho biết sáng nay trời có mưa hay không. Khí hậu giúp dự báo mùa mưa hằng năm. Nông nghiệp dựa vào đặc trưng khí hậu để lập lịch thời vụ. Sai lầm khi nhầm một đợt mưa bất thường với mùa mưa thực sự sẽ gây thiệt hại. Xây dựng và quy hoạch đô thị tính toán tiêu chuẩn thoát nước, điều hòa dựa trên dữ liệu khí hậu dài hạn. Du lịch xác định mùa cao điểm theo quy luật khí hậu. Phân biệt đúng giúp ra quyết định chính xác. Tránh nhầm lẫn giữa biến động ngắn hạn và xu hướng dài hạn. Bảng so sánh dưới đây làm rõ sự khác biệt:

  • Thời gian: thời tiết là giờ, ngày, tuần. Khí hậu là hàng chục năm.
  • Tính chất: thời tiết luôn thay đổi. Khí hậu lặp lại theo quy luật.
  • Phạm vi: thời tiết ở tầng đối lưu, địa phương. Khí hậu bao phủ toàn hệ thống khí quyển.
  • Dự báo: thời tiết dự báo 1–14 ngày. Khí hậu xác định đặc trưng dài hạn.

Ví dụ thực tế minh họa rõ nhất. Hà Nội có khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa. Đây là quy luật ổn định qua nhiều thập kỷ. Thời tiết hôm nay có thể là 20°C hoặc 35°C. Sự chênh lệch đó không làm thay đổi đặc trưng khí hậu. Ứng dụng đúng giúp giảm thiểu rủi ro trong sản xuất và đời sống.