Biển động là trạng thái mặt biển nổi sóng lớn khi gió thổi từ cấp 6 Beaufort trở lên (tốc độ 39–49 km/h) và chiều cao sóng trung bình đạt 3,0 m trở lên. Thuật ngữ này cảnh báo mức nguy hiểm đối với tàu cá, khác hẳn tên gọi địa lý Biển Đông.
- Ngưỡng Biển hơi động (Cấp 4–5): Gió mạnh 20–38 km/h, sóng trung bình cao 1,0–2,0 m khiến thuyền nhỏ chao nghiêng và phải cuốn bớt buồm.
- Ngưỡng Biển động (Cấp 6–7): Gió 39–61 km/h, sóng cao 3,0–4,0 m gây nguy hiểm rõ rệt cho tàu cá và sà lan ven bờ.
- Ngưỡng Biển động rất mạnh đến dữ dội (Cấp 8–11): Gió 62–117 km/h, sóng từ 5,5 m tới 11,5 m đủ sức đánh đắm tàu biển.
- Đọc bản tin hàng hải ven bờ: Ngư dân Nam Trung Bộ nên kiểm tra thời tiết Khánh Hòa trước mỗi chuyến ra khơi đánh bắt.
Biển động là gì và cách tránh nhầm lẫn với Biển Đông
Nhiều người tìm kiếm cụm từ “biển động” dễ bị nhầm với vùng biển địa lý Biển Đông của Việt Nam. Trên thực tế, trong bản tin dự báo hàng hải, biển động là từ ghép chỉ trạng thái sóng gió mạnh trên mặt nước.
Khi một vùng biển yên tĩnh, mặt nước phẳng lặng hoặc chỉ lăn tăn gợn nhỏ dưới 0,2 m. Ngược lại, khi khối không khí lạnh tràn xuống hoặc áp thấp nhiệt đới hình thành, gió xiết truyền động năng tạo nên sóng bạc đầu.
Phụ lục III của Quyết định 18/2021/QĐ-TTg ngày 22/4/2021 phân chia cấp biển bằng hai thông số cặp đôi. Đó là tốc độ gió trung bình trong 2 phút theo thang Beaufort và chiều cao sóng trung bình tính bằng mét.

Cơ chế gió truyền năng lượng tạo sóng trên mặt biển
Chiều cao con sóng phụ thuộc đồng thời vào tốc độ gió, thời gian gió thổi liên tục và đà gió. Đà gió chính là khoảng cách mặt biển trống mà luồng gió lướt qua không bị đảo chắn.
Nếu gió Đông Bắc cấp 6 thổi suốt 24 giờ qua Vịnh Bắc Bộ hoặc quần đảo Hoàng Sa, sóng dựng lên rất cao. Sức tàn phá ở vùng biển hở luôn lớn hơn hẳn vùng vũng vịnh kín gió gần bờ.
Phân loại 5 mức độ biển động theo thang gió Beaufort
Hệ thống pháp quy Việt Nam quy đổi chặt chẽ từng cấp gió trong thang sức gió Beaufort thành tên gọi trạng thái biển thống nhất trên toàn quốc. Bảng chuẩn dưới đây giúp ngư dân và người đi biển đối chiếu ngay mỗi khi nghe bản tin radio.
| Trạng thái mặt biển | Cấp gió (Beaufort) | Tốc độ gió (m/s | km/h) | Sóng TB & Mức nguy hại (QĐ 18/2021) |
|---|---|---|---|
| Biển êm / gợn nhẹ | Cấp 0–3 | 0–5,4 m/s (dưới 19 km/h) | 0–0,6 m; gió nhẹ, không gây nguy hại |
| Biển hơi động | Cấp 4–5 | 5,5–10,7 m/s (20–38 km/h) | 1,0–2,0 m; thuyền đánh cá chao nghiêng, cuốn bớt buồm |
| Biển động | Cấp 6–7 | 10,8–17,1 m/s (39–61 km/h) | 3,0–4,0 m; nguy hiểm đối với tàu, thuyền |
| Biển động rất mạnh | Cấp 8–9 | 17,2–24,4 m/s (62–88 km/h) | 5,5–7,0 m; rất nguy hiểm cho tàu thuyền |
| Biển động dữ dội trở lên | Cấp 10–17 | Từ 24,5 m/s (từ 89 km/h) | 9,0–14,0 m trở lên; làm đắm cả tàu biển trọng tải lớn |
Ngưỡng cấp 6 đánh dấu tin cảnh báo gió mạnh trên biển
Theo Quyết định 18/2021/QĐ-TTg, gió mạnh trên biển là gió từ cấp 6 trở lên tính trung bình trong 2 phút. Khi đạt ngưỡng 39–49 km/h và độ cao sóng trung bình vươn lên 3,0 m, cơ quan khí tượng phát bản tin gió mạnh trên biển.
Ở cấp độ này, ngư dân trên thuyền nan, thúng máy hoặc tàu công suất nhỏ dưới 90 CV rất dễ mất lái nếu chạy ngang sườn sóng. Bọt sóng bị gió thổi thành bụi mù làm giảm tầm nhìn ngang xuống dưới 1–2 hải lý.

Phân biệt sóng gió tại chỗ và sóng lừng từ xa
Nhiều du khách thấy trời nắng đẹp, gió trên bãi biển nhẹ hiu hiu nhưng ngoài mép nước sóng vẫn đập dữ dội. Hiện tượng đó xuất phát từ sự khác biệt giữa sóng gió và sóng lừng.

Đặc tính nguy hiểm của sóng lừng kết hợp biển động
Sóng gió sinh ra trực tiếp tại vùng có gió mạnh thổi nên đỉnh sóng nhọn, bước sóng ngắn và hỗn loạn theo gió. Ngược lại, sóng lừng là những dải sóng trơn mượt, bước sóng dài đã thoát ra khỏi tâm bão cách đó hàng nghìn kilômét.
Khi sóng gió gặp sóng lừng chạy chéo góc, mặt biển tạo nên những ngọn sóng giao thoa dựng đứng bất ngờ và dòng chảy xiết rút ra xa bờ. Bạn đọc nên xem thêm bài sóng lừng và sóng gió trên chuyên trang.
Tác động của biển động với tàu cá, du lịch đảo và giàn khoan
Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.260 km cùng hàng trăm tuyến tàu cao tốc kết nối đảo Phú Quốc, Lý Sơn, Côn Đảo và Phú Quý. Khi thông báo biển động cấp 6–7 phát ra, toàn bộ lịch trình vận tải biển bị ảnh hưởng dây chuyền.

Cơ sở ban hành lệnh cấm biển và tránh vùng nguy hiểm
Nhiều hành khách thắc mắc tại sao đất liền tạnh ráo nhưng cảng vụ vẫn đình chỉ tàu cao tốc ra đảo. Lý do nằm ở gió mạnh ngoài vùng hở eo biển và độ cao sóng vượt giới hạn an toàn đăng kiểm của tàu chở khách.
Khi dự báo có gió cấp 6 giật cấp 7–8, chính quyền địa phương phát lệnh cấm biển mùa bão cho từng cỡ tàu. Cố tình xuất bến dẫn tới phạt hành chính nặng và tăng nguy cơ lật tàu khi sóng đánh ngang mạn.
Tàu cá xa bờ cũng cần theo dõi chặt tọa độ vùng nguy hiểm trên biển của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia để chọn khu neo đậu khuất gió.
Lưu ý an toàn khi xử lý tình huống biển động trên tàu và bãi tắm
Mùa gió mùa Đông Bắc từ tháng 11 đến tháng 3 thường xuyên kích hoạt biển động mạnh ngay cả khi Biển Đông vắng bão. Người đi biển và du khách đều cần quy tắc phản ứng rõ ràng theo cấp sóng.
Nguyên tắc chạy tránh sóng cho tàu nhỏ và cấm tắm ven bờ
Thuyền trưởng tàu nhỏ gặp sóng cấp 5–6 cần giữ mũi tàu chéo góc khoảng 30–45 độ hướng về phía đỉnh sóng tới. Cách giữ mũi này hạn chế nước tràn vào boong và tránh bị sóng lật ngang sườn tàu.
Tại các bãi tắm mở ở Đà Nẵng, Nha Trang hay Mũi Né, khi cờ cảnh báo biển động được cắm, du khách phải rời ngay khỏi nước. Sóng cao 2–3 m tạo ra dòng chảy xiết rút ngược ra khơi rất nhanh quanh các cồn cát ngầm.
Câu hỏi thường gặp về hiện tượng biển động
Biển động và Biển Đông có phải là một không?
Không. Biển Đông là tên riêng một vùng biển địa lý nằm phía đông bán đảo Đông Dương. Biển động là khái niệm khí tượng mô tả mặt biển có gió cấp 6 và sóng từ 3,0 m trở lên.
Gió cấp 4 và cấp 5 trên biển gọi là mức nào trong văn bản pháp luật?
Theo Phụ lục III Quyết định 18/2021/QĐ-TTg, gió cấp 4–5 (20–38 km/h, sóng trung bình 1,0–2,0 m) được gọi là Biển hơi động. Thuyền đánh cá nhỏ bị chao nghiêng và cần cuốn bớt buồm.
Biển động mạnh có phải lúc nào cũng do bão gây ra không?
Không hẳn. Vào mùa đông từ tháng 11 đến tháng 3, các đợt gió mùa Đông Bắc mạnh tràn xuống cũng liên tục làm khu vực Bắc và Giữa Biển Đông động cấp 6–7, giật cấp 8.
Khi bản tin báo biển động cấp 6 thì du khách có nên tắm biển không?
Tuyệt đối không nên tắm biển. Sóng cao 3 m đập vào bờ sẽ kéo theo dòng chảy rút xa bờ rất mạnh, dễ cuốn trôi người bơi chỉ trong vài chục giây dù mặc áo phao.
Sóng cao trung bình 3,0 m có nghĩa ngọn sóng cao nhất chỉ 3 m phải không?
Sóng cao 3,0 m là chiều cao sóng trung bình hoặc sóng hiệu dụng phổ biến. Các ngọn sóng đơn lẻ cực đại có thể cao gấp 1,6 đến 1,9 lần mức trung bình khi gặp gió giật.