Khi nhiệt độ môi trường vượt mức 35 độ C, hệ thống làm mát chuồng kín dễ bị quá tải. Sự kết hợp giữa không khí tù đọng và độ ẩm cao khiến gia cầm không thể tản nhiệt, gây ra hiện tượng sốc nhiệt hàng loạt. Duy trì ổn định vi khí hậu và bổ sung điện giải đúng cách giúp hạn chế tối đa nguy cơ tử vong.

Sự cố chết nóng do chập điện và sốc nhiệt

Vào tháng 7 năm 2023, một vụ việc đáng tiếc đã xảy ra tại một cơ sở chăn nuôi gà thuộc thôn Thanh Mỹ, xã Thượng Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh. Nguyên nhân khởi phát là sự cố chập điện ở hệ thống quạt thông gió, dẫn đến tình trạng mất hoàn toàn khả năng lưu thông không khí bên trong chuồng trại. Khi chủ trang trại Nguyễn Huy Phố tiến hành kiểm tra thực tế, ông phát hiện phần lớn đàn gà đang trong giai đoạn thương phẩm đã tử vong.

Cụ thể, lứa gà này gồm khoảng 14.000 con, mỗi con nặng trung bình 2 kg, được nuôi trên diện tích hơn 1.000 m2. Do kết hợp giữa thời tiết nắng nóng gay gắt và môi trường ngột ngạt, hơn 10.000 con gà đã bị sốc nhiệt mà chết, tương đương tổng trọng lượng gần 20 tấn.

Hậu quả tài chính ước tính lên tới hơn 500 triệu đồng. Sự việc này nhấn mạnh rủi ro tiềm ẩn khi hệ thống làm mát gặp sự cố trong những ngày hè oi bức.

Triệu chứng và nguyên nhân gây chết nóng

Ở mức 35–36 độ C, nhiệt độ bên trong chuồng kín hoặc xe vận chuyển có thể leo thang lên 38–40 độ C, tạo điều kiện thuận lợi cho cảm nóng xảy ra. Gà bị ảnh hưởng sẽ trở nên mệt mỏi, giảm hoặc ngừng ăn, tăng cường hô hấp bằng cách há miệng thở dốc.

Nhịp tim và nhịp thở cũng gia tăng mạnh. Ban đầu, chúng xòe rộng cánh để tản nhiệt, nhưng khi kiệt sức, cánh sẽ buông thõng xuống.

Nếu thân nhiệt vượt quá 44 độ C, gà có nguy cơ tử vong. Các yếu tố như mật độ nuôi dày đặc, thiếu máng ăn uống, nền chuồng ẩm ướt và nồng độ khí độc CO2, H2S, NH3 cao do thông gió kém góp phần làm trầm trọng thêm tình trạng này. Những giống siêu thịt, vịt, ngan cùng với những cá thể quá béo là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Kỹ thuật vận hành chuồng kín chống nóng

Thiết kế chuồng kín đòi hỏi hệ thống thông gió đồng bộ. Có hai phương thức chính được áp dụng: đưa gió tự nhiên vào một bên tường và quạt hút ở đối diện, hoặc dùng quạt đầu xối hút gió ngoài vào, thổi qua chuồng và đẩy khí bẩn ra nóc.

Công nghệ hiện đại tích hợp sensor cảm biến nhiệt–ẩm tự động để kích hoạt báo động. Mùa mưa, độ ẩm không khí tại Miền Đông và Tây Nguyên thường xuyên đạt 80–95%.

Ẩm độ tăng thêm từ hô hấp và phân thải khiến sàn chuồng ướt sũng, tạo điều kiện cho nấm mốc Aspergillus sinh aflatoxin. Nhiệt độ chuồng thường cao hơn ngoài trời 3–5°C nếu quạt không đủ công suất.

Gà bắt đầu bị stress nhiệt khi vượt 30°C. Heo dễ bị stress khi >26°C. Cần giảm mật độ, tối đa 30 con/m2. Khẩu phần thức ăn phải điều chỉnh: giảm protein thô, tăng độ tiêu hóa.

Biện pháp cấp cứu và pha thuốc hỗ trợ

Ngay khi nhận biết triệu chứng sốc nhiệt, biện pháp đầu tiên là hạ thấp mật độ đàn trong chuồng trại, đưa gà vào khu vực thoáng khí hoặc kích hoạt quạt thông gió khẩn cấp. Tuyệt đối ngừng mọi hoạt động vận chuyển.

Cung cấp nguồn nước mát sạch để vật nuôi uống thỏa thích. Dung dịch điện giải cần được pha chế đúng chuẩn: hòa tan 1,5 g Super – vitamin hoặc Doxyvit Thái, 0,05 g Vitamin C 99% cùng 1,5 g T.

Cúm gia súc hoặc Anti – Gum vào 1 lít nước, sau đó để gia cầm uống tự do nhằm nhanh chóng cải thiện tình trạng sức khỏe. Nên bổ sung Vitamin C, E, điện giải và Selenium vào buổi sáng sớm khi nhiệt độ môi trường chưa tăng cao, giúp cơ thể vật nuôi hấp thu dưỡng chất hiệu quả.

Đối với gà bị sốt cao, mệt lả, tiến hành tiêm Paracetamol với liều lượng 10–15 mg/kg thể trọng, thực hiện 1–2 lần mỗi ngày. Kết hợp sử dụng men vi sinh (yeast) và Probiotic để hỗ trợ phục hồi hệ tiêu hóa.

Tác động kép của độ ẩm và nhiệt độ mùa mưa

Các tháng 5 đến 7 hàng năm là giai đoạn cao điểm bùng phát bệnh trên gia cầm nuôi chuồng kín. Chỉ số nóng bức (Heat Index – HI) phản ánh chính xác mức độ nguy hiểm. HI được tính từ nhiệt độ không khí và độ ẩm tương đối.

Nếu nhiệt độ ngoài trời là 35°C và độ ẩm là 80%, HI đạt mức 52°C. Con số này rơi vào vùng nguy hiểm cao, dễ dẫn đến sốc nhiệt và tử vong.

Độ ẩm 80–95% kết hợp nhiệt độ cao khiến quá trình tản nhiệt qua hô hấp bị ức chế. Mồ hôi không bốc hơi được. Vi khuẩn Pasteurella, E.coli và virus CRD dễ tấn công khi hệ miễn dịch bị ức chế kéo dài.

Tỷ lệ tử vong do bệnh ghép tăng. Trang trại cần vận hành cooling pad và quạt hút đầu cuối thay vì phun sương nền. Vệ sinh pad định kỳ để tránh rong rêu làm tăng ẩm. Điều chỉnh khẩu phần thức ăn ngay từ khi nhiệt độ bắt đầu tăng.