Chỉ số THI là công cụ đo lường stress nhiệt dựa trên nhiệt độ và độ ẩm, giúp người chăn nuôi dự báo sớm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất vật nuôi.
Khái niệm stress nhiệt và vai trò của chỉ số thi
Chỉ số THI (Temperature-Humidity Index) quan trọng trong việc đánh giá tình trạng căng thẳng nhiệt, vốn xảy ra khi nhiệt độ môi trường vượt quá khả năng tự điều hòa thân nhiệt của vật nuôi. Để định lượng mức độ này, người ta sử dụng công thức THI = 1,8T + 32 – (0,55 – 0,0055RH)(1,8T – 26), kết hợp cả nhiệt độ (T) và độ ẩm tương đối (RH). Qua đó, các yếu tố khí hậu được quy đổi thành một giá trị duy nhất, phản ánh sự mất cân bằng giữa sinh nhiệt và thải nhiệt khi nhiệt độ không khí vượt ngưỡng tới hạn.
Nguyên nhân gây stress nhiệt và tác động của độ ẩm
Hiện tượng El Nino cùng biến đổi khí hậu đã đẩy nhiệt độ trung bình lên mức cao hơn 1 đến 2 độ C, khiến các mùa hè và mùa mưa thường xuyên xuất hiện những đợt nắng nóng đỉnh điểm. Độ ẩm không khí vượt ngưỡng 70% làm trầm trọng thêm tình trạng này, gây cản trở nghiêm trọng khả năng tản nhiệt qua bay hơi của vật nuôi.
Để đối phó, gà phải há mỏ thở gấp còn heo thì nằm bẹp xuống để tỏa bớt nhiệt. Tình trạng này càng trở nên tồi tệ hơn khi chuồng trại đóng kín, hệ thống thông gió yếu ớt và mật độ chăn nuôi quá dày đặc, tạo điều kiện cho hơi nóng tích tụ không thể thoát ra ngoài.
Hậu quả của stress nhiệt đối với gia cầm và heo
Cơ thể vật nuôi phản ứng bằng cách giảm ăn để hạn chế sinh nhiệt nội sinh. Lượng ăn giảm có thể lên đến 20%. Heo và gà bị suy giảm miễn dịch, hàng rào biểu mô ruột yếu đi, tăng nguy cơ tiêu chảy và nhiễm khuẩn huyết. pH máu tăng theo hướng kiềm hóa, canxi tự do giảm khiến vật nuôi run chân, mất thăng bằng.
Gia cầm đẻ giảm sản lượng, vỏ trứng mỏng. Heo nái giảm khả năng thụ thai, tăng tỷ lệ sẩy thai. Thân nhiệt tăng cao kéo dài dẫn đến sốc nhiệt và tỷ lệ chết đột ngột.
Giải pháp cải tạo chuồng trại và môi trường sống
Thiết kế chuồng hướng tránh nắng trực tiếp, trồng cây tán rộng che bóng. Lắp hệ thống quạt thông gió và phun sương làm mát. Kiểm soát mật độ nuôi, giảm tải nhiệt sinh ra từ đàn. Sử dụng rèm che hoặc vật liệu cách nhiệt cho mái. Cung cấp nước lạnh, sạch liên tục, máng uống cần có nắp đậy che nắng. Giám sát liên tục nhiệt độ và độ ẩm trong chuồng. Mục tiêu là duy trì vật nuôi trong vùng thoải mái về nhiệt độ, giảm chênh lệch giữa ngày và đêm.
Giải pháp dinh dưỡng và chăm sóc vật nuôi
Cho ăn vào sáng sớm hoặc chiều tối, tránh khung giờ nắng gắt. Tăng mức năng lượng khẩu phần bằng cách bổ sung chất béo (2-6%). Giảm hàm lượng xơ trong thức ăn. Bổ sung điện giải (KCl, NaCl, NaHCO3) và vitamin (A, D, E, B-complex, C) vào nước hoặc thức ăn. Axit citric hữu cơ giúp ổn định pH máu, bảo vệ niêm mạc ruột và ức chế vi khuẩn gây bệnh. Vitamin C tăng sức bền thành mạch, nâng cao khả năng chịu đựng của vật nuôi với môi trường khắc nghiệt.
Ứng dụng chỉ số thi trong quản lý trang trại hiệu quả
Theo dõi chỉ số THI hàng ngày là bước cảnh báo sớm quan trọng. Ngưỡng an toàn cho gà là dưới 75, heo dưới 72.
Vượt ngưỡng này cần kích hoạt ngay các biện pháp làm mát. Kết hợp theo dõi 10 chỉ tiêu: nhiệt độ, độ ẩm, khí ammonia, lượng ăn, lượng nước, tỷ lệ chết, FCR, ADG và độ ẩm nền chuồng.
Dùng cảm biến kỹ thuật số hoặc bảng tính THI tự động để ghi nhận dữ liệu. Khi THI tăng, giảm mật độ, tăng thông gió và điều chỉnh khẩu phần. Quản lý chủ động giúp ổn định năng suất và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.
