Glory là một hiện tượng quang học đặc biệt xuất hiện dưới dạng các vòng sáng đồng tâm xung quanh bóng đổ của vật thể trên mây. Khác với cầu vồng, Glory hình thành nhờ cơ chế tán xạ ngược ánh sáng khi tia nắng đi qua các giọt nước nhỏ trong khí quyển. Hiện tượng này không mang ý nghĩa tâm linh mà là kết quả trực tiếp của các quy luật vật lý ánh sáng.

Glory là gì và khác gì cầu vồng tròn

Glory là hiện tượng quang học thể hiện qua các vòng tròn sáng đồng tâm quanh bóng người quan sát hoặc vật thể, với lớp ngoài cùng màu đỏ và các lớp trong chuyển dần sang xanh. Điểm khác biệt rõ rệt nhất so với cầu vồng tròn chính là kích thước góc; Glory chỉ trải rộng khoảng 5° đến 13°, trong khi cầu vồng tròn có đường kính lớn hơn nhiều.

Về cơ chế vật lý, hai hiện tượng này hoàn toàn tách biệt: Glory hình thành do sự giao thoa của sóng ánh sáng bị khúc xạ bên trong giọt nước, còn cầu vồng tròn xuất phát từ quá trình khúc xạ và phản xạ đơn thuần. Vì vẻ ngoài tương đồng, người ta thường dễ nhầm lẫn chúng.

Khi ngắm từ trên cao, Glory thường đi kèm với bóng ma Brocken. Hiện tượng này từng xuất hiện trên các huy hiệu phương Tây, điển hình như Đại ấn Hoa Kỳ với hai vầng vinh quang cách điệu: một vầng xuyên mây bao quanh 13 ngôi sao, và vầng kia ôm lấy con mắt Thiên Nhãn.

Cơ chế hình thành: Tán xạ ngược ánh sáng

Hiện tượng tán xạ ngược ánh sáng xảy ra khi tia sáng mặt trời tương tác với các giọt nước li ti trong sương hoặc mây. Bóng máy bay không tự sinh ra hào quang; vị trí của nó và vầng sáng chỉ trùng nhau do cả hai đều nằm ở hướng đối diện với mặt trời.

Về mặt lý thuyết, nhà vật lý người Đức Gustav Mie đã đưa ra công thức toán học đầu tiên giải thích cách giọt nước lơ lửng tán xạ ánh sáng vào đầu thế kỷ XX, dù công thức này chưa phản ánh đầy đủ cơ chế. Mãi đến thập niên 80, nhà vật lý Brazil H. Moyses Nussenzveig (còn được viết là Nusenzveig) và tiến sĩ NASA Warren Wiscombe mới xác định rõ cơ chế thực sự.

Theo tạp chí Nature, phần lớn ánh sáng tạo nên hào quang không đi xuyên qua lõi giọt nước mà hoạt động như một quá trình "hầm sóng" (wave tunneling). Ánh sáng kích thích sóng điện từ chạy dọc bề mặt ngoài, tương tác với sóng bên trong rồi thoát ra.

Giả thuyết về sóng bề mặt từng được nhà thiên văn Hà Lan Hendrik van de Hulst đưa ra năm 1947, dựa trên giao thoa giữa các tia ngắn và dài để tạo vòng màu, nhưng đã bị thay thế bởi hiệu ứng đường hầm sóng trong nghiên cứu mới. Đối với phi công, hiện tượng này là tín hiệu cảnh báo vì đám mây chứa hàm lượng ẩm lớn, dễ khiến băng mỏng hình thành trên bề mặt máy bay.

Lịch sử phát hiện và ghi nhận

Vào khoảng giữa thế kỷ XVIII, hiện tượng này lần đầu được ghi nhận chính thức khi nhóm thám hiểm khoa học người Pháp leo lên đỉnh Pambamarca ở Ecuador, nơi họ mô tả mặt trời chiếu qua đám mây tạo ra ánh sáng tựa vòng thánh đội lên đầu. Trải qua hơn 200 năm nghiên cứu, bài báo năm 2012 trên Scientific American của H.Moyses Nusenzveig đã tổng kết toàn bộ cơ chế hầm sóng.

Trước thời hàng không, các nhà leo núi đã biết đến glory. Họ gọi nó là bóng ma Brocken khi quan sát từ đỉnh núi cao. Tên gọi bắt nguồn từ đỉnh Brocken thuộc dãy Harz, Đức.

Địa hình cao hơn mực mây và sương mù dày đặc khiến hiện tượng này xuất hiện thường xuyên. Những cái bóng khổng lồ trông như tự di chuyển do chuyển động của tầng mây.

Trong tác phẩm Faust của Goethe, đỉnh Brocken được gọi là Blocksberg. Nơi đây từng được đồn là sào huyệt của phù thủy. Nhà vật lý C.T.R Wilson cũng từng chứng kiến glory khi làm quan sát tại trạm Ben Nevis.

Cảnh tượng này thúc đẩy ông chế tạo buồng mây nhân tạo. Thiết bị sau đó trở thành nền tảng phát minh buồng mây. Ông cùng Arthur Compton nhận giải Nobel Vật lý năm 1927.

Điều kiện để nhìn thấy Glory

Hiện tượng quang học này chỉ xuất hiện khi người quan sát đặt mình ngay giữa nguồn sáng và lớp nước. Tâm của vầng hào quang luôn trùng với điểm đối nhật, tức là vị trí đối diện hoàn toàn với Mặt Trời, cũng chính là nơi bóng của đầu người quan sát in lên.

Mây hoặc sương phải nằm phía dưới chân người ngắm. Khi máy bay hạ cánh ở độ cao vừa phải để bóng đổ xuống đám mây, ta sẽ thấy glory bao quanh bóng máy.

Độ sắc nét của các vòng sáng phụ thuộc vào sự đồng nhất về kích thước của các giọt nước trong mây; nếu các hạt nước phân tán kích thước, các vòng sáng sẽ mờ đi hoặc biến mất. Trong những điều kiện nhất định, glory và cầu vồng có thể cùng tồn tại. Tuy nhiên, vì điểm đối nhật luôn nằm dưới đường chân trời khi Mặt Trời lên cao, nên góc nhìn từ trên cao là yếu tố bắt buộc để chiêm ngưỡng vẻ đẹp này.

Quan sát thực tế từ trên máy bay

Vào lúc 8 giờ 13 phút ngày 19 tháng 1, ông Ngô Văn Khánh, một giáo viên tại Bình Định, đã ghi lại hình ảnh kỳ lạ này từ cửa sổ máy bay đang bay từ TP.HCM đến Phù Cát. Bức ảnh của ông Khánh cho thấy rõ một vòng hào quang rực rỡ bao quanh bóng chiếc máy bay, một hiện tượng lặp đi lặp lại trong suốt hành trình.

Theo cựu chủ nhiệm CLB Thiên văn Nghiệp dư TP.HCM, glory không hề là một hiện tượng hiếm gặp hay khó hiểu, mà hoàn toàn nằm trong phạm vi giải thích của khoa học. Việc quan sát được glory khi nhìn bóng máy bay trên nền mây đã trở nên khá phổ biến. Trước kia, khi chưa có du lịch hàng không, những người leo núi cũng đã từng chứng kiến và mô tả về vầng hào quang này từ các đỉnh núi cao hoặc những tòa nhà chọc trời.

Ý nghĩa tâm linh và cách chụp ảnh

Nhiều người vẫn nhầm lẫn rằng glory là điềm báo tâm linh, nhưng thực chất đây chỉ là hiện tượng quang học. Tại Trung Quốc, người ta gọi nó là phật quang, thường thấy trên những đỉnh núi cao như Hoàng Sơn hay Nga Mi Sơn.

Theo ghi chép, hình ảnh này đã xuất hiện ở Nga Mi Sơn từ năm 63 sau Công nguyên. Quầng sáng luôn bao quanh bóng người quan sát, và ý nghĩa biểu tượng của nó thường được dùng để ám chỉ sự giác ngộ.

Để chụp được glory, bạn cần đứng đối diện mặt trời, chọn vị trí có mây thấp hoặc sương mù dày. Thời điểm lý tưởng là lúc 8 giờ 13 phút sáng sớm hoặc chiều tối, khi ánh sáng ở góc thấp giúp tăng độ tương phản.

Hãy bấm máy thật nhanh khi bóng máy bay đổ xuống đám mây và giữ máy thật ổn định để tránh bị mờ. Bạn không cần ống kính chuyên dụng, chỉ cần hiểu rõ quy luật phản chiếu ánh sáng là có thể thực hiện được.